17.09.2017.
Autobus 106 za Vesterplate stigao je po redu vožnje, odnosno u 7:35. S obzirom da je bila nedelja gužve nije bilo.
Za one koji ne znaju Vesterplate je poluostrvo na poljskoj obali Baltičkog mora. Udaljeno je oko 12 km od centra grada, tačnije od Glavne železničke stanice. U udžbenike istorije ušlo je kao mesto na kome je počeo Drugi svetski rat, odnosno koje su Nemci 1. septembra 1939. prvo napali. Kao razlog napada nacističke Nemačke na Poljsku poslužio je takozvani incident u Glajvicu (današnje Gljivice), odnosno iscenirani napad od strane Nemaca na radio-stanicu Sender Gleiwitz za koji su okrivljeni Poljaci.
Nakon završetka Prvog svetskog rata, tačnije 1920. godine, odlukom država pobednica Gdanjsk (Dancig) dobija status slobodnog grada. U skladu sa odlukom Lige naroda grad nije bio ni poljski ni nemački, ali nije bio ni nezavistan. Nalazio se pod protektoratom Lige naroda i istovremeno je bio u carinskoj uniji sa Poljskom. Zbog odbijanja lučkih radnika u Gdanjsku da 1920. godine tokom sovjetsko-poljskog rata istovaruju municiju za poljsku vojsku, Poljska u periodu od 1921-1923. gradi veliku luku u Gdinji, a 1924. dobija saglasnost Lige naroda da na poluostrvu Vesterplate napravi tranzitno vojno skladište i stacionira garnizon koji će ga obezbeđivati. Izgradnja vojnog skladišta, razmeštanje odeljenja poljske pošte u gradu i prisustvo poljskih ratnih brodova u danciškoj luci izazvalo je protest od strane Slobodnog grada Danciga. Do juna 1933. Liga naroda razmotrila je preko 60 sporova između Poljske i Danciga, da bi se u leto 1933. strane dogovorile da prigovore predaju u međunarodni sud. Nakon potpisivanja Nemačko-poljskog pakta o nenapadanju 26. januara 1934. Hitler je zatražio od danciških nacista da prekinu sa antipoljskim akcijama, dok je Poljska sa druge strane prestala da podržava antinacističku opoziciju.
Potpisivanjem Minhenskog sporazuma 1938. u nemačkoj politici dolazi do zaokreta. U oktobru 1938. ministar spoljnih poslova Ribentrop traži od Poljske saglasnost da Dancig uđe u sastav Nemačke. Pretenzije Nemačke na Slobodan grad Dancig postaju jedan od glavnih povoda za zaoštravanje nemačko-poljskih odnosa 1939. godine. Aprila 1939. poljski predstavnik izjavljuje komesaru Lige naroda da će svaki pokušaj Nemačke da promeni status Danciga naići na oružani otpor Poljske. U junu 1939. Nemačka u Dancig tajno prebacuje bataljon SS koji uz lokalne dobrovoljce (više od 95% stanovnika Danciga činili su Nemci) ulazi u sastav takozvanog „SS Hajmvera Dancig“ (nem. SS Heimwehr Danzig). Plotuni ispaljeni sa nemačkog ratnog broda Šlezvig-Holštajn 1. septembra 1939. u 4:48 označili su napad Nemačke na poljski garnizon na poluostrvu Vesterplate, a time i početak Drugog svetskog rata.
Iz autobusa 106 izađoh na pretposlednjoj stanici, odnosno kod znaka „Westerplatte“, a zatim se vratih oko sto metara nazad do mesta gde se nalaze ostaci zida i ulazna kapija u nekadašnje tranzitno vojno skladište „Vesterplate“.
Iz tog pravca se odvijao glavni napad nemačke pešadije nakon artiljerijske pripreme sa nemačkog ratnog broda Šlezvig-Holštajn.
Pedesetak metara dalje nalaze se ostaci železničke stanice.
Malo dalje je znak „Westerplatte“ u čijoj blizini je autobusko stajalište.
Od znaka nastavih dalje stazom. Kraj staze su postavljene table sa informacijama o objektima koji su se tu nalazili.
Istureni položaj „Prom“
Istureni položaj „Prom“ nalazio se na bedemu starog utvrđenja koje više ne postoji. Imao je rov sa tri mitraljeska položaja i dva drveno-zemljana skloništa. Zadatak mu je bio da štiti stražare sa istočne strane. 1. septembra 1939. istureni položaj je odbio dva nemačka napada. Oko 9 sati ujutru vojnici su se sa položaja povukli pošto više nisu mogli da ga brane zbog jake neprijateljske vatre.
Sistem odbrane Vesterplate – prilazi
Sa rastom napetosti u mesecima koji su prethodili izbijanju rata odbrambeni sistem Vesterplate podignut je na viši nivo. Na prilazima glavnom sistemu odbrane garnizon je pripremao isturene položaje koji su trebali da uspore neprijateljsko napredovanje. Na istočnoj strani je proređeno drveće da bi se poboljšao sektor paljbe mitraljeza, a debla su iskorišćena za pravljenje antitenkovskih prepreka. Radi usporavanja neprijateljskog kretanja teren oko skladišta je miniran, a postavljene su i zapreke od bodljikave žice. U izveštajima nakon bitke Nemci su pisali da su brojne i pravilno postavljene protivpešadijske prepreke znatno otežavale njihovo napredovanje.
Istureni položaj „Wal“
Predstavljao je mitraljesku poziciju sa dva vojnika i komandirom. Nalazio se na nasipu koji je okruživao skladište municije br. 1. Zadatak mu je bio da štiti glavnu liniju odbrane u koordinaciji sa isturenim položajem „Prom“. Nakon sat vremena borbe, zbog nemogućnosti da nastave da brane položaj, vojnici su se bez gubitaka povukli.
Osmatračnice obalske artiljerijske baterije
Kraj staze se nalaze i dva objekta koja nisu iz vremena Drugog svetsko rata. Radi se o osmatračnicama obalske artiljerijske baterije.
Prva od njih liči na mitraljeski bunker. Sagrađena je od armiranog betona i ima dve puškarnice koje su štitile prilaz osmatračkom tornju. U osmatračnicu se ne može ući, a pošto puškarnice nisu zatvorene u unutrašnjosti se nalazi gomila plastičnih flaša, limenki i drugog đubreta.
Drugi objekat je zapravo osmatrački toranj 25. obalske artiljerijske baterije.
Baterija je postala operativna 1955. godine. U naoružanju je imala topove kalibra 130 mm. Međutim, brz razvoj raketne artiljerije i avijacije ubrzo ju je učinio zastarelom, pa je rasformirana 1977. godine.
S obzirom da je pristup tornju bio slobodan, nisam propustio priliku da se na njega popnem.
Od osmatračnice vodi stazica prema keju koji je bio ograđen, jer je šetnja njime bila nebezbedna. Sa keja se pružao lep pogled na Gdanjski zaliv i usidreni teretni brod u daljini.
Železnička rampa za utovar/istovar
Vratih se nazad do stazice koja je išla kroz šumicu. Kraj nje se nalazi i rekonstruisana železnička rampa za utovar/istovar, kao i ostaci skladišta za municiju br. 1.
Skladište za municiju br. 1 predstavljalo je najveću građevinu tog tipa. Korišćeno je za skladištenje pešadijske municije. Pored ovog, postojalo je još dvanaest manjih skladišta od kojih su, kao i od skladišta br. 1, ostali samo temelji.
Železničke šine pružale su se do lučkog bazena na čijoj su se obali nalazila tri skladišta i šest lučkih kranova.
Stazica me je dovela do panoa na kojima je prikazano dosta informacija o prošlosti Gdanjska i poluostrva Vesterplate.
Panoi zapravo predstavljaju deo izložbe na otvorenom gdanjskog Muzeja Drugog svetskog rata pod nazivom „Vesterplate – Lečilište, bastion, simbol“.
Visla stvara ostrva
Karte Gdanjskog zaliva iz poznog XVII veka pokazuju da se reka Visla u Baltičko more ulivala nedaleko od tvrđave Visloujšće (polj.Wisłoujście). Vremenom je došlo do taloženja velike količine peska i mulja što je dovelo do stvaranja dva velika ostrva sa obe strane ušća reke Visle koja su dobila naziv Ostplaate i Westplaate.
Ostrvo Ostplaate se vremenom spojilo sa kopnom u neposrednoj blizini tvrđave Visloujšće i prestalo da bude ostrvo. Oko 1845. Vesterplate je nasipom povezano sa nekadašnjim ostrvom Ostplaate i tako pretvoreno u poluostrvo.
Zbog svog geografskog položaja Gdanjsk, a samim tim i Vesterplate, tokom vekova imali su burnu istoriju.
Gdanjsk pod opsadom
Borba za presto
Nakon smrti kralja Avgusta 1733. dolazi do borbe za poljski presto između pristalica Stanislava Lešćinskog koga je podržavao njegov zet, francuski kralj Luj XV, i Fridriha Avgusta II koga su protežirale Rusija i Austrija. Uprkos tome što je Lešćinski bio izabrani kralj, ruska vojna intervencija ga je naterala da pobegne u izbeglištvo u Gdanjsk, dok je njegov saksonski oponent zauzeo presto.
Opsada Gdanjska
Francuzi na Vesterplate
11. maja 1734. tri francuska puka, poslata od strane Luja XV da spasu Lešćinskog, iskrcala su se na Vesterplate. Pokušaj da razbiju rusku opsadu bio je neuspešan. Ruskim zauzimanjem Vesterplatea stvorena je praznina u gdanjskom odbrambenom sistemu, pa pregovori o predaji započinju 27. juna. Završeni su 7. jula 1734. predajom grada. Kralj Stanislav Lešćinski, preobučen u seljaka, beži iz grada.
Podela Poljske
U XVIII veku Reč Pospolita koja je 200 godina bila jedna od najmoćnijih država u Evropi našla se u ozbiljnoj krizi. To je dovelo do njene podele od strane njenih moćnih suseda Rusije, Prusije i Austrije. Gdanjsk se našao pod vlašću Prusije.
Prvi Slobodan grad Gdanjsk
Tokom Napoleonovih ratova Gdanjsk je proglašen za Slobodan grad pod patronatom vladara Saksonije i Prusije. U stvarnosti, grad su kontrolisali Francuzi.
Napoleon u Gdanjsku
U maju 1807. nakon dvomesečne opsade Gdanjsk osvajaju Francuzi. Napoleon lično dolazi u Gdanjsk i u njega svečano ulazi kroz Visoku kapiju (polj. Brama Wyżynna).
Gibraltar na Baltiku
Nakon Napoleonovog poraza u Rusiji, Gdanjsk se još jednom našao u centru vojnih dejstava. Gdanjska tvrđava, koju je Napoleon prozvao Baltički Gibraltar, odolevala je ruskim napadima do 29. novembra 1813. O daljoj sudbini Gdanjska odlučio je Bečki kongres čijom se odlukom grad vraća Prusiji.
Banjsko odmaralište
Prvi letnjikovci na Vesterplateu pojavljuju se sredinom XIX veka, ali intenzivni razvoj počinje tek u njegovim poslednjim dekadama kada poluostrvo postaje odmaralište i banja koju godišnje poseti skoro 140000 ljudi.
Sagrađeno je pristanište dužine 120 metara (Kaiserteg). Izgrađena je banjska zgrada sa restoranom, kao i hotel, teniski tereni, kuglana. U letnjim mesecima plaže Vesterplatea bile su pune posetilaca ne samo iz Gdanjska, već iz raznih krajeva Nemačke i Poljske.
Odmaralište gubi svoj sjaj
Tokom Prvog svetskog rata broj posetilaca se znatno smanjuje. Ni nakon njegovog završetka lečilište ne uspeva da povrati stari sjaj, već postaje obično lokalno kupalište. Poslednji udarac zadaje mu odluka Lige naroda da dozvoli Poljskoj da na poluostrvu sagradi tranzitno vojno skladište.
Nedaleko od ove nalazi se još jedna grupa panoa na kojoj se nastavlja priča o Vesterplateu, odnosno o izgradnji vojnog skladišta.
U sovjetsko-poljskom ratu (1919-1921) Nemačka je bila neutralna, pa transport municije i naoružanja za poljsku vojsku nije mogao da ide preko njene teritorije. Želeći da obezbedi sigurnu rutu za snabdevanje svoje vojske Poljska sa Slobodnim gradom Gdanjskom u aprilu 1920. potpisuje sporazum prema kome Gdanjsk garantuje da će otpremati sve vrste transporta koje budu istovarene u njegovoj luci, a namenjene su Poljskoj, uključujući i ratni materijal. Pored toga, Poljska uspeva da kod Lige naroda izdejstvuje dozvolu da u novu gdanjsku luku na ostrvu Holm pošalje 60 vojnika kao obezbeđenje, što je izazvalo protest gradskih vlasti. Takođe, Poljskoj se daje pravo na specijalnu lokaciju u Gdanjsku na kojoj će moći da skladišti vojni materijal. Pošto vlasti grada i poljska vlada nisu mogli da postignu dogovor oko lokacije, komesar lige naroda Ričard Haking odlučuje da to bude poluostrvo Vesterplate. Krajem oktobra 1925. na osnovu ugovora o dugoročnom najmu Vesterplate postaju deo Poljske. Poljskoj se daje dozvola da na poluostrvu stacionara garnizon sa 2 oficira, 20 podoficira i 66 vojnika, ali ne i pravo da na njemu gradi utvrđenja.
Od panoa krenuh dalje stazom i stigoh do položaja „Fort“. Betonski bunker sagrađen je 1911. godine i predstavljao je deo pruskog obalskog utvrđenja.
U septembru 1939. poslužio je kao odlična zaštita od nemačkog granatiranja. Sprečavao je Nemce da položajima branilaca priđu kretanjem duž obale. Poslugu bunkera činili su vojnik naoružan lakim mitraljezom, komandir i još dvojica vojnika koja su opsluživala teški mitraljez.
U rovu nedaleko od bunkera se nalazio osmatrač čiji je zadatak bio da danju osmatra plažu, a noću da osluškuje. Dvojica vojnika obezbeđivala su stepenište koje je vodilo u bunker.
Prekoputa bunkera nalaze se ostaci nekoliko manjih skladišta za municiju oko kojih se nalazi zemljani nasip.
U blizini je i spomenik u čast Prve oklopne brigade „Heroji Vesterplate“.
Deo spomenika je bio sovjetski tenk T-34, ali je uklonjen 2007. godine pošto se u Poljskoj još uvek vrši „dekomunizacija“, odnosno uklanja se sve što podseća na komunističku, sovjetsku epohu. U planu je demontiranje oko 500 spomenika crvenoarmejcima koji se nalaze u raznim poljskim gradovima.
S obzirom da je još uvek bilo rano, na Vesterplateu nije bilo previše ljudi, ali su autobusi sa posetiocima polako pristizali. Nastavio sam dalje prema Spomeniku braniocima obale. Usput sam prošao pored groblja na kome su sahranjeni branioci Vesterplate.
Pored petnaestorice vojnika, poginulih tokom sedmodnevne odbrane skladišta, na groblju počiva i komandant garnizona Vesterplate, major Henrik Suharski koji je ostatak rata proveo u zarobljeništvu. Urna sa njegovim pepelom preneta je 1971. godine iz Italije u kojoj je umro 1946.
O tome da je Vesterplate mesto koje posećuje dosta turista govorili su veliki štandovi sa suvenirima koje sam, naravno, morao detaljno da osmotrim.
Bilo je tu svega i svačega, od brošura, preko tanjira i magneta, pa sve do delova vojničkih uniformi.
Ono što me je posebno iznenadilo bila je mogućnost plaćanja platnom karticom. Htedoh da kupim imitaciju ručne bombe koja je koštala 40 zlota (oko 10 evra), ali od toga odustadoh pri pomisli šta se može desiti ukoliko se na graničnom prelazu na skeneru za prtljag ocrta nešto nalik na ručnu bombu.
Zadovoljih se samo kupovinom tanjira, magneta i priveska u obliku nemačke ručne bombe Stielhandgranate kojom su se partizani i Nemci „dobacivali“ u nekim scenama kultnih partizanskih filmova.
U blizini mesta gde su se prodavali suveniri nekada se nalazila stražara br. 5 o čemu svedoči tabla sa informacijama koja je postavljena u blizini.
Stražara je praktično potpuno uništena 2. septembra 1939. direktnim pogotkom avionske bombe bačene iz aviona „štuka“. Tom prilikom poginulo je sedam poljskih vojnika i komandir.
Na mestu gde se nalazila stražara, kao i na mestu zgrade za smeštaj oficira, koja je takođe potpuno uništena, vrše se arheološka iskopavanja.
Pored predmeta iz 20-ih i 30-ih godina XIX veka, poput vojničke dugmadi, pronađeni su predmeti iz vremena Napoleona (kuršumi za muškete), ali i satovi, igračke i porcelan iz perioda kada je na poluostrvu postojalo banjsko lečilište.
Sledeći objekat na putu do Spomenika braniocima obale bila je zgrada nove kasarne.
Kraj kasarne se nalaze ploče sa imenima branilaca Vesterplatea.
Skupština grada ukazom od 21. maja 1998. branioce Vesterplatea proglasila je za počasne građane Gdanjska.
Slava je senka vrline. Seneka
Inače, poslednji branilac Vesterplatea umro je 2012. godine u 97-oj godini života.
S obzirom da je objekat stabilizovan postavljeno je stepenište na njegovom ulazu, pa se može osmotriti i njegova unutrašnjost, što naravno nisam želeo da propustim.
Ipak, treba biti oprezan, jer postoji mogućnost odvaljivanja manjih komada betona.
Odmah nakon izgradnje skladišta pokazalo se da ne postoje odgovarajuće prostorije za boravak ljudstva. Stara kasarna koja je nekada bila deo banjskog odmarališta nije imala grejanje pa je život u njoj tokom hladnog perioda godine bio dosta težak.
Nova kasarna sagrađena je 1934-35 godine i predstavljala je zgradu sa tri nivoa (podrum, visoko prizemlje i prvi sprat) u obliku slova T. Za svoje vreme imala je modernu opremu, centralno grejanje, prostrana kupatila, kasete za vojnike, stacionar i radio stanicu.
Stanje u kome se trenutno nalazi nije rezultat samo ratnih razaranja. Nakon rata objekat je korišćen kao mesto na kome su uništavane neeksplodirane bombe i granate. Severno krilo zgrade uklonjeno je 60-ih godina da bi se napravilo šetalište koje vodi do Spomenika braniocima poljske obale.
Kasarna je imala prostoriju za mitraljeze sa puškarnicama usmerenim prema istoku radi pružanja vatrene podrške stražarama 5, 1 i 2.
Neki od prozora su bili prilagođeni za postavljanje mitraljeza.
Mala prostorija za mitraljeze sa ambrazurama koje su najverovatnije služile za vatrenu podršku stražari br. 3 sačuvana je u jugo-zapadnom uglu zgrade.
Nedaleko od nove kasarne nalazi se drugi deo izložbe na otvorenom koji nosi naziv „Bastion“.
U proleće 1939., svestan opasnosti koja mu preti, garnizon na Vesterplateu započinje pripreme za odbranu. Teren oko skladišta se minira, postavljaju se protivpešadijske prepreke, a odbrambeni položaji se ojačavaju. Vozovi koji ulaze u skladište detaljno se pretresaju. Broj vojnika u garnizonu povećava se na 200.
Šlezvig-Holštajn u poseti Gdanjsku
25. avgusta u Gdanjsku luku uplovljava nemački ratni brod Šlezvig-Holštajn. Stanovnici grada dočekali su ga sa velikom euforijom.
Njegovi oficiri učestvuju u pomenu nemačkim mornarima poginulim 1914. godine prilikom potonuća krstarice Magdeburg. Održano je i nekoliko sastanaka između vlasti u Gdanjsku, poljskih predstavnika i posade broda. Poljska vlada je bila zabrinuta zbog produžene posete koja je pravdana potrebom da brod obnovi zalihe goriva.
Rat
U petak 1. septembra 1939. u 4:47, Gustav Klajkamp, komandant nemačkog ratnog broda Šlezvig-Holštajn naređuje da se otvori vatra po Vesterplateu. Minut kasnije, prve granate ispaljene iz teških topova padaju na jugo-istočnu stranu poluostrva.
Granatiranje je trajalo nekoliko minuta, a cilj mu je bio uništenje zida koji je okruživao skladište. Istovremeno je otvorena vatra iz teških mitraljeza koji su se nalazili u zgradama na drugoj strani lučkog kanala.
Odmah nakon prvih eksplozija vojnici u garnizonu zauzimaju odbrambene položaje. Nakon prestanka granatiranja usledio je prvi napad čete nemačke mornaričke pešadije koja se prethodnih dana skrivala u potpalublju „Šlezvig-Holštajna“. Napad je odbijen, umnogome zahvaljujući vešto postavljenim nagaznim minama i protivpešadijskim preprekama. Sledeći nemački pešadijski napad koji je otpočeo u 8:55 bio je obazriviji, ali je takođe odbijen. Prvog dana borbi branioci Vesterplatea imali su četiri ranjena i četiri poginula i bili su primorani da se povuku sa položaja „Wał“ i „Prom“.
Drugog dana Nemci angažuju avijaciju. U 17:30 oko 60 aviona Junkers Ju 87 „štuka“ poleće sa aerodroma u Slupsku. Prva meta im je kasarna koja biva pogođena sa dve bombe koje probijaju prvu i drugu armiranu ploču. Treća ploča, koja se nalazila iznad podruma, ostaje neoštećena, pa među vojnicima koji su se skrivali u podrumu nije bilo ni povređenih.
Jedna od bombi direktno pogađa stražaru br. 5 u kojoj gine 7 vojnika i komandir, dok još trojica vojnika bivaju teško ranjeni.
U polučasovnom avio-napadu garnizon je izgubio 10 vojnika, dok su 6 bili ranjeni. To je dosta uzdrmalo moral branilaca i dovelo je do određene pometnje u sistemu odbrane. Komandant garnizona, major Henrik Suharski bio je spreman da preda skladište, ali se tome oštro protivio njegov zamenik, kapetan Francišek Dambrovski. Da je nemačka pešadija krenula u napad odmah nakon vazdušnog udara, branioci bi se našli u dosta teškoj poziciji. Međutim, daljih napada toga dana nije bilo.
Rat živaca, 3-6. septembar
Shvativši da zauzimanje skladišta neće ići lako, Nemci 2. septembra dobijaju pojačanje. Haubička baterija zauzima položaj oko Visloujšća, a u Gdanjskom zalivu se pojavljuju dva torpedna čamca koja 4. septembra počinju da granatiraju ostrvo. Veće štete i ljudskih žrtava nije bilo, ali artiljerijski napadi dodatno iscrpljuju već izmučene branioce. Stanje ranjenika se takođe rapidno pogoršavalo zbog nedostatka lekova i odgovarajuće hirurške opreme.
U noći između 5. i 6. septembra Nemci pokušavaju da zapale šumu koja je uspešno kamuflirala položaje branioca. Na poluostrvo dovlače cisternu sa zapaljivom materijom i planiraju da je dignu u vazduh u blizini linije odbrane. Međutim, cistarna je eksplodirala suviše rano, a vatra koju je eksplozija izazvala brzo se ugasila. Oko 15 časova usledio je još jedan pokušaj paljenja šume, ovaj put sa dve cisterne, ali bez uspeha.
Završne borbe
7. septembra u 4:00 Šlezvig-Holštajn ponovo počinje da granatira Vesterplate. Mitraljeska vatra otvara se i sa gornjih spratova zgrada u Novoj luci. U 5 časova u izviđanje poljskih položaja kreće nemačka pešadija, ali nailazi na snažan otpor. Oko 7 sati pod zaštitom protivavionskih topova Šlezvig-Holštajna Nemci se povlače. Nakom povlačenja pešadije, usledio je još jedan neuspešan pokušaj paljenja šume cisternom punom benzina.
Predaja
Branioci Vesterplatea našli su se u teškoj poziciji. Stražare 2 i 5 su bile neupotrebljive, a 1 i 4 oštećene. Broj ranjenika se povećavao, a stanje vojnika ranjenih u prethodnim danima se pogoršavalo. Nedostajalo je vode za piće, lekova, zavoja i hrane. Uzimajući u obzir kompletnu situaciju major Suharski odlučuje da preda garnizon.
Nakon predaje svi preostali poljski vojnici koji su mogli da hodaju otpraćeni su u obližnje utvrđenje Mewi Szaniec gde su pretrešeni i evidentirani. Ranjenici su poslati u gdanjske bolnice. Kao znak poštovanja za ispoljenu hrabrost Nemci su dozvolili majoru Suharskom da u zarobljeništvo sa sobom ponese svoju sablju.
Gubici
Tokom odbrane Vesterplate poginulo je 15 poljskih vojnika, a 26 je ranjeno. Nemački gubici se procenjuju na 50 poginulih i oko 120 ranjenih. Cifre nikada zvanično nisu potvrđene.
Odbrana poljske obale
Uprkos činjenici da je nemačka vojska u prvim danima rata zauzela skoro celu Poljsku Pomeraniju, opkoljene poljske jedinice u okolini Gdinje i na poluostrvu Hel nastavile su da pružaju snažan otpor. Borba za vis Kępa Oksywska (okolina Gdinje) vodila se do 19. septembra. Komandir obalske odbrane pukovnik Stanislav Dabek, ne želeći da se preda, izvršava samoubistvo.
Hitler na Vesterplateu
19. septembra 1939. Hitler stiže u Gdanjsk u kome se praćen ovacijama svojih pristalica trijumfalno provozao kroz grad.
Dva dana kasnije posetio je Vesterplate. Želeo je iz prve ruke da vidi „tvrđavu“ koja je nedelju dana odolevala granatiranju teških haubica i minobacača, kanonadi sa ratnih brodova i bombardovanju iz vazduha. Nakon razgledanja utvrđenja i terena Hitler je prošetao do obale na kojoj je Šlezvig-Holštajn bio usidren i iz daljine pozdravio mornare koji su se okupili na njegovoj palubi. U narednim danima posetio je Sopot i Gdinju.
U blizini nove kasarne i panoa sa informacijama nalaze se ostaci stražare br. 3.
Objekat je sagrađen u vreme kada je na Vesterplateu postojalo banjsko odmaralište i bio je njegov deo. Za potrebe garnizona preuređen je u zgradu za smeštaj podoficira. Tokom 1934. u podrumu su izrađene dve prostorije za mitraljeze. Jedna od njih imala je dve puškarnice kroz čije otvore se mogla otvarati vatra iz mitraljeza u pravcu severa, što je omogućavalo da se zajedno sa stražarom br.4 blokira prilaz neprijatelja iz pravca lučkog bazena.
Puškarnice u drugoj prostoriji, zajedno sa stražarom br. 2 i kasarnom, pokrivale su pravac prema obali lučkog kanala.
Tokom borbi na stražaru se pucalo iz pravca Nove luke. Iako nije bila direktno napadana konstantna izloženost neprijateljskoj vatri dovela je do psihičke i fizičke iscrpljenosti branilaca.
Šetnju nastavih u pravcu Spomenika braniocima poljske obale. Uzvišenje na kome se spomenik nalazi zapravo čini zemlja koja je iskopana prilikom proširenja i produbljivanja lučkog kanala. Visine je 22 metra, dok mu prečnik iznosi 20 metara.
U podnožju uzvišenja nalazi se kameni blok sa uklesanim rečima pape Jovana Pavla II koji je posetio Vesterplate 12. juna 1987.
Inače, Spomenik braniocima obale sastoji se od 236 granitnih blokova čija ukupna težina iznosi 1150 tona. Njegova izrada trajala je dve godine, a svečano otkrivanje održano je 9. oktobra 1966. uoči godišnjice Bitke kod Lenjina (selo u Belorusiji) između sovjetske 33. armije Zapadnog fronta i snaga Vermahta. U sastav 33. armije ulazila je i 1. poljska pešadijska divizija „Tadeuš Košćuško“. Bilo je to prvo angažovanje poljskih jedinica na istočnoevropskom ratištu u Drugom svetskom ratu.
Oblačno jutro pretvorilo se u topao i sunčan još uvek letnji dan. Odlučih da pre nastavka šetnje malo predahnem. Pošto je bila nedelja do spomenika su polako pristizale organizovane grupe posetilaca.
Nakon kratkog predaha spustih se sa uzvišice, ali ne krenuh nazad istim putem, već se uputih stazom koja je vodila kroz šumicu. Osim ostataka nekadašnjeg tranzitnog skladišta i objekata koji su pripadali garnizonu, na poluostrvu se nalaze i objekti poljske granične službe.
Jedan od njih je i osmatračnica koja je deo sistema za automatsko radarsko osmatranje.
U delu poluostrva u kome se nalazi granična služba nalaze se i dva objekta koja su nekada pripadala garnizonu Vesterplate. Prvi od njih je elektrana, a drugi stražara br.4. Oba objekta danas imaju funkciju skladišta. Zbog guste vegetacije nisam uspeo da provalim o kojim objektima se tačno radi, pa ih nisam ni slikao.
Ne želeći da gubim vreme krenuh stazicom prema stajalištu autobusa 106.
S obzirom da sam na stanicu stigao četrdesetak minuta pre polaska pomenutog autobusa, odlučih da na brzinu posetim obližnji muzej posvećen odbrani Vesterplatea.