07.10.2023.
Nakon oko četrnaest sati vožnje voz iz Kišinjeva stigao je u Bukurešt na železničku stanicu Gara de Nord. Sa saputnicima iz kupea popih jutarnju kafu u Starbucksu, a zatim se uputismo do garderobe da ostavim ranac. Oni krenuše sa mnom u slučaju da mi zatreba pomoć u komunikaciji, jer pored ruskog, govorili su i moldavski, tačnije rumunski, pošto je u Moldaviji 2013. godine moldavski jezik zvanično zamenjen rumunskim. Problema u komunikaciji nije bilo, radnica u garderobi mi je samo rukom pokazala da garderoba radi do pola deset uveče.
Nakon što se pozdravih sa saputnicima koji vozom krenuše put aerodroma, uputih se prema autobuskoj stanici Autogara IDM Basarab sa koje polaze autobusi za Trgovište koje je bilo moje sledeće odredište na povratku iz Pridnjestrovlja. Stanica se nalazi u blizini železničke stanice Gara de Nord i do nje se bez problema stiže peške.
Osim autobusa i minibuseva na stanici je bilo i dosta kombija koji me podsetiše na „maršrutke“ koje su jedno od osnovnih prevoznih sredstava u zemljama bivšeg SSSR-a. Iako Rumunija nikada nije bila njegov deo, takav način prevoza je očigledno i u njoj zastupljen.
Autobuska stanica Basarab
Na šoferšajbnama vozila jasno je bila istaknuta destinacija do koje saobraćaju, pa nije bilo problema da pronađem minibus koji ide za Trgovište. Cena karte beše 10 leja, odnosno oko 2 evra. Sedoh pozadi, a minibus se pred polazak napuni, tako da su neki putnici i stajali.
Minibus Bukurešt – Trgovište
Nakon oko sat i po vožnje stigosmo u Trgovište. Stanica na kojoj se minibus zaustavi izgledala je dosta jednostavno, da ne kažem primitivno. Praktično nije imala obeležene perone, već su table sa peronima bile pričvršćene za drvenu ogradu, odnosno tarabu.
Autobuska stanica Grup Atyc S.R.L.
Razlog da posetim Trgovište, grad smešten u severnom delu istorijske pokrajine Vlaške na mestu gde se završava Vlaška nizija, a počinju Karpati, bio je pre svega događaj iz ne tako daleke prošlosti. U njemu su tokom Rumunske revolucije 1989. godine uhapšeni i nakon kratkog suđenja streljani Nikolaje i Elena Čaušesku. Kao neko ko voli da posećuje istorijska mesta nisam mogao da se nađem u blizini tog grada, a da ga ne posetim. Osim po ovom događaju iz savremene rumunske istorije, Trgovište je poznato i po tome što je bilo prestonica vlaških knezova, pa je to bio još jedan razlog za njegovu posetu.
Od improvizovane autobuske stanice krenuh prema železničkoj stanici u čijoj se blizini nalazi kasarna nekadašnje vojne jedinice 01417 u kojoj je održano kratko suđenje i u čijem dvorištu je bračni par Čaušesku streljan.
Maketa kule Kindija, simbola Trgovišta
Još jedan razlog da se zaputim put železničke stanice bio je da proverim kada iz Trgovišta polazi voz za Bukurešt, pošto sam njime planirao da se vratim.
Bulevardul Regele Carol I
Inače, zgrada železničke stanice sagrađena je 1884. godine kada je otvorena nova železnička linija od Titua do Trgovišta. Preuređena je 1906. godine, a sadašnji izgled dobila je nakon rekonstrukcije koja je obavljena između 2000. i 2004. godine.
Zgrada železničke stanice u Trgovištu
Voz za Bukurešt polazio je u 16:29 što je značilo da imam dovoljno vremena za sve što sam planirao.
Železnička stanica u Trgovištu
Vratih se nazad do zgrade nekadašnje konjičke škole koja je tu funkciju imala od svoje izgradnje 1910. godine, pa do 1948. godine, kada se u nju dislocira vojna jedinica 01417 koja postojala do 2006. godine.
Zgrada konjičke škole i bista vlaškog vladara Dana II
Nikolaje Čaušesku došao je na vlast 1965. godine nakon smrti Georgiju Deža, sekretara Rumunske radničke partije. U početku je bio popularan lider, pre svega zbog vođenja nezavisne spoljne politike uprkos tome što je Rumunija pripadala Istočnom bloku. Između ostalog, odbio je da Rumunija učestvuje u invaziji na Čehoslovačku 1968. godine, pa je čak i otvoreno osudio tu akciju. Njegova politička samostalnost od Sovjetskog Saveza privukla je pažnju Zapada koji počinje da ga finansira kroz kredite koji nisu bili najpovoljniji i umesto ekonomskog razvoja potpuno su iscrpeli zemlju. Tada Čaušesku odlučuje da eliminiše spoljni dug, što je dovelo do daljeg pada životnog standarda stanovništva. Osamdesetih godina prošlog veka buvljaci u tadašnjoj SFRJ bili su preplavljeni Rumunima koji su na njima najčešće prodavali male kućne aparate, pribor za jelo, tekstil, alat, igračke… Jugoslavija je za njih tada bila prozor u svet, a zarađenim novcem kupovali su farmerke, kafu, vegetu i drugu robu koje u Rumuniji tada nije bilo. Dug je konačno otplaćen 1989. godine. Rumunija je jedina država iz Istočnog bloka kojoj je to pošlo za rukom.
Čaušesku je održavao bliske odnose sa afričkim državama i nakon otplate spoljnog duga počeo je da im daje kredite po uslovima koji su bili povoljniji od onih po kojima su te države dobijale kredite od SAD-a, Velike Britanije i Francuske čime je po mišljenju mnogih analitičara potpisao sebi smrtnu presudu.
Rumunska revolucija počela je 15. decembra 1989. godine protestom u Temišvaru protiv hapšenja mađarskog sveštenika Lasla Tokeša zbog kritike režima. Dok je bio u kućnom pritvoru ispred njegove kuće počeli su da se okupljaju demonstranti. Lokalni protest je ubrzo prerastao u masovne demonstracije protiv Čaušeskuove komunističke vladavine. Bezbednosne snage 17. decembra sukobile su se sa demonstrantima i tom prilikom je ubijeno više desetina ljudi. Tri dana kasnije radnici su stupili u generalni štrajk, masa ljudi je preplavila gradski trg, vojska se povukla u kasarne ili pridružila narodu, a Temišvar je proglašen prvim slobodnim gradom.
21. decembra u Bukureštu je organizovan miting kojim je trebala da se pruži podrška vlasti, ali je pošao po zlu, pa su narednog dana Nikolaje i Elena Čaušesku helikopterom evakuisani sa krova zgrade CK. Na njihov zahtev najpre su odvedeni u letnju rezidenciju na jezeru Snagov nedaleko od Bukurešta. Zatim su ponovo uzleteli, ali je RV i PVO Rumunije zatvorila vazdušni prostor i zbog pretnje da će biti oboren pilot helikoptera je sleteo na put Bukurešt – Ploešti odakle Čaušesku kreće prema Trgovištu gde ga je uhapsila policija i predala vojsci.
Pošto sam rođen krajem sedamdesetih godina prošloga veka, Rumunsku revoluciju prilično dobro pamtim zahvaljujući snimcima sa lica mesta Radio-televizije Beograd koja je imala ključnu ulogu u izveštavanju iz Rumunije. U sećanju su mi ostale rumunske zastave sa isečenim grbom, naoružani civili na ulicama, stalno pominjanje „Sekuritate“, kao i snimak mladića koji je tokom davanja intervjua televizijskoj ekipi „platio danak neiskustvu“, odnosno u ruci stiskao nezakočenu pušku i ispalio sebi metak u nogu.
Ulazak u zgradu nekadašnje rumunske vojske bio je neka vrsta vremeplova, odnosno povratak u osamdesete godine prošloga veka, počevši od socijalističke simbolike, preko uniformi vojnika, pa do nameštaja i drugih predmeta.
Unutrašnjost zgrade nekadašnje konjičke škole
Za posetioce je otvoreno nekoliko prostorija vezanih za boravak u njima Nikolaja i Elene Čaušesku.
Kancelarija načelnika štaba u kojoj je od 22. do 25. decembra 1989. godine boravio bračni par Čaušesku
Pre početka suđenja bračni par Čaušesku doveden je u prostoriju komandanta u kojoj je izvršen medicinski pregled, što je bila standardna procedura pre početka suđenja.
Kancelarija komandanta vojne jedinice 01417
Suđenje je bilo vrlo ekspeditivno, trajalo je nešto više od sat vremena. Čaušesku je bio optužen za genocid nad 60 hiljada ljudi, primenu sile protiv demonstranata, podrivanje nacionalne ekonomije i pokušaj bekstva sa novcem u inostranstvo. Presuda je bila smrt streljanjem.
Prostorija u kojoj je održano suđenje
Nikolaje i Elena su zatim vezanih ruku izvedeni iz sudnice, odvedeni u dvorište i streljani.
Dvorište u kome je izvršeno streljanje
Streljanje je izvršeno toliko brzo, da vojni kamerman nije stigao da uključi kameru, pa je vojnicima naređeno da ponovo pucaju kako bi se zabeležio sam trenutak streljanja. Nakon što se prašina razišla kraj zida su ležala beživotna tela bračnog para Čaušesku.
Zid sa tragovima od metaka i obeleženo mesto na kome su ležala tela Nikolaja i Elene Čaušesku
Snimak streljanja brzo se pojavio na svim svetskim televizijama i bio je nešto najbrutalnije što se u to vreme na televiziji moglo videti (mačiji kašalj u odnosu na ono što se na televiziji u današnje vreme viđa). Dan kasnije, 26. Decembra 1989. Rumunski front nacionalnog spasa imenovao je novu vladu na čelu sa Jonom Ilijeskuom. Tako se završila Rumunska revolucija, jedina krvava promena komunističke vlasti u državama Istočnog bloka.
Moje prisustvo izazvalo je veliku nervozu kod dva psa koja su počela da laju i da mi se približavaju, pa sam se brzo udaljio iz dvorišta. Lavež pasa nije izazvao nikakvo interesovanje kod osoblja muzeja da pogleda o čemu se radi.
Nakon posete muzeju krenuh u dalji obilazak Trgovišta, jer je ovaj grad, osim po završnom činu Rumunske revolucije, poznat i po tome što je između 1383. i 1716. godine bio prestonica vlaških knezova. Za turiste je naročito interesantan takozvani Knežev dvor – kompleks srednjevekovnih zdanja i fortifikacija koji je služio kao rezidencija vlaških vladara. Trgovište je poznato i po bici iz 1597. godine koja se odigrala nedaleko od njega, a značajna je po tome što je njome osujećeno pokoravanje Vlaške od strane Turaka. Svoj značaj Trgovište je izgubilo krajem XVII veka kada vlaški vladar Konstantin Brankoveanu premešta prestonicu iz Trgovišta u Bukurešt.
Trgovište danas ima oko 70 hiljada stanovnika i upravno je sedište županije Dambovica.
Kružni tok na kome se ukrštaju Bulevardul Ion Constantin Brătianu i Bulevardul Regele Carol I
U šetnji Trgovištem prođoh kraj Catedrala Eroilor Înălțarea Domnului, saborne crkve podignute nakon događaja iz 1989. godine, posvećene herojima revolucije.
Catedrala Eroilor Înălțarea Domnului
Nedaleko od nje, u ulici Calea București, može se videti Poarta Bucureștilor, odnosno Bukureška kapija.
Bukureška kapija
Podignuta je u XV veku i bila je deo sistema fortifikacija koji je štitio grad od napadača. Danas je deo muzejskog kompleksa.
Nastavih dalje prema Kneževom dvoru. Usput se zaustavih kraj Biserica Sfântul Nicolae Simuleasa, crkve koju je 1654. godine tokom vladavine Konstantina Šerbana podigao srpski kapetan Mirko.
Biserica Sfântul Nicolae Simuleasa
Inače, osim kapetana Mirka, za Trgovište se od Srba vezuje i ime despota Đorđa Brankovića, sina Stefana i Angeline Branković. On je u Trgovište došao na poziv vlaškog vojvode Radula da bude mitropolit. Nakon Radulove smrti 1509. godine napušta Trgovište i odlazi u Srem u kome podiže manastir Krušedol.
Takođe, u nekadašnjoj Vlaškoj prestonici boravio je Iguman Makarije, glavni majstor štamparije Crnojevića na Cetinju. On je u manastiru Dealu kraj Trgovišta 1508. godine organizovao štampariju.
Još jedna crkva kraj koje prođoh idući prema Kneževom dvoru beše Biserica Alba, odnosno Bela Crkva.
Bela Crkva
Sagrađena je početkom XVI veka. Godina njene izgradnje dugo vremena se vezivala za krst koji se nalazi u njenoj neposrednoj blizini, a koji datira iz 1653. godine. Međutim, arheološka iskopavanja pokazala su da je crkva podignuta u XVI veku.
Sledeća crkva do koje stigoh šetajući ulicama Trgovišta beše Biserica Stolnicului.
Biserica Stolnicului
Podignuta je 1705. godine tokom vladavine Konstantina Brankoveanua. Služila je kao dvorska crkva porodice Kantakuzino. Inače, dok je bilo prestonica Vlaške, Trgovište je imalo četrdeset crkava. Danas ima dvostruko manje.
Do današnjih dana sačuvao se i muški manastir Stelea (rum. Mănăstirea Stelea), koga čine crkva, zvonik, igumanova kuća i monaške kelije.
Manastirska crkva
Crkvu je 1645. godine podigao moldavski vladar Vasilije Lupu (1595-1661) kao znak pomirenja sa vlaškim vladarom Matejom Basarabom.
Bista moldavskog vladara Vasilija Lupua i vlaškog vladara Mateja Basaraba
Manastir predstavlja spoj vlaške i moldavske arhitekture.
Zvonik manastirske crkve
Prekoputa Manastira Stelea nalazi se Biserica Sfântul Nicolae – Geartoglu koja važi za jednu od najstarijih crkava u gradu. Podignuta je u prvoj polovini XV veka na mestu drvene crkve iz XIV veka.
Biserica Sfântul Nicolae – Geartoglu
Crkva je poznata i po tome što je u njoj, u prostoriji na vrhu tornja kao zatvorenik jednu noć proveo Tudor Vladimiresku (1780-1821) vođa vlaškog ustanka iz 1821. godine.
Stigoh do centralnog dela grada u kome se mogu videti zdanja koje predstavljaju lepe primerke arhitekture s kraja XIX i početka XX veka.
Muzej istorije Dambovice (rum. Muzeul de Istorie al Județului Dâmbovița)
Muzej umetnosti (rum. Muzeul de Artă)
Prekoputa Muzeja umetnosti stoji bista Vlada Cepeša (1431-1476), poznatijeg kao Vlad Drakula.
Vlad Cepeš (1456-1462)
Trgovište se smatra Drakulinim gradom, jer je on u njemu zvanično krunisan i odatle je vodio bitke protiv Turaka.
Produžih dalje ulicom Calea Domnească i ubrzo se nađoh pred ulazom u Knežev dvor (rum. Curtea Domnească din Târgoviște)
Južna kapija, ulaz u Knežev dvor
Poseta Kneževom dvoru se plaća, a ulaznica košta 10 leja (2023. godina.)
Postojanje tvrđave i dvora u Trgovištu prvi put je zabeleženo u putopisu Johana Šiltbergera, učesnika Nikopoljske bitke 1396 godine.
Knežev dvor proširivan je i preuređivan u dva navrata. Najpre u XV veku kada je predstavljao građevinu skoro kvadratne osnove 31,5h29 metara. Od nje je sačuvan samo podrumski nivo sagrađen od kamenih blokova sa debljinom zidova od 2,2 metra.
Ostaci Kneževog dvora iz XV veka i Velika Kneževa Crkva
U XVI veku gospodar Petru Cercel gradi dvor i 1584. godine podiže Veliku Kneževu Crkvu (rum. Biserica Mare Domnească) najznačajniji verski objekat u okviru Kneževog dvora.
Velika kneževa crkva
Izgrađena je u obliku upisanog grčkog krsta, ima tri kupole i prostrani trem.
Gospodar Vlaške Petru Cercel (vladao od 1583-1585)
Crkva je posvećena Uspenju Presvete Bogorodice.
Unutrašnja strana kupole crkve
U potpunosti je oslikana krajem XVII veka.
Unutrašnjost crkve
Crkva je bila direktno povezana sa kneževom palatom posebnim hodnikom, kako bi vladar mogao ući na službu bez izlaska napolje.
Sam knežev dvor koji je sagradio gospodar Petru Cercel u XVI veku bio je osnove 32,5h15,5 metara, imao je zidove debljine 1,5 metara i sastojao se od podruma, prizemlja i prvog sprata.
Ostaci Kneževog dvora iz XVI veka
Prizemlje je imalo administrativnu funkciju, dok je prvi sprat bio namenjen isključivo za članove vladajuće porodice. Međusobno nisu bili povezani.
Podrumski delovi nekadašnje palate su dostupni turistima. U njima se može videti kako je tekla obnova.
Obnova Kneževog dvora tokom 60-ih i 70-ih godina XX veka
Takođe, u njemu su izloženi različiti predmeti.
Podrumski deo kneževe palate, sada izložbeni prostor
Najpoznatiji vlaški vojvoda koji je stolovao u Trgovištu je svakako Vlad Cepeš. On je tokom svoje vladavine u drugoj polovini XV veka u okviru kneževog dvora sagradio kulu Kindiju (rum. Turnul Chindia) koja se danas smatra simbolom grada Trgovišta.
Kula Kindija
Visina kule je 27, a prečnik 9 metara. Najvažnije funkcije su joj bile osmatračka i odbrambena. Takođe je služila kao riznica, ali i tamnica. Jedno vreme, od 1847. do 1852. korišćena je i kao vatrogasni toranj.
Kula je otvorena za posetioce i do njenog vrha vode spiralne stepenice sa 122 stepenika.
Unutrašnjost kule Kindija
Nažalost, informacije koje su u njoj prezentovane samo su na rumunskom jeziku
Slika ilustruje razlog zbog koga je Vlad Cepeš imao nadimak „nabijač“. Legenda govori o preko 20 hiljada turskih zarobljenika nabijenih na kolac
Sa vrha tornja pruža se lep pogled na Knežev dvor i Veliku Kneževu Crkvu
Pogled sa tornja Kindija
Kraj kule se mogu videti konzervirani ostaci prve crkve Kneževog dvora koja je sagrađena 1415. godine
Sačuvani ostaci crkve Biserica paraclis
Knežev dvor je svoj procvat doživeo tokom vladavine Mateje Basaraba (1632-1654). Udvostručena je debljina zidova i izgrađen je sistem rovova. Njegovo propadanje počinje 1659. godine kada je nakon gušenja ustanka Mihnee III turski sultan naredio da se poruše utvrđenja kako bi se Vlaška oslabila i eliminisao otpor od strane lokalnih vladara.
Konstantin Brankoveanu je od 1688-1714. godine delimično obnovio utvrđenja i preuredio dvor, ali nakon kraja njegove vlasti Trgovište ponovo počinje da gubi na značaju. Dvor je bio spaljen tokom rusko-turskog rata 1738-1739. godine, a konačno ga je dokrajčio zemljotres 1803. godine.
Kraj Kneževog dvora prostire se veliki park Kindija. Za šetnju po njemu, nažalost, nisam imao vremena. Posetu Kneževom dvoru privodio sam kraju.
Park Kindija
Još jedna građevina koja zavređuje pažnju je Mala Kneževa Crkva iz 1517. godine.
Mala Kneževa Crkva
Specifična je po tome što se radi o jedinom objektu iz sredine XV veka u Rumuniji koji se sačuvao u svom prvobitnom obliku.
U neposrednoj blizini crkve je Muzej štamparstva i starih rumunskih knjiga u kome je prikazana istorija štampanja u Rumuniji od XVI do XIX veka.
Muzej štamparstva
Krenuh nazad prema železničkoj stanici. Ostalo je toliko vremena da se prošetam po najužem gradskom jezgru.
Gradska crkva iz XVII veka (rum. Biserica Târgului)
Trgovište ima i pešačku zonu ispunjenu restoranima, kafićima i prodavnicama.
Deo ulice Strada Alexandru Ioan Cuza namenjen pešacima
Pešačka zona se završava vrlo lepo uređenim parkom u kome stoji spomenik vlaškom vladaru Konstantinu Brankoveanuu.
Park gradske većnice
Kraj parka se nalazi gradska većnica, još jedna lepa zgrada podignuta krajem XIX veka.
Gradska većnica u Trgovištu
Tako se završio moj obilazak Trgovišta, grada, koga uprkos bogatoj prošlosti i čuvenom Vladu Cepešu koji je iz njega vladao, nema u ponudi turističkih agencija koje u svojim aranžmanima nude posetu Bukureštu, od koga je udaljen svega sat i po vožnje. Dan mi je bio zanimljiv i nisam se pokajao što sam umesto da ga provedem u Bukureštu, odlučio da odem do ovog istorijskog mesta. Kao i uvek, poslušao sam svoj turistički instinkt koji me ni ovaj put nije prevario.
Nastavak—>
DODATAK: