11.07.2016.
Od Orše do Vitepska ima 84 kilometra koje je voz lagano savlađivao. O tome da će stići sa zakašnjenjem obaveštavao je muški glas preko zvučnika, ali uz pucketanje koje je podsećalo na ono koje se čuje pri reprodukciji oštećene gramofonske ploče. Digitalizacija očigledno još uvek nije uzela maha u beloruskim železnicama. Ipak, ono što je najbitnije je da putnici budu informisani, a da li je zvuk kristalno čist ili „pucketa“ nije toliko važno.
To što je voz malo kasnio nije mi bilo toliko bitno, jer sam nastavak putovanja u Sankt Peterburg planirao za kasne večernje sate. Više su me zabrinjavali sivi oblaci koji su pokrivali nebo.
Po dolasku u Vitepsk odlučih da najpre kupim kartu za „plackartni vagon“ večernjeg voza za Sankt Peterburg, a zatim ostavim ranac u garderobi železničke stanice. Pošto je stanica dobro obeležena bez problema nađoh garderobu koja se nalazi u suterenu.
Sa ormarićem za prtljag nisam mogao da izađem na kraj, pa mi je u tome pomogla devojka koja je tu radila. Jednostavno, ormarići ne rade po principu ubaciš sitan novac i zaključaš, već se kupuje žeton koji se ubacuje na glavnom panelu na kome se pritiskom na tastere vrši odabir ormarića. Uputstvo kako se ostavlja i preuzima prtljag zalepljeno je na glavnom panelu, ali ja se, moram priznati, nisam baš nešto snašao, jer se nikada do tada nisam susreo sa takvom automatskom garderobom. Osim što se može ostaviti prtljag, u garderobi se može kupiti internet kartica uz obavezno davanje pasoša na uvid. Kako se kartica koristi objašnjeno je na njenoj poleđini.
Unutrašnjost stanice je lepo uređena. U prizemlju je prodavnica u kojoj se mogu kupiti suveniri. Pored nje su vrata koja vode do garderobe.
Na prvi sprat je moguće popeti se i liftom.
Tu je i centar za pružanje usluga putnicima.
Inače, Vitepska železnička stanica otvorena je 1866. godine u okviru dvinsko-vitepske železničke pruge (nekadašnji grad Dvinsk je današnji Daugavpils). Prvobitna stanična zgrada sagrađena je iste godine, a 1912. je dograđena. Tokom Drugog svetskog rata biva u potpunosti uništena, pa se 1952. gradi nova.
Današnji izgled zgrada je dobila nakon remonta koji je obavljen 2009. godine.
Moram priznati da pre odluke da posetim Sankt Peterburg i „razrade“ plana kako da do njega na najjeftiniji način stignem, nikada nisam čuo za Vitepsk. Verujem da nisam jedini, pa ću nekoliko rečenica posvetiti istoriji samoga grada.
Sa skoro 365 hiljada stanovnika Vitepsk je nakon Minska i Gomelja treći grad po broju stanovnika u Belorusiji. Nalazi se na severo-istoku zemlje i administrativni je centar Vitepske oblasti. Osnovala ga je 947. godine kneginja Olga što ga čini drugim po redu najstarijim gradom u Belorusiji, odmah posle Polocka. Leži na tri reke: Zapadnoj Dvini, Vitbi i Lučosu. U srednjem veku grad je bio deo takozvane trgovačke rute od Varjaga do Grka koja je pospešila njegov razvoj. Od XII do XIV veka Vitepsk je centar Vitepske kneževine. Nakon smrti poslednjeg vitepskog feudalnog kneza Jaroslava Vasiljkoviča 1320. godine, Vitepska kneževina postaje deo Velike kneževine Litvanije. Kasnije, 1508. godine grad postaje centar Vitepskog vojvodstva koje postoji sve do 1793. godine kada je uključeno u sastav Ruske imperije nakon prve podele Poljsko-litvanske državne zajednice. Napoleon 28. jula 1812. godine, tokom svoje ofanzive na Moskvu, u zauzetom Vitepsku odlučuje da zaustavi pohod, odmori vojsku i dalju ofanzivu nastavi 1813. godine. Ipak, grupisanje ruske vojske kod Smolenska 3. avgusta nateralo ga je da promeni plan i nastavi ofanzivu.
Grad je u Drugom svetskom ratu pretrpeo ogromna razaranja. Uništeno je oko 93% stambenog fonda, a oslobodioce je dočekalo svega 118 stanovnika.
Sivi oblaci koji su se nadvili nad Vitepskom kvarili su mi raspoloženje. Ipak, ne želeći da odstupim od plana obilaska grada krenuh od železničke stanice peške prema Blohinovom mostu (rus. most Blohina). Cilj mi je bio stari deo grada na levoj obali reke Zapadne Dvine u kome se nalazi većina gradskih znamenitosti.
Na putu prema mostu svojim upečatljivim izgledom pažnju mi privuče zgrada sa stubovima.
Iako zbog stila gradnje deluje kao da je sagrađena znatno ranije, zgrada je zapravo podignuta u drugoj polovini XX veka, tačnije 1958. godine i u njoj je nekada bio smešten bioskop. Početkom 90-ih bioskop je zatvoren, ali je zgrada ipak ostala u vlasništvu grada i nakon modernizacije dobila novu funkciju, odnosno postala centar stvaralaštva dece i omladine.
Stigoh do omanjeg parka u čijem se centralnom delu nalazi spomenik komsomolcima-ilegalcima.
Bez obzira na to što je Beloruska SSR bila okupirana ubrzo nakon početka operacija Barbarosa na njenoj teritoriji je nastavio da tinja otpor prema nemačkom okupatoru. Vrlo brzo, po šumama su organizovani partizanski odredi, a u gradovima su počeli da deluju ilegalci. U Vitepsku i okolini postojalo je 66 grupa ilegalaca koje su brojale oko 1500 ljudi.
Malo dalje, u još jednom parku, stoji spomenik sovjetskom kosmonautu Petru Klimuku i poljskom Miroslavu Hermaševskom.
Sovjetski program „Interkosmos“ omogućavao je da u svemir odlete i kosmonauti iz Istočnog bloka, pa su tako 27. juna 1978. godine Klimuk i Hermaševski zajedno poleteli u svemirskoj letelici Sojuz 30.
Zahvaljujući pomenutom programu u kosmos su se vinuli i kosmonauti iz država koje su bile naklonjene SSSR-u, poput Vijetnama, Indije, Kube, Mongolije, Sirije, pa čak i Avganistana.
Znak poljsko-sovjetskog prijateljstva. Postavljen je sredstvima radnika Železničkog rejona grada Vitepska zarađenim dobrovoljnim radom subotom.
Sitne kišne kapi počeše da se ocrtavaju na spomeniku što je značilo da se moja bojazan da će početi kiša obistinila. Želeći da do starog grada stignem što pre, nastavih dalje prema mostu. U njegovoj blizini svojim pomalo neobičnim izgledom pažnju mi privukoše dve višespratnice. Na jednoj od njih na vrhu beše neki čudan šiljak, pomalo nalik na krov tradicionalnih japanskih ili kineskih građevina.
Druga zgrada je bila nedovršena i imala je oblik za koji ne bih mogao da kažem ništa drugo osim da je neobičan.
Kiša je postajala sve jača i jača, a dok sam bio na sredini mosta pretvori se u pravi pljusak, pa posegnuh u džep pantalona za pončom. Dalja šetnja svela se na potragu za nekim zaklonom, jer je pljusak bio toliko jak da ništa nisam mogao da slikam. Poslednje što sam uspeo da fotografišem beše spomenik „Tri bajoneta“ (rus. Tri štыka) o kome će više reči biti nešto kasnije.
Pljusak nije trajao previše dugo, ali je nakon par minuta zatišja ponovo počinjao. I tako nekoliko puta.
Kada stigoh do Trga hiljadugodišnjice Vitepska (rus. ploщadь Tыsяčeletiя Vitebska) vremenske prilike se malo stabilizovaše, pa sam mogao da nastavim sa fotografisanjem. Najznačajniji objekat na pomenutom trgu je Blagoveštenska crkva (rus. Blagoveщenskaя cerkovь) za koju se sa sigurnošću ne zna kada je tačno podignuta.
Prema letopisima iz XVI i XVII veka izgradnja crkve se vezuje za XIV vek i litvanskog kneza Algirdasa, dok je prema predanju zabeleženom u gradskom letopisu iz XVII veka crkvu podigla kneginja Olga 974. godine prilikom osnivanja grada. Po naredbi kralja Sigismunda III crkva je 1619. godine predata unijatima. Tokom Severnog rata crkveno zdanje je prilično oštećeno, pa je 1714. godine izvršena njegova popravka, a 1759. je preuređeno u stilu takozvanog viljnuskog baroka (kasna faza baroka u crkvenoj arhitekturi Velike Kneževine Litvanije). Nešto kasnije, 1832. godine crkva je vraćena pravoslavnim vernicima. Još jedna rekonstrukcija obavljena je sredinom XIX veka. Kao i ceo grad, crkva je tokom Drugog svetskog rata pretrpela velika razaranja, pa je 1961. godine srušena eksplozivom. Kasnije, 1977. godine izvršena je konzervacija njenih ostataka, uključujući ostatke zidova koji su bili visine i do 5 metara. U periodu od 1993. do 1998. obnovljena je po uzoru na crkvu iz XII veka. Tom prilikom sačuvani su originalni zidovi koji su do tada bili konzervirani, a koji se i danas mogu videti.
Na trgu se nalazi još jedna crkvena građevina. U pitanju je Hram Svetog Aleksandra Nevskog (rus. Hram svяtogo Aleksandra Nevskogo) koji je trebao da bude privremenog karaktera do završetka obnove Blagoveštenske crkve.
Njegova izgradnja započeta je u leto 1992. godine sredstvima parohijana. Nakon manje od godinu dana, 7. januara 1993. u hramu je obavljeno prvo bogosluženje, dok je oltar osveštan malo kasnije – početkom decembra 1995. godine. Hram predstavlja kombinaciju tradicija severne ruske i beloruske drvene crkvene arhitekture.
Nedaleko od hrama, 24. juna 2016. godine povodom obeležavanja 1042. godišnjice od osnivanja grada, otkriven je spomenik Aleksandru Nevskom i njegovoj porodici.
Kompozicija mase 6 tona prikazuje Aleksandra koji u desnoj ruci drži sina Vasilija, dok pored njega stoji njegova žena Aleksandra, polocka kneginja, ćerka vitepskog kneza Brjačislava Vasiljkoviča. U periodu od 1240-1245. Vitepska kneževina bila je u bliskom savezu sa Novgorodskim zemljama kojima je upravljao Aleksandar Nevski. O tome svedoči učešće vitepske družine (kneževe vojske) na strani Aleksandra Nevskog u Bici na Nevi 1240. godine, kao i 1242. u Bici na Čudskom jezeru.
U blizini Blagoveštenske crkve 14. oktobra 2005., na dan Pokrova Presvete Bogorodice, otkriven je i osveštan zvonik.
Tu je i obeležje, postavljeno u čast 2000 godina od rođenja Isusa Hrista.
Prekoputa trga je hotel „Vitepsk“ sa 201 sobom, počevši od jednokrevetnih, pa sve do apartmana.
Nastavljam dalje šetnju i prolazim pored zgrade koja me svojim izgledom podseti na zgradu nekadašnjeg bioskopa „Oktobar“ kraj koje sam prošao nešto ranije. Ovaj put u pitanju je bilo zdanje Nacionalnog akademskog dramskog teatra „Jakub Kolas“.
Zgrade su „vršnjaci“, odnosno obe su sagrađene 1958. godine. Ulaz u pozorište krasi trem sa stubovima, takozvani portik, pa zdanje izgleda znatno raskošnije u odnosu na nekadašnju zgradu bioskopa.
U XIII i XIV veku Vitepsk je predstavljao jedan od najvećih fortifikacionih kompleksa u istočnoj Belorusiji koga su činila dva utvrđenja – Gornje i Donje.
Donje utvrđenje prostiralo se pravcem istok-zapad i u okviru njega se nalazila Blagoveštenska crkva, dok je Gornje utvrđenje zauzimalo prostor oko pomenutog teatra, odnosno današnjeg „Trga od zamka“ (rus. Zamkovaя ploщadь).
Bista heroja Sovjetskog Saveza i socijalističkog rada Petra Mašerova na „Trgu od zamka“
Tokom nekoliko vekova utvrđenja su rušena i obnavljana, a konačnu tačku na njih stavila je vojska Petra Velikog 1708. godine za vreme Severnog rata kada su bila potpuno uništena, a grad spaljen. Nakon toga nije se vršila njihova obnova i do današnjeg dana od njih se ništa nije sačuvalo.
Nastavih dalje prema starom gradu i za par minuta hoda stigoh do skvera nazvanog u čast velikog ruskog pesnika Aleksandra Sergejeviča Puškina (1799-1837) na kome je 1989. godine postavljen njegov spomenik.
Puškin se dva puta nakratko zaustavljao u Vitepsku. Prvi put 1820. godine kada je krenuo u izgnanstvo u Odesu i 1824. na povratku iz njega.
U blizini je i Puškinov most (rus. Puškinskiй most) koji premošćuje reku Vitbu po kojoj je grad i dobio naziv Vitepsk.
Sagrađen je 1961. otprilike na istom mestu na kome se ranije nalazio drveni most sa stubovima koji je izgrađen 60-70-ih godina XIX veka. Pošto je vrlo brzo postao neupotrebljiv, nakon nekoliko pokušaja remonta gradi se novi, takođe drveni most koji naposletku biva zamenjen betonskim. U poslednjih petnaestak godina odomaćio se svadbeni običaj da mladenci za ogradu kao simbol neraskidivog braka zakače katanac, a ključ bace u reku Vitbu. Takođe postoji običaj da mladoženja treba na rukama da prenese mladu preko mosta.
Most sa obe strane ukrašavaju figure lavova.
Nedaleko od mosta je ušće reke Vitbe u Zapadnu Dvinu. Ušće je uređeno, odnosno na Vitbi je da bi se regulisao nivo vode napravljeno nekoliko manjih vodopada.
U blizini je i ženski manastir, posvećen Silasku Svetog Duha na Apostole. Prema legendi, manastirsku crkvu podigao je knez Algirdas u XIV veku, dok se osnivanje manastira pripisuje njegovoj drugoj ženi Uljani Tverskoj, ali se ne isključuje ni mogućnost da je manastir osnovala njegova prva žena Marija Vitepska, a da se nalazio pod pokroviteljstvom Uljane Tverske.
Crkva je najpre bila drvena i pravoslavna, ali nakon prihvatanja Brestovske unije postaje unijatska. Pravoslavno bogosluženje obnovljeno je 1661. godine nakon što je ruska vojska 1654. tokom rusko-poljskog rata zauzela Vitepsk. Ipak, 1667. godine Mirom u Andrusovu Vitepsk se vraća Državnoj zajednici Poljske i Litvanije, a crkva ponovo postaje unijatska. Nakon prve podele Državne zajednice Poljske i Litvanije do koje je došlo 1772. godine grad ulazi u sastav Ruske Imperije, a crkva se predaje pravoslavnim vernicima.
Manastirski kompleks se do današnjih dana nije sačuvao u svom izvornom obliku. Crkvu je sovjetska vlast zatvorila 1923., a srušila 1961. godine. Sadašnje osnovno zdanje manastira izgrađeno je početkom XX veka, dok je nova, jednokupolna crkva podignuta 2012. godine kada je i osveštana.
Dosadna kiša ponovo je počinjala da pada, pa krenuh stepenicama prema Uspenskoj sabornoj crkvi u nadi da ću tamo pronaći neki zaklon.
Zaklona nije bilo, ali kiša na sreću brzo prestade. Inače, prvobitno zdanje Uspenske saborne crkve građeno je u periodu od 1743-1777. po uzoru na Baziliku Svetog Ambrozija i Svetog Karla u Rimu u stilu takozvanog viljnuskog baroka. Kažem „prvobitno“, jer je Uspenska saborna crkva, uz Blagoveštensku, još jedan sakralni objekat koji se u Vitepsku u poslednjih dvadesetak godina digao iz pepela.
Nakon uspostavljanja sovjetske vlasti crkva je zatvorena, a nešto kasnije, 1936. godine, doživljava sudbinu moskovskog Hrama Hrista Spasitelja, odnosno biva srušena eksplozivom. Na njenom mestu se gradi fabrika za izradu reznog alata koja je tokom 80-ih godina napuštena, a 1998. godine srušena. Iste godine Patrijarh moskovski i cele Rusije Aleksej II osveštao je kamen temeljac nove crkve. Tokom obavljanja zemljanih radova pronađeni su ostaci nekoliko stotina ljudi za koje se veruje da su žrtve Gestapoa, mada se ne isključuje mogućnost da su ubijeni od strane NKVD-a. Prva služba u novoizgrađenoj crkvi održana je 2011. godine.
Ispred crkve je 2013. godine svečano otkriven spomenik počivšem patrijarhu moskovskom i cele Rusije Alekseju II.
Prostor ispred crkve predstavlja lepo uređen vidikovac sa koga elegantne stepenice vode prema reci.
Dok sam šetao gradom stekao sam utisak da su u toku pripreme za neki događaj. U Parku pobednika, kroz koji sam nešto ranije zbog pljuska prosto projurio, postavljali su se štandovi i šatori. Zapravo, to su bile završne pripreme za međunarodni festival umetnosti „Slavjanski bazar“ koji je trebao da počne narednog dana. Festival je zamišljen kao zajednički kulturni događaj Belorusije, Rusije i Ukrajine, ali kao gosti učestvuju umetnici iz mnogih drugih zemalja. Organizuje se još od 1992. godine sa geslom: „Umetnošću do mira i međusobnog razumevanja“. Akcenat je na muzičkom stvaralaštvu, ali se tokom festivala takođe organizuju filmske premijere, pozorišne predstave, izložbe, kao i sajmovi. Za glavna dešavanja rezervisan je letnji amfiteatar koji je sagrađen 1988. godine i može da primi preko 6000 posetilaca, dok se na sceni istovremeno može naći 1500 izvođača.
Festival je dosta značajan za grad, jer se tokom priprema za njegovo održavanje obnavljaju stari i otvaraju novi hoteli, uređuje se istorijsko gradsko jezgro, a sređuju se i spomenici arhitekture.
Da je Belorusija država u kojoj se dosta pažnje posvećuje kulturi, ali i podjednakom razvoju cele države, govori akcija pod nazivom „Kulturna prestonica Belorusije“ u skladu sa kojom se svake godine bira grad koji će te godine biti centar kulturnih dešavanja. Cilj akcije je razvoj i obogaćivanje kulturnog života regiona, kao i privlačenje pažnje šire javnosti i stranih turista. Zaključno sa 2009. godinom kulturna prestonica Belorusije bio je Vitepsk, a od 2010. do 2016. čast da nose ovu titulu imali su Polock (2010.), Gomelj (2011.), Nesviž (2012.), Mogiljov (2013.), Grodno (2014.), Brest (2015.), Molodečno (2016.).
Šetnju nastavih ulicom Komesara Krilova (rus. Komissara Krыlova) koja je zbog razapetog transparenta i šatora sa nazivom najpoznatijeg slovačkog piva „Zlaty bažant“ (srp. Zlatni fazan), tokom „Slavjanskog bazara“ očigledno bila rezervisana za Republiku Slovačku.
Ne propustih priliku da u pomenutoj ulici svratim u suvenirnicu. Izbor suvenira je bio veliki, ali ja se ograničih na magnet i tanjir. Ulica Komesara Krilova nalazi se u istorijskom gradskom jezgru i uz još neke ulice, poput Suvorovljeve (rus. ul. Suvorova) rezervisana je samo za pešake. U njoj, kao i u drugim ulicama starog grada mogu se videti zgrade koje datiraju iz XVIII i XIX veka.
Kiša je ponovo počinjala da pada, pa pohitah do obližnjeg kafea da se od nje sakrijem, malo predahnem i popijem jednu kriglu vitepskog piva. Tokom obilaska gradova na putovanjima u kafiće obično svraćam kada obiđem većinu mesta u gradu koja sam tog dana planirao da posetim, ali u slučaju Vitepska zbog kiše sam morao da napravim izuzetak.
U kafeu sam se zadržao oko pola sata, dovoljno dugo da se malo odmorim i da kiša prestane da pada. U blizini kafea svojim izgledom pažnju mi privuče Voskresenska crkva (rus. Voskresenskaя cerkovь).
Prva crkva na tom mestu podignuta je u XVI veku i bila je od drveta. Pošto je nekoliko puta nestajala u plamenu u XVII veku gradi se crkva od kamena koja biva završena 1772. godine i najpre se koristi kao unijatski, a zatim pravoslavni hram. Odlukom sovjetskih vlasti, pod izgovorom da „ometa gradski saobraćaj“, crkva je srušena 1936. godine. Nakon raspada SSSR-a poveli su se razgovori da crkvu treba obnoviti, ali su se vodili sporovi o tome da li treba da bude pravoslavna ili unijatska. Na kraju je odlučeno da crkva bude pravoslavna, ali da obnovljeno zdanje ima izgled crkve koju su sagradili unijati 1772. godine. Nova crkva osveštana je 10. jula 2010. Ima tri tornja sa 11 zvona. Masa najvećeg zvona je 1200, a najmanjeg 8 kg. Jedno od njih je holandsko zvono koje je u Belorusiju stiglo kao trofej nakon Drugog svetskog rata.
Na trgu prekoputa crkve 2014. godine postavljen je spomenik litvanskom knezu Algirdasu (1296-1377) koji je bio oženjen Marijom, ćerkom vitepskog kneza Jaroslava Vasiljkoviča.
Pošto Jaroslav nije imao muških naslednika, nakon njegove smrti Algirdas postaje vitepski knez. Zaslužan je za razvoj grada, jer se tokom njegove vladavine u Vitepsku gradi Crkva Silaska Svetog Duha na Apostole, kao i Gornje i Donje utvrđenje. Podizanje spomenika knezu Algirdasu naišlo je na negativan odjek u ruskoj javnosti, jer se za njegovo ime vezuju tri pohoda na Moskvu.
U blizini crkve je gradska većnica iz XVIII veka.
Kralj Švedske i Poljske, veliki litvanski knez Sigizmund III Vasa, podario je 1597. godine žiteljima Vitepska Magdeburško pravo na osnovu koga je stvoren izborni organ samouprave – magistrat. Za potrebe zasedanja magistrata gradi se gradska većnica koja je u početku bila od drveta.
Početkom treće decenije XVII veka unijatski biskup Jozafat Kuncevič otpočeo je sa progonom pravoslavnih stanovnika Vitepska i Polocka zbog čega u jesen 1623. godine pravoslavno stanovništvo diže pobunu u kojoj Kuncevič biva ubijen. Poljske vlasti 1624. godine grad kažnjavaju tako što mu oduzimaju magdeburško pravo, određen broj pobunjenika pogubljuju, a gradsku većnicu ruše. Sledeći poljski kralj i knez Velike Kneževine Litvanije, sin Sigizmunda III, Vladislav IV, 1644. godine zbog zasluga u ratu sa Rusijom vraća Vitepsku Magdeburško pravo, a gradska većnica se obnavlja.
U narednom periodu zdanje je nekoliko puta stradalo u požaru, ali je uvek obnavljano. Zgrada koja se sačuvala do današnjeg dana u donekle izmenjenom obliku sagrađena je od cigala 1775. godine i predstavlja kombinaciju dva stila: toranj je izgrađen u stilu kasnog baroka, dok zidovi imaju crte klasicizma.
U današnje vreme u zgradi je smešten Zavičajni muzej grada.
Tokom Velikog otadžbinskog rata na trgu ispred većnice stajala su vešala na kojima su se vršila pogubljenja vitepskih partizana i ilegalaca.
Besprimernoj hrabrosti sovjetskih patriota pogubljenih na ovom mestu od strane nemačko-fašističkih zavojevača od 1941. do 1944. godine
Od gradskih znamenitosti u blizini je i fontana koju građani Vitepska u žargonu zovu „tri rusalke“, „tri devojke“ ili „tri žene“. Pravi naziv fontane je „Ušće tri reke“ (rus. Sliяnie trёh rek). Tri ženske skulpture zapravo simbolički predstavljaju ušće tri vitepske reke: Zapadne Dvine, Vitbe i Lučose.
Od fontane krenuh „na sever“ Suvorovljevom ulicom koja važi za jednu od najstarijih vitepskih ulica. Krasi je veliki broj istorijskih zgrada od kojih većina datira iz XIX veka. Od 2010. ulica je rezervisana samo za pešake, pa su sa obe strane postavljene klupe. Tu je i nekoliko kafića i restorana. Iako je glavna pešačka zona, ulica nije „načičkana“ prodavnicama i ugostiteljskim objektima.
Ubrzo stigoh do Parka partizanske slave „Minaj Šmirjov“.
Radi se o lepo uređenoj zelenoj površini koja se prostire na skoro 8 hektara. Park je dobio naziv u čast jednog od organizatora partizanskog pokreta u Vitepskoj oblasti – Minaja Filipoviča Šmirjova (1891-1964). „Batka“ Minaj, kako su ga saborci zvali, u ratu je izgubio celu porodicu. Žena mu je umrla još pre rata, a četvoro dece uzrasta četrnaest, deset, sedam i tri godine Nemci su uzeli kao taoce, želeći da na taj način primoraju Šmirjova da se preda, a kako do toga nije došlo, streljali su ih. Kao i svuda na okupiranim teritorijama gde je postojao partizanski pokret i u Belorusiji je narod zbog toga platio visoku cenu, poput stanovnika sela Hatinj koje je tokom kaznene operacije sravnjeno sa zemljom, a meštani pobijeni.
U parku se nalazi spomenik deci čije je detinjstvo prekinuo rat.
Postavljen je 2011. godine u okviru obeležavanja Dana grada, a predstavlja figuru dečaka i devojčice koji sede na stepeništu porušene kuće. U dečakovim rukama je parče hleba koje daje devojčici.
U okviru parka je skver posvećen obeležavanju 70 godina od formiranja Vitepske oblasti.
Nedaleko od parka je Skver heroja Otadžbinskog rata 1812. godine koji se smatra njegovim sastavnim delom. U njegovom centralnom delu uzdiže se granitni obelisk visine 26 metara posvećen herojima pomenutog rata.
Sredstva za podizanje spomenika sakupili su stanovnice Vitepske gubernije, a jedan od „sponzora“ je bio i predsednik ruske vlade Petar Stolipin (1862-1911). Obelisk, koji predstavlja i najstariji sačuvani spomenik u gradu, postavljen je 1912. povodom obeležavanja stogodišnjice borbi koje su kod Vitepska vođene da bi se omogućilo povlačenje ruske vojske.
Napoleon je u Vitepsk ušao 16. jula 1812. i trebalo je da sa vojskom tu prezimi, ali se u gradu ipak zadržao samo 16 dana. Dok je boravio u Vitepsku živeo je u gubernatorskom dvorcu koji danas predstavlja spomenik arhitekture XVIII veka.
U neposrednoj blizini dvorca je i omanje vojničko groblje na kome je sahranjeno šesnaest oficira Crvene armije, kao i Minaj Šmirjov, koji je nakon rata proglašen za počasnog građanina Vitepska.
Tu je i art centar Marka Šagala (1887-1985), čuvenog slikara moderniste i vodećeg predstavnika svetske avangarde koji je rođen u Vitepsku. Centar služi kao mesto na kome se organizuju izložbe Šagalovih grafičkih radova. Otvoren je 1992. godine.
Pošto je bio ponedeljak, centar nije radio, jer je taj dan predviđen za održavanje. U gradu takođe postoji muzej kuća Marka Šagala, ali je kao i centar bila zatvorena. Osim Šagala, u Vitepsku je rođen i Ivan Ivanovič Solertinski, poznati sovjetski muzikolog, pozorišni i muzički kritičar.
Deo života u Vitepsku proveli su Ilja Rjepin, Kazimir Maljevič, Samuil Maršak…
Od Skvera heroja otadžbinskog rata 1812. krenuh nazad prema starom gradu. Pošto kiša nije padala želeo sam da se vratim istim putem i slikam još neka mesta koja ranije zbog pljuska nisam uspeo.
Vrlo brzo stigoh nazad do obale Zapadne Dvine koja kroz Vitepsk protiče dužinom od 17 kilometara. Reka je nekada bila deo trgovačke rute od Varjaga do Grka, odnosno srednjevekovnog trgovačkog puta koji je povezivao Skandinaviju, Kijevsku Rusiju i Vizantiju.
Rečna obala u centralnom gradskom delu je vrlo jednostavno uređena i osim šetališta na njoj nema ničega.
Osim Trga hiljadugodišnjice Vitepska kojim sam prošetao nešto ranije, na reku se naslanja i Park pobednika.
Koliko sam mogao da primetim, u njemu su tekle pripreme za predstojeći „Slavjanski bazar“. Da sve bude u najboljem redu starali su se organi reda.
Nakon obeležavanja 65 godina od pobede u Drugom svetskom ratu u Parku pobednika je napravljena Aleja vojničke slave u kojoj je izložena vojna tehnika.
Oklopna vozila
Helikopter Mi-8
Helikopter Mi-2
Sovjetski lovac MiG-17
Helikopter Mi-24
Park pobednika nastavlja se u Trg pobede čija površina iznosi više od 7 hektara, što ga čini najvećim trgom u Belorusiji. Sa jedne strane završava se stambenom zgradom na čijem vrhu stoji natpis: „PODVIG SOVJETSKOG NARODA JE BESMRTAN“.
Na drugom kraju trga je spomenik „Tri bajoneta“ koji predstavlja tri trapezna obeliska visine 56 metara u čijem podnožju gori večna vatra.
Na visini od šest metara obelisci su spojeni reljefima na kojima su prikazani vojnici oslobodioci, partizani i ilegalci.
Prema jednom tumačenju tri bajoneta simbolišu tri pobedničke sile u Velikom otadžbinskom ratu: sovjetsku armiju, partizane i ilegalce. Postoji i drugo mišljenje da svaki od bajoneta predstavlja po jedan rat: Veliki otadžbinski 1812. godine, Prvi i Drugi svetski rat. Tvrdnju da je to možda zaista tako potkrepljuju dva topa koja izgledom podsećaju na one iz Napoleonovih ratova.
Oblačno nebo nad Vitepskom nije obećavalo ništa dobro, pa odlučih da se tramvajem broj 8 vratim na železničku stanicu. O tome gde kupiti kartu za gradski prevoz nisam razmišljao, jer vozila imaju konduktere. U vremenu kada se teži automatizaciji poslova to je verovatno jedan od načina da se ljudima obezbedi kakvo-takvo zaposlenje.
Do polaska voza za Sankt Peterburg bilo je nešto više od dva sata, pa se promuvah još malo po železničkoj stanici.
Za dobrodošlicu onima koji u Vitepsk dolaze vozom zaduženi su muškarac i žena odeveni po modi s početka prošloga veka.
Radi se o skulpturnoj kompoziciji „Oni koji dočekuju“ (rus. Vstrečaющie) koja se nalazi na prvoj platformi stanice. Elegantna dama u ruci drži cvet, dok stariji muškarac nestrpljivo gleda na sat.
Ostatak vremena do polaska voza provedoh u čekaonici na spratu čije zidove ukrašava nekoliko fotografija posvećenih Marku Šagalu, odnosno obeležavanju 100. godišnjice njegove ženidbe.
Mark Šagal i Bela Rozenfeld venčali su se 25. jula 1915. godine. Osim životne saputnice, Bela je postala i njegova muza.
Učesnici obeležavanja svadbenog jubileja
U čekanju voza za Sankt Peterburg prepustih se mislima o dosadašnjem delu putovanja. Beše mi drago da uprkos tome što sam promenio šest vozova sve i dalje ide po planu, ali i krivo što su mi vremenske prilike u Vitepsku pomrsile konce i nisu dozvolile da malo više uživam u njegovom obilasku. Da sam bar malo bolje podesio „tajming“ i stigao dan kasnije, osetio bih atmosferu „Slavjanskog bazara“. Bilo kako bilo, popodne provedeno u Vitepsku prijalo mi je i ulilo energiju za nastavak putovanja. Sam grad ostavio je na mene pozitivan utisak, ne samo zato što je kao svi beloruski gradovi lepo uređen i čist, već i zbog toga što je uprkos velikim ratnim razaranjima uspeo bar malo da sačuva duh prošlih vremena. Tu pre svega mislim na istorijsko gradsko jezgro koje krase zdanja iz druge polovine XVIII, XIX i sa početka XX veka.
„Plackartni“ vagon
Dođe vreme da se ukrcam u voz za Sankt Peterburg. Pošto mi do tada jedina vožnja „plackartnim“ vagonom beše ona kratka između Terespola i Bresta, kročih u njega kao u jednu nepoznanicu. O vožnji spavaćim kolima treće klase čitao sam na internetu pre putovanja, čisto da znam kako sve to izgleda, šta me očekuje i na šta posebno da obratim pažnju. Prilikom kupovine karte izabrao sam gornji ležaj, jer u slučaju da sam izabrao donji, saputnik sa gornjeg ležaja bi mogao da se spusti na donji da bi malo posedeo ili eventualno nešto prezalogajio. Na to zakonski nema pravo i sve zavisi od dobre volje onoga ko je na donjem ležaju, odnosno da li će mu to dozvoliti ili ne. Pošto sam putovao sam, želeo sam da komunikaciju sa saputnicima svedem na minimum i tako izbegnem bilo kakve konfliktne situacije, jer se nikada ne zna kakva osoba će vam kao saputnik zapasti. Sigurno najgora varijanta je da vam društvo pravi čovek koji uz flašu votke želi da lakše podnese putovanje ili još gore, nekoliko njih. Konzumiranje alkohola u vozu je zabranjeno, osim u vagon-restoranu, ali uvek se može naći neki „pametnjaković“ koji će to pravilo prekršiti.
Krađa je verovatno jedna od stvari koja brine sve koji putuju vozom, pogotovo ako je u pitanju samostalno putovanje. Ipak, verovatnoća da do nje dođe u „plackartnom“ vagonu manja je nego u vagonu sa kupeima, jer je jednostavno sve otvoreno, pa se vidi ako neko počne da „trkeljiše“ po vašim stvarima dok niste tu.
Kao saputnici zapale su mi tri starije žene, pa bojazan da će me neko pokrasti ili mi dosađivati odmah nesta. Bakica koja je imala mesto ispod mog ležaja ponudi me da sednem dok čekam da provodnica donese posteljinu, ali meni je bilo glupo da to učinim, jer je na njenom ležaju već bila prostrta posteljina. Kada provodnica donese moju posteljinu, baka ustade da lakše namestim svoj ležaj i reče da se, kada legnem, obavezno pokrijem ćebetom, jer je noću hladno. Na moje pitanje kako se popeti na gornji ležaj pomoću predviđenih rukohvata i stepenika odgovori, da je najlakše da se gore popnem „preko stolića“. Ipak, odlučih da ne poslušam „babušku“, već se rukama oslonih na oba gornja ležaja, a nogama odbacih od zemlje. Tako zauzeh svoje mesto u „plackartnom“ vagonu koje bez preke potrebe nisam planirao da napuštam sve do Sankt Petersburga, odnosno do jutra.