02.10.2023.
S obzirom na udaljenost pograničnog grada Đurđua od Bukurešta, računao sam da ću u rumunskoj prestonici biti za sat i po, odnosno već oko četiri ili pola pet ujutru. Međutim, umesto da se zaustavi na autobuskoj stanici Autogara Militari, autobus je prošao kroz grad i nastavio u pravcu severa što me je baš začudilo. Uključih navigaciju u telefonu i počeh da pratim kretanje autobusa da vidim dokle će da ide. Nakon pola sata vožnje u nepoznato stadosmo kod aerodroma Henri Coandă. Tu izađe nekoliko putnika, a autobus krenu nazad prema Bukureštu.
Na stanicu Autogara Militari stigosmo oko petnaest do šest. Pošto je bio početak oktobra još se nije bilo razdanilo.
Autobus Sofija – Bukurešt na stanici Autogara Militari
Po dolasku u Bukurešt prvi zadatak mi je bio da dođem do Gara de Nord, odnosno Severne železničke stanice, i podignem voznu kartu za Kišinjev. Nedaleko od stanice Autogara Militari je metro stanici Păcii linije M3, pa krenuh prema njoj.
Bilo je suviše rano i nijedna menjačnica još nije radila, ali kupovina karte za metro nije predstavljala problem, jer se na automatu za karte može platiti karticom.
Metro stanica Păcii linije M3
Najpre sam se vozio do stanice Eroilor, a zatim sa linije M3 pređoh na liniju M1 i nastavih vožnju do metro stanice Gara de Nord 1. Inače, bukureštanski metro ima pet linija. Prva je otvorena 1979, a poslednja 2020. godine. U toku su radovi na šestoj liniji koja treba da poveže grad sa aerodromom.
Gara de Nord je glavna železnička stanica u Bukureštu i najveća železnička stanica u Rumuniji. Kamen temeljac za njenu izgradnju položen je 10. septembra 1868. godine u prisustvu kralja Karola I Rumunskog. Četiri godine kasnije puštena je u rad pruga na relaciji Roman – Galați – Bucharest – Pitești. Između 1895-1896. izgrađeno je novo krilo zgrade sa carskom salom, jer se očekivala poseta austrougarskog cara Franje Josifa. Prvobitni naziv stanice je bio Gara Târgoviștei, po obližnjem drumu Calea Târgoviștei, a sadašnje ime dobila je 1888. godine.
Stanica i njena okolina bili su izloženi snažnom savezničkom bombardovanju u aprilu 1944. tokom operacije uništavanja nemačkih linija snabdevanja, jer je bila ključno mesto u rumunskoj železničkoj mreži i polazna tačka odakle su nemačke trupe kretale na Istočni front.
Tokom komunističke epohe nastavljena je modernizacije stanice. Najpre je 1969. godine izvršena delimična elektrifikacija. Proširena je između 1978. i 1984. godine, a zatim i kompletno elektrificirana.
Šalter za međunarodne karte pronađoh bez problema i na njemu podigoh kartu voza za Kišinjev koji je polazio u 19:20.
Šalter za kupovinu međunarodnih karata
Ulaz u salu sa šalterima za kupovinu karata
Drugi zadatak je bio da pronađem ormariće za ostavljanje prtljaga. I njih pronađoh bez problema, ali mi se nije svidelo što se plaćaju po satu, jer mi se činilo preskupo. Zato potražih običnu garderobu i usput na menjačnici zamenih evre za leje. Garderoba se nalazi u prolazu koji vodi prema glavnom izlazu sa stanice (izlaz/ulaz sa stubovima) i nije je teško pronaći, jer ima lako uočljiv znak za mesto gde se ostavlja prtljag. Jedini nedostatak je što radi od 6:30 do 21:00, pa treba voditi računa da se prtljag preuzme na vreme.
Nakon ostavljanja prtljaga reših da nešto prezalogajim. Odlučih se za pohovanu šniclu u lepinji koja je koštala 10 leja, odnosno oko 2 evra. Na stanici ima nekoliko kafića, restorana, sendvičara, tu je i Mekdonalds, tako da svaki putnik koji se na njoj nađe može nešto da pojede i popije po svom ukusu.
Nakon što zadovoljih potrebu za hranom promuvah se malo po stanici.
Pogled na prolaz prema glavnom izlazu sa stanice
Pogled prema kolosecima
Centralni deo stanice
Na stanici se zadržah duže nego što je za to bilo potrebe. Nekako sam bio umoran od noćne vožnje autobusom koju sam proveo u nekom polusnu i nije mi se išlo nigde. A i jutro je bilo tmurno, oblačno i svakog trenutka je mogla da počne kiša. U šetnju po Bukureštu krenuh skoro tek u deset sati.
Glavni ulaz u stanicu Gara de Nord
Na pomen rumunske prestonice, i uopšte, Rumunije, jedino što mi je padalo na pamet bila je ogromna zgrada parlamenta, grof Drakula i bračni par Čaušesku, za koje svi znamo kako su završili. U sećanju su mi takođe bili Rumuni koji su krajem osamdesetih i početkom devedesetih godina po buvljacima prodavali različitu robu. Mislim da mi se dva, tada kupljena džempera, još uvek negde vuku po ormaru. Generalno, Rumunija i Rumuni ostali su mi u svesti kao asocijacija na zemlju i ljude koji zbog siromaštva u njoj teško žive.
Pre putovanja, o Bukureštu i njegovim znamenitostima informisao sam se na internetu, jer kao što već rekoh, osim zgrade parlamenta ni za jednu drugu nisam znao. Većinu njih uneo sam u Here kartu u mobilnom telefonu, pa koristeći navigaciju krenuh u potragu za njima.
Kraj železničke stanice ugledah neke spomenike koji mi probudiše radoznalost da vidim o čemu se radi. Prvi od njih beše spomenik Georgiju Duki (rum. Gheorghe Duca), rumunskom inženjeru, osnivaču i članu Politehničkog društva i direktoru Nacionalne škole za mostove i puteve. Osim toga, od 1888. do 1897. obavljao je dužnost generalnog direktora rumunske železnice, pa nije slučajno što se njegov spomenik nalazi u blizini železničke stanice.
Spomenik Georgiju Duki
Spomenik čini bista Georgija Duke na visokom postamentu kraj koje se nalaze skulptura obnažene žene koja desnu ruku drži naslonjenu na knjigu koja stoji na njenom kolenu, a drugom rukom pridržava devojčicu koja nešto piše po postamentu.
Bista Georgija Duke
Zašto se kraj postamenta nalazi skulptura obnažene žene i devojčice ne bih znao da kažem, tim pre što je spomenik postavljen 1923. godine, dakle, pre skoro sto godina, kada se na golotinju nije baš blagonaklono gledalo.
Drugi je Spomenik rumunskim železničarima poginulim u Prvom svetskom ratu (rum. Monumentul eroilor ceferiști)
Spomenik železničarima
Spomenik ima tri skulpturne kompozicije. Centralnu čini žena koja simbolizuje domovinu i drži lovorov venac iznad glave železničara, sa njene desne strane stoje skulpture dva kovača, a sa leve – rumunskog vojnika, žene i deteta.
Od železničke stanice krenuh dalje bukureštanskim ulicama i uličicama. Neke od njih su podsećale na ulice pomalo zapuštenog provincijskog gradića.
Strada Occidentului
Stigoh do Avenije pobede (rum. Calea Victoriei) koja važi za glavnu gradsku arteriju u centru grada. Nazvana je u čast pobede Rumunije u ratu protiv Osmanskog carstva 1877/78. godine. Želeo sam da bacim pogled na Kantakuzinovu palatu (rum. Palatul Cantacuzino) koju smatraju najlepšom građevinom u Bukureštu. Nažalost, u toku su bili radovi na njenoj restauraciji, pa je fasada u potpunosti bila prekrivena zaštitnim ceradama. Inače, pomenuta palata je sagrađena početkom XX veka za Georgija Kantakuzina, gradonačelnika Bukurešta i bivšeg premijera. U njoj je sada smešten Muzej Žorža Eneskua, rumunskog kompozitora, violiniste, pijaniste i dirigenta.
Nastavih dalje šetnju Avenijom pobede koja je nekada davno vodila za Brašov i bila poznata kao Drumul Brașovului, odnosno Brašovski drum. Vladar Vlaške, Konstantin Brankoveanu (1654-1714) popločao je 1692. godine drum drvetom i delimično ga uredio. Pošto je povezivao centar Bukurešta sa Brankoveanuovom palatom Mogošoaja koja se nalazila nekoliko kilometara od grada, drum su tada počeli da zovu Podul Mogoșoaiei (Most Mogošoaja). U to vreme većina puteva na Balkanu u proleće i jesen je bila blatnjava, pa je ovaj drum na neki način postao ponos građana Bukurešta i privlačno mesto za gradnju kuća. Tako se 1775. godine duž puta nalazilo 35 boljarskih kuća. Od jula 1814. godine postao je prva bukureštanska ulica koja je noću bila osvetljena svećama. Kasnije, 1842. godine popločana je kaldrmom od krupnog kamenja.
U Aveniji pobede nalazi se još jedno zdanje koje može da ponese epitet najlepšeg u gradu. U pitanju je Casa Gradișteanu-Ghica, poznata i kao Palatul Ghica-Victoria.
Palatul Ghica-Victoria u Aveniji pobede
U njenom projektovanju i izgradnji učestvovale su francuske arhitekte. Sagrađena je 1884. godine za plemića Konstantina Gradišteanua i njegovu ženu Elenu. Izvedena je u duhu eklekticizma, ima elemente renesanse i bogato ukrašenom fasadom podseća na palatu. Pošto Konstantin Gradišteanu nije imao naslednike, zdanje je pripalo njegovoj sestri Mariji čije je udato prezime bilo Ghica, pa odatle i naziv Casa Gradișteanu-Ghica. Kuća je dugo bila sastajalište aristokrata i političara i u njoj su se često održavali balovi. Nacionalizovana je 1948, a 1989. godine vraćena naslednicima. Prodata je 2000. godine i u današnje vreme se pod nazivom Ghica-Victoria Palace koristi kao objekat za organizovanje različitih događaja.
Malo dalje, takođe u Aveniji pobede, kraj parka nazvanog u čast Nikolaja Jorge (1871-1940), rumunskog istoričara, književnog kritičara, univerzitetskog profesora i akademika Rumunske akademije nauka, nalazi se Biserica „Sfântul Nicolae-Tabacu“, odnosno Crkva Svetog Nikole-Tabaku.
Crkva Svetog Nikole-Tabaku
Prva crkva na tom mestu podignuta je još u XVII veku i bila je od drveta. Sadašnja crkva sagrađena je 1864. godine. U današnje vreme predstavlja crkvu ruske crkvene zajednice u Bukureštu. Interesantno je da se osim na rumunskom bogosluženja u njoj obavljaju i na crkvenoslovenskom jeziku.
Produžih dalje šetnju Avenijom pobede i stigoh do Muzeja umetničkih zbirki (rum. Muzeul Colecțiilor de Artă).
Avenija pobede i zgrada Muzeja umetničkih zbirki
Muzej je smešten u palati Romanita (rum. Palatul Romanit), još jednom reprezentativnom zdanju s početka XIX veka. Njenu izgradnju započeo je aristokrata C. Faca, ali je umro pre nego što je građevina bila završena, pa su je njegovi naslednici prodali bogatom i uticajnom Grku Grigoreu Romanitu koji ju je raskošno opremio i iznajmljivao za balove. Po njemu je zgrada i dobila ime. Nakon njegove smrti 1834. godine zgrada je iznajmljivana, a 1836. prodata državi i u njoj su se najpre nalazile prostorije Administrativnog suda, da bi sredinom XIX veka dodeljena Ministarstvu finansija.
Prateći kartu u telefonu skrenuh iz Avenije pobede u Strada Banului koja me dovede do Katedrale Svetog Josipa (rum. Catedrala Sfântul Iosif).
Katedrala Svetog Josipa
Radi se o katoličkoj crkvi koja služi kao glavno mesto za bogosluženja bukureštanske nadbiskupije. Izgradnja je trajala od 1873. do 1884. godine. Katedrala je sagrađena u neoromaničkom stilu sa elementima neogotike. Dimenzije su joj 40 x 22 metra. Ono što je čini prilično upadljivom je crvena cigla od koje je izgrađena, kao i ogroman prozor u obliku cveta iznad ulaza.
Vratih se nazad u Aveniju pobede, a zatim skrenuh u Strada George Enescu. U ovoj ulici nalazi se takozvana Bela Crkva (rum. Biserica Albă) posvećena Svetom Nikoli.
Bela crkva
Nije poznato kada je crkva tačno sagrađena. Na osnovu drvene ikone iz 1701-1702. godine pretpostavlja se da je na tom mestu već postojala crkva. Iskopani nadgrobni spomenik iz 1715. godine takođe potvrđuje da je u ranom XVIII veku na tom mestu već postojala crkva. Zbog čestih zemljotresa crkva je više puta obnavljana i rekonstruisana. Tokom obnove između 1868. i 1873. godine dodate su joj dve kupole i trem ispred ulaza. Dužine je 30,3, a širine 9,6 metara.
Sledeća znamenitost do koje stigoh u šetnji po rumunskoj prestonici beše Rumunski Ateneum (rum. Ateneul Român) – koncertna sala i jedan od simbola Bukurešta.
Ulaz u zdanje Rumunskog Ateneuma
Zgrada je svečano otvorena 1888. godine, ali su radovi trajali do 1897. Izgradnji je prethodilo osnivanje kulturnog društva Ateneum od strane rumunskih kulturnih i naučnih radnika 1865. godine. Zgradom dominira neoklasični stil sa određenim romaničkim crtama.
Statua rumunskog pesnika Mihaja Emineskua ispred zgrade Ateneuma
Ateneum je sedište filharmonije Žorž Enesku. U njemu su nastupali brojni svetski muzičari poput Zubina Mehte, Jehudia Menjuhina, Jona Vojkua…
U Ateneumu je 29. decembra 1919. održana konferencija na kojoj je ratifikovan sporazum o ulasku Besarabije, Transilvanije i Bukovine u sastav Kraljevine Rumunije.
Ispred zgrade se nalazi vrlo lepo uređen park.
Park ispred zgrade Ateneuma
Vratih se nazad u Aveniju pobede i ubrzo stigoh do Trga revolucije (rum. Piața Revoluției) i ogromne zgrade nekadašnje Kraljevske palate (rum. Palatul Regal), a danas Nacionalnog muzeja umetnosti Rumunije (rum. Muzeul Național de Artă al României).
Kraljevska palata
Palata je sagrađena između 1936. i 1937. godine na mestu nekadašnje manje palate koja je nosila naziv Casa Golescu i bila rezidencija vlaškog kneza. Zdanje je imalo funkciju rezidencije rumunskog kralja Mihaja sve do avgusta 1944. kada je teško oštećeno u nemačkom bombardovanju koje je usledilo kao odmazda za svrgavanje vlade na čelu sa maršalom Jonom Antoneskuom. Nakon završetka Drugog svetskog rata i uspostavljanja komunističke vlasti zgrada je obnovljena, a svi elementi arhitekture koji su imali veze sa monarhijom su uklonjeni ili sakriveni. Od 1953. godine u zgradi je smešten Muzej umetnosti Rumunije.
Prekoputa nekadašnje palate je Centralna univerzitetska biblioteka „Karol I“ (rum. Biblioteca Centrală Universitară „Carol I”)
Zgrada Centralne univerzitetske biblioteke „Karol I“
Zdanje biblioteke sagrađeno je na zemlji koju je rumunski kralj Karol I kupio za nazvanu po njemu Univerzitetsku fondaciju. Projekat zgrade uradio je francuski arhitekta Paul Gottereau. Izgradnja je završena 1893, a zgrada je otvorena 1895. godine. Karakteriše je stil bozar (fr. beaux-arts) koji je počivao na principima francuskog neoklasicizma, ali su mu bili svojstveni i renesansni i barokni elementi. Prvobitni bibliotečki fond iznosio je nekoliko hiljada knjiga i štampanih publikacija, da bi početkom sedamdesetih godina XX veka premašio 2 miliona. Tokom Rumunske revolucije 1989. godine u zgradi je izbio požar u kome je izgorelo preko 500 hiljada knjiga.
Ispred biblioteke stoji spomenik rumunskom kralju Karolu I.
Spomenik kralju Karolu I ispred univerzitetske biblioteke
Prvi spomenik Karolu I na ovom mestu svečano je otkriven 10. maja 1939. tačno sto godina od njegovog rođenja u prisustvu kralja Karola II i budućeg kralja Mihaja I. Autor statue je bio Ivan Meštrović. U noći sa 30. na 31. decembar 1947. godine, nekoliko sati nakon abdikacije kralja Mihaja I i proglašavanja Rumunske Narodne Republike, komunisti su statuu vezali za tenk i tako je oborili sa postamenta. Kasnije je pretopljena i od te bronze je izliven spomenik Lenjinu. Po drugoj verziji pretopljena je samo skulptura Karla I, a skulptura konja je iskorišćena za spomenik Suvorovu koji je 1959. godine postavljen u selu Dumbreveni. Nekoliko godina nakon uklanjanja spomenika Meštrović je tužio rumunske vlasti zbog uništavanja njegovog umetničkog dela. Otpočeo je sudski proces koji je rezultirao isplaćivanjem Meštroviću nekoliko miliona dolara.
Novi spomenik je svečano otkriven 6. decembra 2010. godine u prisustvu rumunskih vlasti i članova kraljevske porodice. Delo je rumunskog vajara Florina Kodre. Težina spomenika je 13 tona, skulptura je visine 7, a postament 6 metara.
Osim Kraljevske palate i Centralne univerzitetske biblioteke na Trgu revolucije se nalazi i zgrada nekadašnjeg Centralnog komiteta Komunističke partije Rumunije. Tu funkciju imala je od 1958. do 1989. godine. Na njenom balkonu Nikolaj Čaušesku je 21. decembra 1989. godine održao svoj poslednji govor, a sa njenog krova je dan kasnije helikopterom napustio Bukurešt.
Zgrada nekadašnjeg Centralnog komiteta Komunističke partije Rumunije, a sada Ministarstva unutrašnjih poslova
Izgradnja zgrade započeta je 1938. godine, ali je ubrzo prekinuta zbog Drugog svetskog rata, tako da je zgrada završena tek 1950. Od tada, pa do 1958. u njoj je bilo smešteno Ministarstvo unutrašnjih poslova. Nakon revolucije, sve do 2006. godine u njoj je bio smešten Senat.
Prekoputa zgrade je Spomenik ponovnom rođenju (rum. Memorialul Renașterii) koji je podignut u znak sećanja na borbu i žrtve koje su pale tokom Rumunske revolucije 1989. godine.
Spomenik ponovnom rođenju
Spomenik je postavljen 2005. godine i ubrzo je postao predmet sporenja, jer mnogi smatraju da je suviše apstraktan i da ga za događaj zbog koga je podignut ne vezuje nikakva simbolika. Navodno, beli stub bi trebao da predstavlja rumunski narod, a metalna „kruna“ komunistički period koji je narod uspeo da probije i nastavi dalje.
Prekoputa nekadašnje zgrade Centralnog komiteta nalazi se i spomenik rumunskom političaru Juliju Maniu (1873-1953).
Spomenik Juliju Maniu
Kao lider Nacionalne partije pre i posle Prvog svetskog rata, Maniu je imao značajnu ulogu u ujedinjenju Transilvanije sa Rumunijom. Od 1928. do 1933. u tri navrata je bio premijer Rumunije. Nakon Drugog svetskog rata, 1947. godine, komunistička vlast ga hapsi, osuđuje za izdaju i šalje u zatvor u Sigetu u kome umire šest godina kasnije.
Sa Trga revolucije ugledah upečatljivo crkveno zdanje ozidano crvenim ciglama. U pitanju je Crkva Kreculesku (rum. Biserica Kretzulescu).
Crkva Kreculesku i bista rumunskog političara Kornelia Koposa (1914-1925)
Sagrađena je između 1720. i 1722. godine u Brankovanskom stilu, poznatom i kao Vlaška renesansa. Crkva nosi naziv po boljarskoj porodici Kreculesku koja ju je podigla. Spoljašnji zidovi su nekada bili omalterisani, ali je nakon rekonstrukcije koja je izvršena 1935. i 1936. godine ostavljena samo cigla. Freske na tremu su iz perioda kada je crkva podignuta, dok je unutrašnjost oslikana između 1859. i 1860. godine.
Ulaz u Crkvu Kreculesku
Nažalost, slikanje unutrašnjosti je zabranjeno, pa sam morao da se zadovoljim samo slikama njene spoljašnjosti.
U parku kraj crkve se može videti još jedan spomenik posvećen žrtvama rumunske revolucije.
Skulptura postavljena u znak sećanja na događaje iz decembra 1989.
Osim spomenika, tu je i nekoliko bisti, a jedna od njih podseti me na film Varljivo leto `68 i izjavu sekretarice sudije Cvetkovića dok na železničkoj stanici čekaju novog predsednika suda: „Bogami, dobro se drže Česi, para im vredi ovaj Dubiček“, kao i ispravku mlađahne Vladice, koja je „imala prilike da izmeni mišljenje sa nekim studentima filozofije“.
Bista Aleksandra Dubčeka (1921-1992)
Druga bista postavljena je u čast Avrama Jankua, jednog od vođa rumunskog nacionalnog pokreta u Transilvaniji i učesnika revolucije 1848. godine tokom koje je stao na čelo oružanog ustanka rumunskih seljaka i rudara protiv Mađarske. Odredi Jankua pružali su žilav otpor armiji mađarskog generala Jožefa Bema.
Bista Avrama Jankua (1824-1872)
Od Crkve Kreculesku krenuh dalje Avenijom pobede u razgledanje Bukurešta.
Grand Hotel Kontinental
Još jedna impozantna zgrada u Aveniji pobede
Teatar Odeon i bista Mustafe Kemala Ataturka
Još jedna zgrada u Aveniji pobede koja zavređuje pažnju je nekadašnji Centralni dom vojske (rum. Casa Centrală a Armatei) čiji zvanični naziv sada glasi Cercul Militar Național, odnosno Nacionalni klub vojske.
Nacionalni klub vojske
Izgradnja je započeta 1911, a zgrada je svečano otvorena 1923. godine. Sagrađena je u stilu neoklasicizma. Podignuta je na mestu Sarindar manastira (rum. Mănăstirea Sărindar) koji je 1652. godine sagrađen pod pokroviteljstvom vlaškog kneza Mateja Basaraba (1588-1654). Nakon oštećenja u uzastopnim zemljotresima 1893. godine doneta je odluka da se manastir sruši. Fontana koja se nalazi ispred Centralnog doma vojske nazvana je po njemu.
Kod Nacionalnog kluba vojske skrenuh iz Avenije pobede u Bulevar kraljice Elizabete (rum. Bulevardul Regina Elisabeta) i ubrzo se nađoh kod Univerzitetskog trga (rum. Piața Universității) na kome se mogu videti još neka zdanja koja skreću na sebe pažnju. Jedno od njih je nekadašnja zgrada osiguravajuće kompanije, a sada Rumunske komercijalne banke iz 1906. godine.
Univerzitetski trg i zgrada Rumunske komercijalne banke
(i pomalo suicidalan pešak na kolovozu)
Simetrično u odnosu na nju između 1934. i 1935. godine sagrađena je Palata za industrijske kredite (rum. Palatul Creditului Industrial).
Palata za industrijske kredite i spomenik rumunskom pesniku Jonu Heliade Raduleskuu (1802-1872)
Kao ideja da se ove zgrade sagrade poslužio je pariski Hausman bulevar što je još jedan primer uticaja Pariza na arhitekturu Bukurešta. Razlog zbog koga je druga zgrada sagrađena nekoliko decenija kasnije bio je nedostatak sredstava.
Dolazak do Univerzitetskog trga i Bulevara kraljice Elizabate značio je da sam praktično stigao do starog dela Bukurešta koji je zbog velikog broja restorana, kafića, barova, ali i zdanja sagrađenih u neoklasičnom i neobaroknom stilu, za turiste verovatno najinteresantniji deo grada.
Na kružnom toku kod Univerzitetskog trga pažnju mi privuče veliki spomenik. Podignut je u čast Jona Braćanua (1821-1891) jedne od glavnih političkih figura XIX veka u Rumuniji.
Spomenik Jonu Braćanuu
Prvobitni spomenik koji je postavljen 1903. na dvanaestogodišnjicu njegove smrti srušen je 1948. godine. Nakon odluke da se spomenik obnovi izrađena je kopija i 2019. godine postavljena na isto mesto na kome se nalazio original. Spomenik čini statua Jonu Braćuanua na vrhu velikog pijedestala. Braćuanu je prikazan u oratorskoj pozi sa ispruženom rukom pored žene koja drži rumunsku zastavu i vojnika u uniformi. Pijedestal je ukrašen sa nekoliko manjih bronzanih skulptura. Ukupna visina spomenika je 15 metara, a težina oko 160 tona.
Nedaleko od kružnog toka, u bulevaru nazvanom u čast osobe sa pomenutog spomenika, može se videti još jedna od mnogobrojnih bukureštanskih crkava. U pitanju je Crkva Tri Jerarha (rum. Biserica Sfintii Trei Ierarhi – Coltea)
Crkva Tri Jerarha
Crkveno zdanje sagrađeno je između 1695. i 1698. godine pod pokroviteljstvom Mihaila Kantakuzina (1640-1716) jednog od šest sinova Konstantina Kantakuzina (1598-1663) koji je bio posteljnik na dvoru vlaškog vladara Mateja Basaraba (1588-1654).
Kraj crkve se nalazi Colţea bolnica – prva bolnica u gradu koja je počela sa radom 1704. godine kao bolnica za siromašne. Nije imala svoj budžet, već je dobijala određen procenat od budžeta obližnjeg Colţea manastira. Takođe je dobijala priloge od „gornjih društvenih slojeva“.
Colţea bolnica
Sadašnje zdanje bolnice sagrađeno je 1887. godine.
Od bolnice skrenuh u ulicu Strada Ion Ghica i ubrzo se nađoh pred ruskom Crkvom Svetog Nikolaja (rum. Biserica Sfântul Nicolae) poznate i kao Studentska crkva (rum. Biserica studenţilor).
Crkva Svetog Nikolaja
Temelj crkve položen je 1905. godine na parceli koju je poklonila vlada Rumunije. Izgradnja je koštala 600 hiljada zlatnih rubalja. Crkva je završena i osveštana 1909. godine. Parohiju su činili pripadnici ruske diplomatske misije. Pre okupacije u Prvom svetskom ratu svi dragoceni predmeti odvezeni su u Jaši, a zatim u Petrograd. Nakon rata ruska opština obnovila je hram, a bogosluženja su nastavljena 1921. godine. Kasnije, 1934. godine, crkva prelazi pod jurisdikciju Rumunske pravoslavne crkve i predata je studentima i nastavnom kadru Bukureštanskog univerziteta. Zatim je 1947. ponovo vraćena Moskovskom patrijarhatu, da bi deset godina kasnije ponovo prešla pod jurisdikciju Rumunske pravoslavne crkve. Od 1992. godine ponovo ima status crkve Bukureštanskog univerziteta.
Ono što me je u Bukureštu iznenadilo bio je broj crkava koji se sačuvao uprkos komunističkoj vlasti koja je trajala skoro pedeset godina. Jedna od njih nalazi se praktično na raskrsnice Avenije pobede i Bulevara kraljice Elizabate, ali je od znatiželjnih pogleda skrivaju okolne zgrade. Radi se o Crkvi Doamni (rum. Biserica Doamnei).
Crkva Doamni
Biserica Doamnei ili Gospina crkva, kako bi njen naziv možda mogao prevesti, sagrađena je 1683. godine na mestu drvene crkve. Crkvu je podigla gospa Marija, druga žena vlaškog kneza Šerbana Kantakuzina (1640-1688).
Nastavih dalje šetnju starim delom grada i ubrzo stigoh do ulice Lipskani (rum. Strada Lipscani) koja predstavlja centar istoimene četvrti. Naziv, koji u bukvalnom prevodu znači „Lajpciška“, dobila je zbog robe koja je u XVIII veku uglavnom stizala iz tog nemačkog grada. Ulica je rezervisana samo za pešake, a poznata je po restoranima i barovima. Najreprezentativnija zgrada u njoj je staro zdanje Narodne banke Rumunije.
Zgrada Narodne banke Rumunije
Izgradnja zgrade trajala je od 1884. do 1890. godine. Sagrađena je u eklecističkom stilu uz određene neoklasične elemente. Kamen temeljac novog krila zgrade položen je 1937. godine, a radovi su trajali od 1942. do 1944. Zgradu karakteriše neoklasični stil, a na njoj se najviše izdvajaju granitne stepenice i veliki korintski stubovi.
Novo krilo zgrade Narodne banke Rumunije
Šetajući starim gradom naiđoh na malo čudnu bistu rumunskog pozorišnog i televizijskog glumca Georgija Dinike (rum. Gheorghe Dinică).
Georgi Dinika
To je valjda „savremena umetnost“ koju ja sa tradicionalnim shvatanjima verovatno i ne razumem baš najbolje, ali glumac koga su zvali „rumunski De Niro“ po meni zaslužuje „bolju“ bistu.
Krenuh dalje i ubrzo se nađoh kod Starog dvora (rum. Curtea Veche), nekadašnje rezidencije vlaških knezova. Na njenom mestu najpre se nalazilo utvrđenje koje je podigao vlaški knez Mirča Stariji (1355-1418) u drugoj polovini XIV veka koji se po jednoj verziji smatra i osnivačem Bukurešta. Utvrđenje je štitilo prilaz Trgovištu koje je u to vreme bilo vlaška prestonica. S druge strane, prema legendi, grad je osnovao pastir (princ, lovac, ribar ili odmetnik) Bukur po kome je grad i dobio ime. Nakon smrti Mirče Starijeg utvrđenje je bilo zapostavljeno sve do dolaska na vlast Vlada III (1431-1476), čuvenog Drakule iz romana Brema Stokera koji utvrđenje obnavlja. Za vreme njegove vladavine, 1459. godine, grad se prvi put pominje pod sadašnjim nazivom. Njegov otac Vlad II (1395-1447) pripadao je Redu Zmaja i nosio je nadimak „Drakul“, što znači zmaj, pa se taj naziv preneo na njegovog sina. Osim pod ovim imenom Vlad III bio je poznat i kao Vlad Nabijač (rum. Vlad Țepeș) zbog nabijanja na kolac osmanlijskih zarobljenika i njihovih pomagača. U Osmanskom carstvu zvali su ga Kazika beg. Nakon vladavine Vlada Cepeša i njegovog brata Radua III Lepog (1435-1475) rezidenciju dograđuje Petar Dobri (?-1557) koristeći pritom uglavnom drvo. Utvrđenju se nije posvećivala dovoljna pažnja sve do 1545. godine, odnosno dolaska na vlast Mirče Čobanina (?-1559) koji tokom svoje prve vladavine između 1545-1554. podiže Staru dvorsku crkvu (rum. Biserica Curtea Veche).
Stara dvorska crkva
Crkva je posvećena prazniku Blagovestima i prepodobnom Antoniju Velikom. Najstarija je u gradu i jedna od četiri koliko ih je postojalo u okviru Starog dvora. Tokom dva veka u njoj su krunisani vlaški vladari.
Od celog nekadašnjeg Starog dvora praktično se mogla videti samo crkva, jer je ostatak bio skriven iza cerada postavljenih zbog radova na obnovi koji traju već nekoliko godina.
U neposrednoj blizini Starog dvora nalazi se zdanje koje mi je zbog svoje istorijske uloge bilo posebno interesantno. Radi se o Hanul lui Manuc, odnosno Manukovom konaku koga je 1808. godine sagradio jermenski trgovac Emanuel Mirzojan (1769-1817), poznatiji pod svojim turskim imenom Manuk beg koji je smatran za jednog od najbogatijih ljudi na Balkanu toga vremena.
Manukov konak
Jedno vreme služio je na osmanskom dvoru obavljajući tada veoma cenjenu funkciju dragomana (službenog prevodioca) s obzirom da je bio poliglota i znao 12 jezika, da bi na kraju dobio titulu državnog savetnika u Ruskoj imperiji i postao nosilac ordena Svetog Vladimira III stepena. Njegova diplomatska aktivnost vezuje se pre svega za učešće u potpisivanju Bukureškog mira 1812. godine koje je obavljeno upravo u ovom zdanju. Tim mirom Ruska Imperija dobija Besarabiju, a Osmanskom carstvu prepušta Vlašku i Moldaviju. Pomenuti mir bio je prvi međunarodni ugovor u kome se pominje Srbija i uprkos tome što ga je Karađorđe odbio, što će kasnije dovesti do sloma Prvog srpskog ustanka, njegov značaj je neosporan, jer sva prava koja je Srbija kasnije postepeno dobijala bila su u njemu sadržana.
Nakon sklapanja mira Manuk beg brzo napušta Bukurešt, kratko prelazi da živu u Sibinju, da bi 1815. godine od ruskog imperatora Aleksandra I dobio dozvolu da se nastani u Besarabiji gde kupuje imanje u selu Hinčešti. Umire iznenada 1817. godine, po legendi nakon pada sa konja, jer su mu bili isečeni kaiševi na sedlu, odnosno, sustigla ga je turska osveta zbog izdaje.
Nekadašnji Manukov konak u današnje vreme je mesto na kome se može predahnuti u nekom od njegovih restorana, kafića ili barova. Zbog ljudi koji su u njima sedeli nekako mi je bilo bez veze da uđem i slikam dvorište konaka, pa se zadovoljih samo slikama njegove spoljašnjosti.
Ulaz u dvorište Manukovog konaka
Inače, Bukurešt je bio prvi grad u svetu u kome su se za osvetljenje ulica koristile petrolejske lampe.
1857. Bukurešt. Prvi grad u svetu osvetljen petrolejskim lampama.
Nakon kraćeg predaha nastavih dalje šetnju Bukureštom. Zaputih se prema Palati parlamenta. Pređoh preko reke Dimbovice i nađoh se na Trgu ujedinjenja (rum. Piata Unirii).
Reka Dimbovica
Pomenuti trg najpoznatiji je po fontanama koje se na njemu nalaze. One su deo kompleksa od 44 fontane koje se pružaju na potezu od Trga Alba Julija do Palate parlamenta.
Kompleks fontana na Trgu Ujedinjenja
Fontane su sagrađene tokom 80-ih godina prošloga veka, a 2018. godine izvršena je rekonstrukcija koja je koštala 9 miliona evra. Najveći utisak ostavljaju u večernjim satima zbog dekorativnog osvetljenja u kombinaciji sa muzikom i 3D projekcijama na vodi.
Kraj trga prolazi Bulevar ujedinjenja (rum. Bulevardul Unirii) koji se pojavio sredinom 80-ih godina tokom preuređenja grada. Pošto je preuređenje dovelo do rušenja mnogih objekata dobilo je naziv „čaušima“ (kombinacija reči Čaušesku i Hirošima). Da se ono pokrene uticale su i posledice snažnog zemljotresa koji je pogodio rumunsku prestonice 1977. godine. Veliki broj starijih građevina bio je značajno oštećen, pa se umesto obnove vlast odlučila za rušenje. Inače, Bulevar ujedinjenja izgrađen je po uzoru na pariska Jelisejska polja. Krasi ga izuzetno lep drvored.
Deo za pešake u Bulevaru ujedinjenja
Bulevar ujedinjenja završava se Trgom konstitucije (rum. Piața Constituției) koji je poznat kao mesto na kome se organizuju koncerti i proslava Nove godine. Kraj njega se poput dvorca nekog indijskog maharadže uzdiže ogromna zgrada Palate parlamenta (rum. Palatul Parlamentului) koja svojom veličinom, siguran sam, ne može nikoga da ostavi ravnodušnim.
Palata parlamenta
Zgrada ima površinu od 365 hiljada kvadratnih metara i treće je po veličini administrativno zdanje u svetu nakon zgrade Pentagona i zgrade tajlandskog parlamenta. Dužine je 240, širine 270, a visine 84 metra. Osam spratova se prostire ispod zemlje
Izgradnja Kuće naroda (rum. Casa Poporului) kako je najpre glasio njen naziv, započeta je 1984. godine u vreme kada je rumunska privreda bila u značajnim problemima. Na tom megalomanskom projektu koji je iziskivao ogromna novčana sredstva bilo je angažovano 700 arhitekata i oko 20 hiljada građevinara na čelu sa arhitektom Ankom Petresku. Količina materijala koja je korišćena za unutrašnju dekoraciju, poput drveta, kristala, mermera meri se hiljadama tona. Zgrada je otvorena 1997. godine, ali se od 1100 koristi samo 400 prostorija i dve velike sale za sastanke. Vrednost zgrade procenjuje se na 4 milijarde evra. Troškovi za grejanje i struju su ogromni i iznose oko 6 miliona evra godišnje.
Obilazak unutrašnjosti nisam imao u planu, jer je kao i kod većine sličnih objekata poseta moguća samo u okviru organizovane grupe. Karta za takav obilazak košta nešto manje od 15 evra i može se kupiti onlajn.
Pod utiscima ove ogromne zgradurine čija je izgradnja uticala na život cele jedne države i u velikoj meri opredelila sudbinu njenog predsednika, odlučih da šetnju po Bukureštu polako privedem kraju. Najbliža metro stanica u blizini parlamenta je Izvor kod istoimenog parka, ali pošto sam do polaska voza za Kišinjev imao još prilično vremena zaputih se do stanice Eroilor koja je malo dalje. Usput prođoh kraj ušuškane između krošnji drveća nove Crkve Svetog Elevterija (rum. Biserica „Sfântul Elefterie-Nou“) .
Nova Crkva Svetog Elevterija
Njena izgradnja započeta je 1935, a završena 1971. godine. Građena je od priloga građana i uz pomoć grada. Nedaleko se nalazi stara crkva posvećena istom svecu.
U parku Eroilor pažnju mi privuče spomenik na velikom pijedestalu od belog mermera. Posvećen je medicinskom osoblju koje je zbrinjavalo ranjenike u Prvom svetskom ratu.
Spomenik medicinskom osoblju
Inače, Rumunija je u Prvi svetski rat ušla u avgustu 1916. godine nakon što su joj sile antante obećale Transilvaniju, Banat i Bukovinu koje su bile u sastavu Austrougarske. Na kasni ulazak Rumunije u Prvi svetski rat na strani sila antante uticalo je to što je njen kralj Karol pripadao nemačkoj dinastiji Hoencolern i prema ranijem sporazumu Rumunija je trebala da se priključi strani za koju je kralj bio vezan svojim poreklom. Međutim, javnost je bila za rat protiv Austrougarske da bi se oslobodila Transilvanija u kojoj je živelo dosta Rumuna. Kada je Rusija zbog revolucije 1917. godine izašla iz rata, Rumunija je praktično odmah zaključila primirje sa Nemcima, a zatim i konačan mir 17. maja 1918. godine. Međutim, u novembru 1918, nekoliko dana pre kapitulacije Austrougarske i Nemačke, Rumunija ponovo ulazi u rat na strani antante i nakon zaključivanja mira dobija Transilvaniju, Banat i Besarabiju.
Na stanicu Gara de Nord stigoh mnogo pre polaska voza za Kišinjev. Bolje bi bilo da sam peške došao do stanice, nego što sam koristio metro, ali nekako sam baš bio umoran od šetnje i nije mi se išlo peške. Na stanici sam kupio sve što mi je bilo potrebno za nastavak putovanja, jedino nisam uspeo da nađem neku normalnu utičnicu da napunim mobilni telefon. Na sreću, sa jednog od stubova visila je jedna improvizovana.
Što se tiče utisaka o gradu, Bukurešt mi se dopao zbog lepih zdanja s kraja XIX i početka XX veka. Da li se u njemu može osetiti šarm Pariza? To ne mogu da kažem, jer nikada nisam bio u francuskoj prestonici, ali nesporno je da su francuske arhitekte imale značajan uticaj na arhitekturu Bukurešta koja bi bila još bogatija da nije bilo katastrofalnog zemljotresa i preuređenja grada koje je nakon njega usledilo.
DODATAK: Kratak video šetnje kroz Bukurešt
Polazak za Kišinjev
Polako se primicalo i vreme polaska voza za Kišinjev.
Voz za Kišinjev polazio je u 19:20
Pošto mi se karta za odeljak sa jednim ležajem zbog mog oklevanja sa onlajn kupovinom nekoliko dana pre putovanja „izmigoljila“, dobio sam ležaj u kupeu sa četiri ležaja. Iskren da budem, nadao sam se da neću imati saputnike. Bio sam umoran od šetnje po gradu, pa sam odmah namestio posteljinu i legao. Međutim, nisam imao sreće i kao saputnici su mi zapala trojica ljudi srednjih godina sa gomilom prtljaga. Ustvari, bilo ih je četvorica, ali je jedan od njih izgleda zbog mene dobio drugi odeljak u vagonu. U jednom trenutku došao je u naš kupe i mislim da je pokušavao nešto da mi objasni, možda da zamenimo karte, ali ga ja ništa nisam razumeo, jer je govorio na rumunskom. Na kraju svi izađoše, s tim što mi jedan od njih pre izlaska mahnu flašom nekog alkoholnog pića, u smislu ako hoću da krenem sa njima da pijemo, na šta ja samo odrično mahnuh prstom. Želeo sam samo što pre da zaspim i dobro se ispavam.
Probudih se oko tri sata posle ponoći. Voz je stigao do pogranične stanice Ungheni-Prut i usledila je pasoška kontrola od strane rumunske granične policije. Po završetku kontrole voz krenu dalje. Pređosmo preko mosta na reci Prut i zaustavismo se na stanici Ungheni. Vrata kupea otvori pripadnica moldavske granične policije, tamnijeg tena poput one iz pesme „Smugljanka“. Brzo je pregledala pasoše mojih saputnika, a kada je na red došao moj upita me na engleskom da li imam pozivno pismo i da li sam već bio u Moldaviji. Pošto su moji odgovori bili negativni, na kraju mi reče: „You have to come with me“. Uzeh ranac i izađoh iz kupea. Zatim mi pre izlaska iz voza reče da ga otvorim i pokažem njegov sadržaj nekoj ženi koja je bila u prvom kupeu vagona i nekako bila pomalo iznervirana što mora da se bakće sa mnom. Pretpostavljam da je imala neke veze sa carinom. Po izlasku iz voza uđosmo u staničnu zgradu u kojoj me „smugljanka“ predade svom kolegi sa kojim se popeh na sprat i uđoh u neku kancelariju. Dalju komunikaciju nastavih sa njim na ruskom jeziku. Upitao me je za svrhu boravka u Moldaviji i zamolio da mu pošaljem na mejl sve dokumente u vezi sa putovanjem, odnosno rezervaciju hotela i povratne karte. Pošto sam ih imao odštampane dao sam mu ih u papiru, pa ih je on slikao telefonom, što je bila nekako lakša varijanta nego da ih šaljem mejlom. Zatim ih je nekome poslao i izašao iz kancelarije. Vratio se nakon 10-15 minuta i rekao da je „Vse normalьno“, odnosno da je sve OK i dao mi da potpišem dokument o dodatnoj proveri koji su sačinili. Zatim smo se vratili u čekaonicu stanice u kojoj mi je on pravio društvo dok su se na vagonima menjala obrtna postolja, jer kao i u drugim državama bivšeg SSSR-a kolosek u Moldaviji je širi. Malo smo i proćaskali. Pitao sam ga šta bi se desilo da nisam prošao proveru. On mi reče da bi me vratili nazad vozom u sedam sati i da tako prođu svi koji nemaju još neke dodatne dokumente u vezi sa putovanjem, poput povratnih karti i hotelskih rezervacija. Pomenuh mu ovaj blog o putovanjima i pokazah mu na telefonu internet stranicu. I to je slikao svojim telefon, ali iz sopstvene radoznalosti.
Ubrzo je zamena obrtnih postolja bila završena, pa sam mogao da se vratim u voz. Uvek su me pomalo nervirali oni zbog kojih se prelazak granice otegne, odnosno koje iz nekog razloga duže zadržavaju. Pomislio sam čak da su saputnici u kupeu budni i da me psuju što zbog mene voz ne polazi. Ali tu misao brzo odbacih, jer voz ipak nije čekao mene već zamenu obrtnih postolja. Polako se ušunjah u kupe u kome su svi čvrsto spavali i smestih se na ležaj.
Iako sam na sajtu Ministarstva spoljnih poslova pre putovanja pročitao da moldavski pogranični organi vrše dodatnu kontrolu mislio sam da će me ta dodatna kontrola zaobići. Logičnije mi je da se dodatna kontrola vrši na ulasku u Šengen zonu, jer bi svi da se iz materijalnih razloga dočepaju Zapada, a mislim da nema nikoga ko bi da pečalbari u Moldaviji. Očigledno u Moldaviji sve baš „ne štima“, a razlozi za dodatnu kontrolu su verovatno mogućnost destabilizacije stanja u zemlji. S obzirom da su me na dosadašnjim putovanjima prilikom prelaska granice dodatno ispitivali samo prilikom ulaska u Ukrajinu, iskreno se nadam da Moldavija neće krenuti njenim stopama.