03.10.2023.
Od Kišinjeva do Tiraspolja ima oko sedamdesetak kilometara, odnosno oko sat i po vožnje „maršrutkom“. Koliko sam mogao da primetim, svi saputnici u kombiju bili su „lokalci“, jedini stranac sam bio ja. Malo me je zabrinjavao sam prelazak granice, ali se na graničnom prelazu ispostavi da je moja briga bila bez razloga, jer osim postavljanja standardnih pitanja pripadnik granične službe Pridnjestrovske Moldavske Republike samo me još upita imam li neku opremu za fotografisanje poput teleobjektiva. Nakon mog negativnog odgovora, bez lupanja pečata u pasoš, ekspresno dobih migracionu kartu prema kojoj sam u Pridnjestrovlju mogao da ostanem šest dana.
Po prelasku granice nastavismo put i ubrzo stigosmo u Bender, grad udaljen oko petnaestak kilometara od Tiraspolja. U nastavku puta prođosmo kroz selo Parkani, specifičnom po tome što 80% stanovništva sela čine takozvani besarabijski Bugari – potomci doseljenika koji su krajem XVIII i u prvoj polovini XIX veka iz Bugarske, koja je tada pripadala Osmanskom carstvu, prešli u Besarabiju koja je nakon rusko-turskog rata pripala Ruskoj Imperiji. Na ulasku u Tiraspolj prođosmo pored stadiona fudbalskog kluba Šerif koji se takmiči u Superligi Moldavije. U njegovoj blizini, sa obe strane puta, pre nekoliko godina sagrađene su kolonade koje predstavljaju neku vrstu ulaza u grad.
Znak „Pridnjestrovlje“ i kolonada na ulazu u grad
Kratko se provozasmo i po samom gradu. Tiraspolj je poznat po vinariji i destileriji „KVINT“ (skraćenica od „Konjaci, vina i napici Tiraspolja“) čije se prodavnice nalaze po gradu.
Prodavnica pića „KVINT“
Na kraju stigosmo do železničke stanice, koja beše krajnja stanica „maršrutke“ iz Kišinjeva, jer se kraj nje nalazi autobusko stajalište.
„Maršrutka“ Kišinjev – Tiraspolj
Oko železničke stanice vladalo je prilično mrtvilo, jer putnički vozovi kroz Tiraspolj ne saobraćaju, a do 1992. godine bilo ih je i do trideset dnevno. Zgrada železničke stanice sagrađena je krajem 1867. godine u neoklasičnom stilu sa elementima baroka koji se ogledaju u tri zbijena lučna raspona koja vode prema glavnom ulazu. Iste godine kada je sagrađena stanica, izgrađena je i deonica pruge od Tiraspolja do stanice Razdeljna (današnja Ukrajina). Tako je Tiraspolj postao prvi grad u regionu koji je bio direktno povezan sa Odesom.
Zgrada železničke stanice
Na stanici beše nekoliko taksista koji mi odmah ponudiše svoje usluge, ali ja odlučih da kao po običaju do hotela idem peške. Osim toga, imao sam zadatak da pronađem neku menjačnicu i evre zamenim u pridnjestrovske rublje. Usput sam pokušao da na jednom od bankomata podignem novac, ali bez uspeha. Menjačnicu pronađoh u zgradi pošte. Za 100 evra sam dobio 1665 pridnjestrovskih rubalja. Na putu do hotela „Sedam uglova“ (rus. Semь uglov) prođoh kroz jedan izuzetno lepo uređen drvored sa klupama.
Bulevar Gagarina
U hotelu brzo završih sve formalnosti oko prijavljivanja. Soba koju sam dobio bila je bolja nego što sam očekivao da ću za 25 evra dobiti.
Dvokrevetna soba u hotelu „Sedam uglova“
Kupatilo u okviru dvokrevetne sobe
04.10.2023.
Tiraspolj ima oko 130 hiljada stanovnika, nije mnogo veliki i može se obići za jedan dan, pa mi nije bilo krivo što sam veći deo ostatka jučerašnjeg dana proveo odmarajući se u krevetu. Po izlasku iz hotela naleteh odmah na „SSSR“ koji se provlačio kroz naziv restorana, praktično u njegovoj bašti parkiranu „volgu“ i okačene sovjetske zastave.
Bašta restorana „Ponovo u SSSR“
Vlasnik restorana očigledno želi maksimalno da se uklopi u priču o SSSR-u i tako namami ne baš mnogobrojne turiste koji Tiraspolj posećuju.
Prvo mesto na kome se tokom šetnje zaustavih beše zgrada nekadašnjeg hotela Pariz u kome je 1920. godine bio smešten štab konjičke brigade Grigorija Kotovskog čiji sam spomenik video u Kišinjevu. Tokom Ruskog građanskog rata konjička brigada Kotovskog učestvovala je u zauzimanju Tiraspolja i razbijanju Oružanih snaga juga Rusije, odnosno „Belih“.
Muzej štaba konjičke brigade Grigorija Kotovskog
Za Pridnjestrovlje Kotovski je značajan i po tome što je bio jedan od inicijatora stvaranja Moldavske Autonomne Sovjetske Socijalističke Republike koja bi se mogla smatrati pretečom današnjeg Pridnjestrovlja, jer je takođe obuhvatala teritoriju na levoj obali Dnjestra, ali i deo Ukrajine. Postojala je od 1924. do 1940. godine kada je ušla u sastav Moldavske Sovjetske Socijalističke Republike. U Moldavsku SSR tada je ušla i Besarabija koja je do 1940. godine i sporazuma Ribentrop-Molotov pripadala Rumuniji. Odatle je i želja Rumunije da se ujedini sa Moldavijom, a s druge strane i otpor stanovništva Pridnjestrovske Moldavske Republike da se integriše u Moldaviju.
Zbog lošeg stanja zgrade muzej je iseljen, pa umesto posete muzeju nastavih dalje šetnju ulicom 25. oktobra, jednom od centralnih ulica Tiraspolja koja spaja njegov zapadni i istočni deo.
Ulica 25. oktobra
Ulica je naziv dobila 25. oktobra 1921. godine u čast Oktobarske revolucije koja se obeležavala na taj dan po starom kalendaru. Pre toga je nosila naziv „Poštanska“, jer je njome išao drum do pošte, a zatim „Pokrovska“, po crkvi koja je srušena 1931. godine.
Pažnju mi privuče belo-plavo zdanje sa stubovima.
Nekadašnje trgovačko zdanje
Sagrađeno je tokom poslednje četvrtine XIX veka za administrativne potrebe trgovaca. U njemu su se održavali poslovni sastanci, ali i zabave. Tokom godina zgrada je menjala namenu. Dvadesetih godina XX veka u njoj se nalazio radnički klub, nakon toga dispanzer, a u današnje vreme savremeni medicinski centar.
Na njenom bočnom zidu stoji ploča, postavljena u čast Grigorija Kotovskog, po kome je nazvana ulica koja kraj zgrade prolazi.
„Ulica je nazvana u čast legendarnog komandira brigade, sovjetskog vojskovođe i političara
KOTOVSKOG GRIGORIJA IVANOVIČA
jednog od inicijatora osnivanja Moldavske Autonomne Sovjetske Socijalističke Republike, formirane 12. oktobra 1924. godine
Odmah pored je zgrada Pridnjestrovske republičke banke (rus. Pridnestrovskiй respublikanskiй bank), osnovane 1992. godine. Interesantno je da su sovjetske rublje bile sredstvo plaćanja u Pridnjestrovlju i posle raspada Sovjetskog Saveza. Na njih je samo lepljena markica sa likom Suvorova zbog čega su novčanice dobile naziv „suvoriki“.
Zgrada Pridnjestrovske republičke banke
Sopstvena valuta, pridnjestrovska rublja, uvedena je 1994. godine, a sopstvena štamparija novca počela je sa radom 2005. godine. Novčanice se štampaju u apoenima od 1, 5, 10, 25, 50, 100, 200 i 500 rubalja. Nekako su malih dimenzija i više podsećaju na novčanice iz igre Monopol, nego na prave. Za jedan evro dobija se sedamnaest „i nešto“ pridnjestrovskih rubalja (oktobar 2023.)
Šetajući se ulicom 25. oktobra stigoh do znaka „Tiraspolj“.
Znak Tiraspolj u ulici 25. oktobra
Naravno, ne propustih priliku da kraj njega napravim „selfi“.
Otprilike kod znaka „Tiraspolj“ počinje Jekaterinin park (rus. Ekaterininskiй park). Prostire se kroz centralni deo grada i oko njega, i u njemu se nalaze najvažnije gradske kulturne ustanove.
Kompleks muzičkih fontana i zgrada bioskopa „Tiraspolj“ u pozadini
Nedaleko od fontana ugledah crkvu, pa se umesto u park uputih prema njoj. U pitanju je Saborna Crkva Rođenja Hristovog (rus. Sobor Roždestva Hristova).
Saborna Crkva Rođenja Hristovog
Radi se o novoj crkvi izgrađenoj 2000. godine što govori da „pridnjestrovski SSSR“ nije nalik na onaj u kome su crkve rušene. Sagrađena je po obrascu staroruskih crkava, dok je zgrada vladičanskog dvora podignuta u duhu ruske arhitekture XVII veka. Saborna Crkva Rođenja Hristovog pripada Pravoslavnoj crkvi Moldavije koja je 1992. godine odlukom Svetog sinoda Ruske pravoslavne crkve dobila status samoupravne crkve.
Zdanje Vladičanskog dvora Tiraspoljsko-dubosarske eparhije i Saborna Crkva Rođenja Hristovog u pozadini
U Jekaterinin park uđoh kroz kapiju sa severne strane.
Stubovi na ulazu u Jekaterinin park
Ideja da se napravi park pripada predsedniku Pridnjestrovske Moldavske Republike – Vadimu Krasnoseljskom koji je i lično nadgledao realizaciju projekta. Park je fino uređen i ima dosta lepih detalja.
Urađen je u stilu baroka sa elementima klasicizma koji su svojstveni epohi vladavine Jekaterine Velike. Čak su i stajališta gradskog prevoza kraj parka napravljena u tom fazonu.
Stajalište gradskog prevoza na Suvorovljevom trgu
Ukupna površina parka iznosi 19 hektara.
To što je park nazvan u čast ruske carice Jekaterine Velike, naravno, nije slučajno. Njenim ukazom 1793. godine započeta je izgradnja tvrđave Sredinaja (rus. Sredinnaя) iz koje se razvio grad Tiraspolj. Na teritoriji tvrđave nalazili su se Crkva Svetog Andreja Prvozvanog, tri artiljerijska parka, vojna bolnica, kasarne, konjušnice, oružarnice, barutni magacini i skladišta provijanta. U parku se može videti maketa tvrđave od koje se do današnjeg dana sačuvao samo jedan barutni magacin. Za razliku od makete, prava tvrđava nije imala zidine, već zemljane bedeme.
Izgradnju tvrđave Jekaterina Velika poverila je Aleksandru Vasiljeviču Suvorovu (1729-1800), čuvenom ruskom vojskovođi i utemeljivaču ruske vojne doktrine, kome je 1979. godine u Tiraspolju podignut spomenik.
Suvorovljev trg i spomenik A.V. Suvorovu
Spomenik je urađen od bronze, visine je 9 metara i smatra se u umetničkom smislu jedinim od najboljih spomenika koji su ovom vojskovođi podignuti na teritoriji bivšeg SSSR-a.
Spomenik A.V. Suvorovu
Na Suvorovljevom trgu mogu se videti i vrstokazi sa metalnim svitcima na kojima su ispisani značajni datumi iz istorije grada i Pridnjestrovlja.
Za kratko vreme od kada je izgrađen park je stekao veliku popularnost kod građana Tiraspolja i postao je jedno od omiljenih mesta za odmor, ali i za rekreaciju, jer poseduje i sportske terene.
Trebao mi je kratak predah koji odlučih da napravim u pećini, takozvanom grotu.
Pećina u Jekaterininom parku
U pećini beše bar pet stepeni hladnije nego napolju. Osim debelog sloja zemlje koji se oko nje nalazi i kamenih zidova svežini sigurno doprinosi i mala fontana koja je u njoj napravljena.
Fontana u pećini
Nakon odmora nastavih dalje šetnju po parku. Neposredno uz pećinu se nalazi izložbeni kompleks, a malo dalje je palata kulture.
Izložbeni kompleks
Palata kulture
U njihovoj blizini je i kapela Pokrovske crkve koja je podignuta na mestu na kome se nekada nalazio oltar pomenute crkve koja je srušena 1931. godine.
Pokrovska kapela
Pređoh na drugu stranu ulice 25. oktobra i nađoh se na De Volanovom skveru na kome se „nastavljaju“ vrstokazi.
Skver Franca de Volana
Tu je još jedan dekorativni objekat posvećen gradu Tiraspolju.
U blizini je bista Grigorija Potemkina (1739-1731), ruskog vojskovođe, državnika i presvetlog kneza koji je imao veliki uticaj na caricu Jekaterinu Veliku, a za čije se ime najviše vezuje izraz „Potemkinova sela“ kojim se označava nešto nepostojeće, imaginarno.
Bista Grigorija Potemkina
Skver de Volana nazvan je po Francu de Volanu (1752-1818), Holanđaninu koji je služio u ruskoj vojsci u činu generala inženjerskih jedinica.
Bista Franca de Volana
Projektovao je tvrđavu Sredinaja i predlagao da se grad pored nje nazove Renispolj, ali je grad ipak dobio naziv Tiraspolj, što znači grad na Dnjestru (Tiras je antički naziv za reku Dnjestar). Po de Volanovim planovima građeni su Voznesenjsk, Odesa, Novočerkask, Ovidopolj… Bio je konsultant pri građenju Zelenog mosta, prvog gvozdenog mosta u Sankt Peterburgu, a rukovodio je i izgradnjom Tihvinskog i Marinskog hidrosistema.
Ulaz u drugi deo Jekaterininog parka „čuvaju“ dva grenadira.
Grenadiri na ulazu u drugi deo Jekaterininog parka
Grenadiri su visine 2,3 metra, a težina statue je 800 kg.
Statua grenadira
Grenadiri zapravo „čuvaju“ caricu Jekaterinu Veliku čiji se spomenik nalazi u centralnom delu parka.
Spomenik Jekaterini II
Tokom njene vladavine (1762-1796) Ruska Imperija ojačala je svoju međunarodnu poziciju i značajno proširila teritoriju. U njen sastav, između ostalog, ušla je i teritorija današnjeg Pridnjestrovlja. Spomenik je otkriven 2020. godine uoči obeležavanja 30 godina od osnivanja Pridnjestrovske Moldavske Republike.
Drugi deo Jekaterininog parka
Prođoh kroz park i stigoh do vidikovca sa koga se pruža pogled na reku Dnjestar i plažu na njenoj desnoj obali.
Reka Dnjestar
Zatim se zaputih prema mostu i pređoh na drugu obalu.
Pogled sa most na reku Dnjestar
Pošto na drugoj obali osim plaže nema praktično ničega, vrlo brzo se vratih nazad na levu obalu i ubrzo stigoh do Memorijala slave, glavnog istorijsko-memorijalnog kompleksa u pridnjestrovskoj prestonici.
Memorijal slave
Memorijal je otvoren 23. februara 1972. godine na Dan sovjetske armije i ratne mornarice (u današnje vreme Dan zaštitnika otadžbine). Kao što je u to vreme to bilo uobičajeno u Sovjetskom Savezu, u njegovoj izgradnji učestvovale su sve gradske organizacije, preduzeća i obrazovne ustanove. Studenti i radnici nakon posla radili su svakodnevno pet sati.
Tenk T-34-85 koji je deo memorijala prebačen je u Tiraspolj u aprilu 1945. godine iz Mađarske na molbu sovjetskog generala čiji je sin poginuo u tom tenku tokom Budimpeštanske operacije, a sahranjen je u okviru memorijala. Ispod tenka se nalazi kapsula za zemljom iz Staljingrada.
Tenk T-34-85
Osim vojnika poginulih tokom Ruskog građanskog i Velikog otadžbinskog rata na prostoru memorijala 1992. godine sahranjeno je i jedanaest zaštitnika Pridnjestrovlja.
Večna vatra i grobovi poginulih zaštitnika Pridnjestrovlja
Tada još niko nije verovao da će poginulih biti mnogo više. Imena svih poginulih (ukupno 804 osobe) uklesana su na takozvanom Zidu sećanja koji je podignut 2010. godine tokom rekonstrukcije memorijala.
Skulptura ožalošćene majke ispred Zida sećanja
Slava vam, hrabri!
Slava vam, neustrašivi!
Večnu slavu narod vam peva:
Odvažno živeste,
Smrt pobediste,
Sećanje na vas umreti neće nikada!
Deo memorijala je i spomenik posvećen Pridnjestrovcima koji su učestvovali u likvidaciji posledica Černobiljske katastrofe.
U otklanjanju posledica havarije u Černobiljskoj nuklearnoj elektrani učestvovalo je 1837 Pridnjestrovaca
Početkom 1995. godine deo memorijala je postao spomenik sovjetskim vojnicima iz Pridnjestrovlja, poginulim u Avganistanskom ratu.
Spomenik sovjetskim vojnicima poginulim u Avganistanu
Dobrovoljnim prilozima preduzeća i organizacija iz Tiraspolja 2011. godine na memorijalu je podignuta Kapela Svetog Georgija Pobedonosca.
Kapela Svetog Georgija Pobedonosca
Izgrađena u staroruskom stilu, a za osnovu je uzeta kapela na Poklonoj gori u Moskvi.
Veličina memorijala bez sumnje govori da je kultura sećanja u Pridnjestrovlju na visokom nivou, poput one u Rusiji i Belorusiji, i da se njoj posvećuje posebna pažnja.
Kraj memorijala je zdanje Istorijsko-zavičajnog muzeja (rus. Istoriko-kraevedčeskiй muzeй).
Istorijsko-zavičajni muzej
Zbog remonta, muzej je bio zatvoren za posetioce. Na njegovom zidu može se videti bareljef Mihaila Frunzea, ruskog revolucionara, sovjetskog državnika i komandanta Crvene armije za vreme Građanskog rata.
„U avgustu 1921. godine na III kongresu Sovjeta Tiraspoljskog okruga
M.F. Frunze izabran je za počasnog deputata“
Prekoputa muzeja je zgrada Vlade i Vrhovnog sovjeta Pridnjestrovske Moldavske Republike.
Spomenik Lenjinu ispred zgrade Vlade i Vrhovnog sovjeta PMR
Ono zbog čega se Pridnjestrovlje ponajviše vezuje za epohu Sovjetskog Saveza jesu njegovi državni simboli, pre svega grb koji se bazira na grbu Moldavske SSR.
Grb Pridnjestrovske Moldavske Republike iznad ulaza u zgradu Vlade i Vrhovnog sovjeta
Slični grbovi nisu u potpunosti iščezli i još uvek predstavljaju obeležje nekih država sa prostora bivšeg Sovjetskog Saveza poput Belorusije, Tadžikistana i Uzbekistana. Naravno, grb Pridnjestrovlja podseti me na grb socijalističke Jugoslavije i njenih republika.
Nakon obilaska memorijala zaputih se ulicom 25. oktobra prema Barutnom magacinu bastiona Sveti Vladimir (rus. Porohovoй pogreb bastiona «Svяtoй Vladimir»), jedinom sačuvanom delu nekadašnje Tiraspoljske tvrđave. Usput prođoh pored kuće u kojoj je u godinama izgnanstva na jug Ruske Imperije nekoliko puta konačio Aleksandar Puškin.
Ulica 25. oktobra br. 20
Dokumenata sa podacima o tome da li je u njoj zaista nekoliko puta boravio čuveni pesnik je malo. Kao izvor se navodi dnevnik činovnika koji je sa Puškinom putovao, čiji je brat bio oficir i živeo na toj adresi, a kod koga su oni navodno tokom putovanja nekoliko puta odseli. Verovatno zbog nedovoljno dokaza da je Puškin boravio upravo u toj kući, na njoj o tome nema nikakvog obeležja, poput neke table ili nečeg sličnog.
Nastavih dalje ulicom 25. oktobra prema barutnom magacinu. Ubrzo naiđoh na obeležje postavljeno na mestu na kome je 1922. godine izgrađena prva na teritoriji Moldavije elektrana.
Lenjin: Komunizam, to je sovjetska vlast plus elektrifikacija cele zemlje.
Ovde je 1922. godine izgrađena prva elektrana u Moldaviji nazvana „V.I. Lenjin“
Snaga elektrane bila je 300 kilovata. Obezbeđivala je struju preduzećima i gradskom vodovodu, kao i obližnjim selima.
Dok sam stajao kraj spomenika u daljini ugledah vrh vodotornja sagrađenog krajem XIX veka kada se u Tiraspolju pojavio prvi vodovod.
Nakon rekonstrukcije 1947. godine toranj je izgubio svoj prvobitni izgled
U vreme kada je izgrađen, vodotoranj je privlačio pažnju, pa se tako njegova slika našla i na razglednicama.
Nedaleko od obeležja posvećenog prvoj elektrani nalazi se spomenik žrtvama holokausta.
U znak sećanja na nevino ubijene u godinama fašističke okupacije grada Tiraspolja
od 1941. do 1944. god.
Po raznim procenama u Pridnjestrovlju je u tom periodu stradalo više od 40 hiljada Jevreja.
Ulica 25. oktobra kojom sam išao u jednom trenutku se od glavne gradske saobraćajnice pretvori u sokak koji prolazi kraj stambenih zgrada.
Ulica 25. oktobra
Ubrzo dođoh do barutnog magacina, ali na moju žalost dočekao me je znak „zabranjen prolaz“. Odlučih da ispoštujem tu zabranu, ponajviše zbog sigurnosne kamere koja je bila prikačena na jednoj od bandera, i da ne idem do vrata da proverim da li su zaključana. Rasprava sa obezbeđenjem je nešto što mi je najmanje trebalo.
Nekadašnji barutni magacin bastiona Sveti Vladimir
Sam prostor oko nekadašnjeg barutnog magacina, a sada Muzeja istorije Tiraspoljske tvrđave delovao je nekako neuređeno, zapušteno.
Pogled na barutni magacin sa zemljanog bedema koji ga okružuje
Kasnije sam na internetu pronašao informaciju da su pre nekoliko godina kod barutnog magacina pronađene masovne grobnice ljudi koji su streljani tokom čistki krajem tridesetih godina prošloga veka.
Jedna od masovnih grobnica iz koje su ekshumirani ostaci streljanih ljudi
Iskopavanje traje nekoliko godina. Za to vreme pronađeni ostaci preneti su i sahranjeni na obližnjem Memorijalu žrtava represija.
Cirade iznad jama iz koje iskopavanje verovatno još uvek traje
U neposrednoj blizini 2019. godine podignut je Hram novomučenika i ispovednika crkve ruske (rus. Hram vo imя novomučenikov i ispovednikov cerkvi russkoй).
Crkva brvnara u blizini mesta streljanja tokom čistki krajem tridesetih godina XX veka
Crkva se još zove „kozačka“, jer je ataman Crnomorske kozačke vojske predložio da bude napravljena od drveta.
Da se vratim na Tiraspoljsku tvrđavu.
Po završetku rusko-turskog rata 1791. godine zaključen je Mir u Jašiju prema kome je reka Dnjestar postala granica između dva carstva. Jekaterina Velika odlučila je da radove na fortifikaciji granice duž Dnjestra poveri A.V. Suvorovu. Njemu je predloženo da realizuje projekte koje je uradio inžinjerijski major Franc de Volan. Krajem 1795. godine izgradnja tvrđave je završena. Bila je opasana zemljanim bedemima, a prema planu iz 1798. godine imala je sledeće bastione: „Vladimir“, „Pavel“, „Slava“, „Pobedonosac“, „Petar“, „Georgije“, „Nikolaj“, „Vasilij“ i polubastione „Jovan“ i „Aleksandar“.
Plan Tiraspoljske tvrđave
Oko 1795. godine u naselju kraj tvrđave živelo je približno 2500 ljudi. 27. januara 1795. naselje je dobilo naziv Tiraspolj i status grada i oblasnog centra. Svoju odbrambenu ulogu Tiraspoljska tvrđava nikada nije odigrala. Nakon Bukureškog mira 1812. godine granica Ruske Imperije pomerena je do reke Prut, a Tiraspolj je izgubio svoj značaj kao pogranični grad. Sedamdesetih godina XX veka tokom izgradnje jednog od gradskih rejona tvrđava je praktično kompletno uništena.
Pošto je muzej bio zatvoren, prošetah bedemom koji ga okružuje. Pažnju mi privuče ogroman dim koji se u daljini uzdizao. Pade mi na pamet da nije možda iz Ukrajine.
Dim iz pravca Ukrajine
Od Tiraspolja do najbliže granice sa Ukrajinom u pravcu istoka ima oko 10 kilometara. Međutim, dim se uzdizao iz pravca juga, a u tom pravcu do granice ima oko 50 kilometara, tako da se verovatno radilo o nekom požaru koji nema veze sa Ukrajinom.
Pošto je na prostoru nekadašnje tvrđave podignut gradski rejon, promuvah se malo po njegovim ulicama pokušavajući da pronađem rov koji se prema nekim kartama „krije“ negde između zgrada.
Jedan od stambenih kvartova Tiraspolja
Međutim, moj pokušaj je bio uzaludan, ali zato naleteh na ovog oldtajmera.
Moskvič IŽ 412
Na kraju stigoh do trolejbuskog stajališta u Ulici Karla Libkhneta na kome sačekah trolejbus br. 19. O kupovini karte za gradski prevoz nisam previše brinuo, jer u državama bivšeg Sovjetskog Saveza vozila gradskog prevoza uglavnom imaju konduktere. To je slučaj i sa Pridnjestrovljem. Kartu platih 3 pridnjestrovske rublje (oko 20 din.).
Po izlasku iz trolejbusa ubrzo se nađoh kod kasina „Macau“. Kasino deli zgradu sa hotelom „Sedam uglova“ u kome sam odseo. Prozor moje sobe bio je levo od ruleta.
Kasino „Macau“/Hotel „Sedam uglova“
Nakon ručka i odmora izađoh iz hotela i ponovo krenuh u šetnju po Tiraspolju. Pošto sam prethodno tokom dana obilazio njegov centralni i zapadni deo, ovaj put se zaputih prema istočnom delu. Prvo značajno zdanje na koje naiđoh beše Dom sovjeta, tipičan primer takozvanog staljinskog ampira (rus. stalinskiй ampir), odnosno sovjetske monumentalne arhitekture.
Dom sovjeta
Njegov najupečatljiviji deo su svakako stubovi ispred ulaza. Takođe ga krasi veliki šiljak sa zvezdom petokrakom na njegovom završetku. Prema gradskoj legendi, umesto šiljka na zgradi je trebala da stoji ogromna Staljinova statua, ali pošto je izgradnja završena 1953. godine nakon Staljinove smrti, od toga se odustalo.
Ispred zgrade stoji Lenjinova bista.
Lenjinova bista ispred gradske skupštine
Ono što me je u Tiraspolju baš prijatno iznenadilo bilo je gradsko zelenilo, naročito cveće.
Ulica 25. oktobra i zgrada pozorišta u pozadini
Produžih dalje ulicom 25. oktobra i stigoh do zgrade Pridnjestrovskog državnog univerziteta Tarasa Ševčenka (rus. Pridnestrovskiй gosudarstvennый universitet imeni T. G. Ševčenko) najveće i najstarije obrazovne ustanove u Pridnjestrovlju.
Zgrada univerziteta
Prva obrazovna ustanova, preteča današnjeg univerziteta, osnovana je 1930. godine
„Studentima i profesorima palim u borbi za Domovinu
Sa blagodarnim sećanjem
komsomolci instituta 1978. god.“
Univerzitet ima osam fakulteta i dva instituta, a u današnje vreme pohađa ga oko 10 hiljada studenata.
Spomenik velikom ukrajinskom pesniku Tarasu Ševčenku ispred jednog od zdanja univerziteta
U neposrednoj blizini univerziteta je Pridnjestrovski državni teatar drame i komedije „N.S. Aronjecka“.
Zdanje teatra drame i komedije
Zgrada teatra sagrađena je 1936. godine u stilu neoklasicizma. Osim što je centar kulturnog života pridnjestrovske prestonice, za teatar se vezuju i dva značajna datuma iz istorije grada. Na njemu je 12. aprila 1944. podignuta crvena zastava pri oslobođenju grada, a 2. septembra 1992. u njemu je održan II Vanredni kongres deputata svih nivoa Pridnjestrovlja na kome je proglašena Pridnjestrovska Moldavska SSR u sastavu Sovjetskog Saveza.
Nedaleko od zgrade teatra prostire se park „Pobeda“.
Ulaz u park „Pobeda“
Pobeda na koju se misli je, naravno, ona u Drugom svetskom ratu.
„Izgradnja parka kulture i odmora započeta je 1947. godine u čast pobede sovjetskog naroda u Velikom otadžbinskom ratu od 1941. do 1945. godine“
U centralnom delu parka stoji spomenik Grigoriju Kotovskom za koga bih rekao da je najistaknutija ličnost sovjetske epohe koja se vezuje za teritoriju Moldavije i Pridnjestrovlja.
Grigorij Ivanovič Kotovski (1881-1925)
Heroj Građanskog rata
Iz ovog, zaputih se u drugi park. Usput prođoh pored fabrike KVINT (Konjaci, vina i napici Tiraspolja).
Jedan od ulaza u fabriku KVINT
Kao što na ogradi piše, fabrika je osnovana 1897. godine. Do 1938. proizvodila je samo votku, a zatim se počelo sa proizvodnjom divina, moldavskog brendija sličnog konjaku, vina i drugih alkoholnih pića. Starost konjaka iznosi od 3 do 60 godina. Fabrika ima sopstvenu sirovinsku bazu – 2000 hektara pod vinogradima u kojima se uzgaja više od 30 sorti grožđa. Oni koji žele da degustiraju neke od proizvoda KVINT-a to mogu učiniti tokom ekskurzije po fabrici.
Prodavnica KVINT nedaleko od istoimene fabrike
KVINT je u vlasništvu „ŠERIFA“ (glavnog „lika“ u Pridnjestrovlju), holdinga koji je do pre nekoliko godina kontrolisao 60% legalne ekonomije i punio više od polovine državnog budžeta. U njegovom vlasništvu su trgovinska mreža supermarketa, pumpe, operater mobilne telefonije, televizijski kanal, banka, tekstilna fabrika, sportski kompleks i, naravno, fudbalski klub „ŠERIF“.
Stigoh do Pokrovskog parka, nekada poznatog kao Kirovljev park. Izgrađen je 1933. godine na krajnje neprimerenoj lokaciji – mestu nekadašnjeg groblja na kome su sahranjivani vojnici i oficiri 55. podoljskog pešadijskog i 56. žitomirskog puka ruske carske vojske.
Pokrovski park
Kao pokušaj da se ispravi ono što je tada učinjeno, u planu je da se u parku podigne aleja sećanja sa imenima sahranjenih vojnika i oficira. Osim toga, na jednom od ulaza u park 2012. godine podignut je nadvratni zvonik, a nekoliko godina kasnije završena je izgradnja crkve.
Jedan od ulaza u Pokrovski park
Svjato-Vedensko Pahomijev ženski manastir
U parku ima nekoliko obeležja, posvećenih događajima iz istorije Pridnjestrovlja.
„U znak sećanja na boravak ruskih imperatora Aleksandra I, Nikolaja I, Aleksandra II i Nikolaja II u Pridnjestrovlju.
Ova ploča postavljena je na godišnjicu 400 godina od dolaska na ruski presto dinastije Romanovih (1613-2013)
grad Tiraspolj
2013. godina
Ova ploča postavljena je u znak obeležavanja 100 godina od početka Prvog svetskog rata (1914-1918) i posvećena je svetloj uspomeni na ruske vojnike koji su u njemu poginuli
1812 – 2012
U znak sećanja na učešće 55. podoljskog puka, 56. žitomirskog puka, 8. astrahanskog dragunskog puka u Otadžbinskom ratu 1812. godine
u godini obeležavanja njegove dvestagodišnjice
od zahvalnih Pridnjesttrovaca.
U znak sećanja na poginule i umrle u periodu Velikog otadžbinskog rata (1941-1945)
sovjetske građane
u godini sedamdesetgodišnjice od Velike pobede
U parku je 2022. godine postavljen spomenik poginulim pripadnicima 14. ruske (sovjetske) armije koja je bila stacionirana u Pridnjestrovlju. Na spomeniku se nalazi bista generala Aleksandra Ivanoviča Lebeda koji je njome komandovao od 26.06.1992. do 28.07.1992.
Spomenik pripadnicima 14. ruske armije
Mrak se polako spuštao na Tiraspolj. Naiđoh na supermarket ŠERIF, pa ne propustih priliku da u njemu nakupujem hranu.
Jedan od nekoliko supermarketa ŠERIF u gradu
Supermarket je dobro snabdeven (sa takvim nazivom, kako i ne bi bio), ima robe iz Moldavije, Ukrajine, Rusije. Cene su onako… Ne mogu reći da je baš jeftino.
Prošetah kratko i „noćnim“ Tiraspoljem.
Lepo osvetljen Bulevar Gagarina
Dom Sovjeta
Ne baš previše popunjen Hotel Rusija
Kraj dana bio je idealno vreme da se sumiraju utisci o Tiraspolju. Pošto se na putovanjima najviše „muvam“ po državama bivšeg SSSR-a, ono što sam u njemu video za mene nije predstavljalo ništa iznenađujuće, jer se sovjetska simbolika nije sačuvala samo u Pridnjestrovlju, već i nekim državama na postsovjetskom prostoru. Prisutna je, recimo, i u Belorusiji, čiji je grb praktično identičan onom iz sovjetskog vremena. Siguran sam da u pogledu sovjetskih simbola grad ostavlja mnogo veći utisak na one koji nisu imali prilike da putuju po zemljama bivšeg SSSR-a, pa zvezda petokraka, srp i čekić, Lenjinova statua i bista predstavljaju nešto što nigde nisu videli i to ih navodi na utisak da je grad „zaglavljen“ u SSSR-u. Na mene je Tiraspolj ostavio utisak grada koji ne tavori u sovjetskoj prošlosti kao što ga mnogi tako doživljavaju, već se razvija u skladu sa mogućnostima nepriznate države čija je prestonica. I nadam se da će tako nastaviti, a da će sovjetsko nasleđe ostati mamac za znatiželjne turiste koji misle da će u njemu osetiti atmosferu nekada moćnog Sovjetskog Saveza.