30.09.2023.
U bugarsku prestonicu na autobusku stanicu Serdika (bug. Avtogara Serdika) stigosmo oko pola jedanaest po bugarskom vremenu. Hotel „Bon Bon“ u kome sam trebao da prenoćim udaljen je oko dvadesetak minuta pešačenja od stanice, pa se zaputih prema njemu peške.
Sofijske ulice behu prilično puste bez obzira što je bio petak i vikend praktično počeo.
Bulevar kneginje Marije Lujze
Lavlji most
Iako je u pitanju centar grada, na jednoj od raskrsnica u blizini hotela zbog grafita, zamandaljenih izloga i ulaza, prizor je bio pomalo apokaliptičan.
Ulica Svetih Kirila i Metodija
U hotelu na recepciji ne beše nikoga, ali me to nije iznenadilo, jer sam u recenzijama pročitao da recepcionera na recepciji u noćnim satima u nekim hotelima i nema, već da dolaze samo po potrebi. Tu se pojaviše i dvojica Turaka i napravi se već mala gužva. Iz nekog razloga želeli su da zamene ključ. Upitaše me da li imam bugarski broj telefona da pozovu recepcionera. Za to ipak nije bilo potrebe, jer se ubrzo pojavi momak koji je valjda bio recepcioner i situacija se brzo raščisti.
Soba koju sam rezervisao bila je za najmanje tri osobe i koštala je oko 35 evra. Imala je sopstveno kupatilo, frižider i TV koji nije radio. To mi nije smetalo, ali ono što mi je zasmetalo bila je flekava posteljina. Ipak, ni to nije bio neki problem, jer sam mogao da biram u kom krevetu ću da spavam.
01.10.2023.
Hotel napustih oko 11 sati. Kao i prethodne večeri kada sam stigao, na recepciji nije bilo nikoga. Ključ sam ostavio kod spremačice koja se već muvala po spratu.
Unutrašnjost hotela
Pogled sa ulice na hotel „Bon Bon“
Za razgledanje Sofije imao sam praktično ceo dan, jer je autobus za Bukurešt polazio tek u 10 uveče. Odlučih da najpre ostavim stvari u garderobi autobuske stanice, pa se zaputih prema njoj. Iako sam do nje bez problema mogao da stignem peške, kod Lavljeg mosta se spustih do istoimene metro stanice želeći da poštedim sebe daljeg pešačenja.
Lavlji most
Moram priznati da me je malo iznenadila veličina prolaza koji do stanice vodi. Nekako je previše nizak. Kao da su Bugari malo štedeli prilikom kopanja.
Prolaz do metro stanice Lavlji most
Na stanici shvatih da se na automatima za karte ne može platiti karticom. Pošto leve nisam imao, a na blagajni nije bilo nikoga, reših da do autobuske stanice ipak nastavim peške.
Izgledom i veličinom pažnju mi privuče zgrada na kojoj je pisalo Casino Princess. Kao što sam naziv kaže, radi se o kasinu uz koji se nalazi luksuzni hotel koji se sa 600 soba ubraja u najveće na Balkanu.
Casino Princess i hotel Ramada
Hotel je u neposrednoj blizini centralne autobuske stanice u čijoj sam garderobi planirao da ostavim ne baš tako lagan ranac.
Centralna autobuska stanica u Sofiji
Stanica je otvorena 2004. godine. Površine je oko 7100 kvadratnih metara, od čega čekaonica zauzima oko 1500 kvadrata. Ima 57 šaltera.
Unutrašnjost Centralne autobuske stanice
Na stanici su u toku bili neki radovi, tako da je jedan njen deo bio zatvoren. Garderobu sam pronašao bez problema i nakon ostavljanja ranca bio sam spreman za šetnju po Sofiji. Oni koji se nađu u bugarskoj prestonici, a kao i ja, putuju dalje, imaju olakšavajuću okolnost da se autobuske i železnička stanica nalaze jedna pored druge. Iako nisam putovao vozom, želeo sam da bacim pogled i na železničku stanicu.
Zgrada železničke stanice i spomenik „Majka“
Prva stanična zgrada otvorena je 1. avgusta 1888. godine. Opsluživala je putnike koji su putovali na relaciji Caribrod (današnji Dimitrovgrad) – Sofija – Vakarel, prvoj liniji Bugarske državne železnice koju su u potpunosti projektovali bugarski inženjeri.
Ulaz u Centralnu železničku stanicu
Savremena zgrada sagrađena je 1974, a kompletno je renovirana 2016. godine.
Unutrašnjost zgrade železničke stanice
Kroz stanicu dnevno prođe oko 11 hiljada putnika. Pohvalno je što je prostor pokriven besplatnim bežičnim internetom, a postoje i utičnice.
U zgradi se može videti parna lokomotiva poznate nemačke kompanije Henschel & Son iz Kasela koja je početkom XX veka bila najveći proizvođač lokomotiva u Nemačkoj.
Parna lokomotiva iz 1918. godine
Osim po lokomotivama, kompanija je bila poznata i po proizvodnji aviona i tenkova, između ostalih, i čuvenog „tigra“.
Stanica ima 6 platformi i 13 koloseka. Na jednom od njih stajali su vagoni voza koji ide do Burgasa – najveće bugarske luke na Crnom moru i značajnog turističkog centra.
Vagoni voza Sofija – Burgas
Praktično između železničke i Centralne autobuske stanice nalazi se Autobuska stanica Serdika na koju sam prethodne večeri stigao iz Beograda.
Zgrada autobuske stanice „Serdika“
Peroni na autobuskoj stanici „Serdika“
Nakon muvanja po autobuskim i železničkoj stanici zaputih se prema obližnjoj metro stanici „Centralna ŽP gara“.
Ulaz na stanicu „Centralna ŽP gara“
Automat za karte u sofijskom metrou
U međuvremenu sam zamenio evre za leve, tako da sam imao novac za kartu. Međutim, boljim razgledanjem shvatih da za vožnju metroom ipak nije potrebna gotovina, jer su na obrtnim barijerama instalirani terminali za beskontaktno plaćanje platnom karticom.
Inače, Sofija je dobila metro 1998. godine nakon osamnaest godina izgradnje koju je ometala i drevna Serdika, jer se tokom kopanja nailazilo na ostatke ovog antičkog grada. Metro ima četiri linije ukupne dužine 52 km. Cena karte je 1,6 leva, odnosno oko 96 dinara
Metro stanica Lavlji most
Razgledanje Sofije započeh od Lavljeg mosta (bug. Lъvov most) koji premošćava Vladajsku reku. Most je sagrađen 1889. godine, a do njegove izgradnje na tom mestu je postojao Šareni most koji je bio u duhu turske arhitekture sa crvenim i žutim linijama, pa je zbog toga dobio taj naziv. Tokom 2014. godine na lokaciji Lavljeg mosta obavljana su arheološka istraživanja prilikom kojih su pronađeni ostaci koji se dovode u vezu sa mostom iz rimskog vremena, odnosno perioda između IV i VI veka.
Lavlji most i ostaci potpore rimskog mosta na južnoj strani
Ostaci potpore rimskog mosta na severnoj strani
U tursko vreme kraj mosta je obešen bugarski revolucionar Georgi Stoicev (poznatiji kao Abadžijata) o čemu svedoči obeležje u njegovoj blizini.
Memorijalna ploča postavljena u znak sećanja na Georgija Stoiceva
Nekoliko meseci pre oslobođenja Sofije od strane ruske vojske u Rusko-turskom ratu 1877/1878. godine u gradu su osim Georgija Stoiceva pogubljena još trojica bugarskih revolucionara koja su kao i Stoicev bili prodavci knjiga. Četiri lava na mostu simbolišu četvoricu obešenih revolucionara.
Kod Lavljeg mosta se seku dva velika sofijska bulevara. Prvi je Bulevar Slivnica koji nosi naziv po istoimenom gradu kraj koga se odigrala velika bitka u Srpsko-turskom ratu 1885. godine, u kojoj je bugarska vojska odnela pobedu. Drugi je Bulevar kneginje Marije Lujze, supruge bugarskog kralja Ferdinanda I od Bugarske i majke poslednjeg bugarskog kralja Borisa III.
Bulevar kneginje Marije Lujze
Interesantno je da su Ferdinand I i Marija Lujza bili katolici, dok je bugarski narod pravoslavne vere. Bugari jednostavno nisu imali svoju vladarsku dinastiju, a velike sile su im nakon Rusko-turskog rata 1877-1878. godine kada Bugarska postaje praktično nezavisna država, dodelile Aleksandra Batenberga kao kneza koji je pripadao istoimenoj dinastiji. Sledeći knez je bio Ferdinand I iz dinastije Saks-Koburg-Gota.
Karta u telefonu pokazivala mi je obližnju crkvu, pa se zaputih prema njoj. Put do nje vodio je praktično kroz pijacu.
Tezge sa povrćem na Ženskoj pijaci
U pitanju je Hram Svetih Kirila i Metodija (bug. hram „Sv. sv. Kiril i Metodiй“).
Hram Svetog Kirila i Metodija
Njegova izgradnja započeta je ubrzo nakon završetka Rusko-turskog rata 1878. godine. Radi se o jednobrodnoj crkvi sa tri kupole. Dimenzije su joj impozantne, širine je 30 m, dužine 20 m, a visina centralne kupole dostiže 27 m. Osveštana je 10. maja 1909. godine.
Inače, Ženska pijaca (bug. Ženski pazar) koja se prostire u blizini crkve, najstarija je tržnica u gradu. Formirala se ubrzo nakon oslobođenja od Turaka. Važi za mesto na kome svako može da nađe sve što mu treba, počevši od svežeg voća i povrća, mesa, mlečnih proizvoda, tradicionalnih suvenira, odeće, egzotičnih stranih začina, pa do raznih kućnih potrepština.
Neke od radnji na Ženskoj pijaci
Postoje dve verzije kako je pijaca dobila naziv. Krajem XIX i početkom XX veka pijacu su posećivali građani iz svih društvenih staleža i ona je predstavljala mesto za sastajanje i upoznavanje. To su koristile porodice sa devojkama za udaju koje su tu izlazile sa ukućanima u šetnju ne bi li ih opazio neki od potencijalnih mladoženja.
Ženski pijac
Prema drugoj verziji, glavnu klijentelu na pijaci činile su žene domaćice, pa je i pijaca dobila naziv po njima.
Ženska pijaca je deo takozvane sofijske „zone tolerancije“ u kojoj se nalaze bogomolje sve tri zvanične verske zajednice u Bugarskoj. Pošto je prva od njih bila pravoslavna Crkva Svetih Kirila i Metodija koju sam već posetio, krenuh prema druge dve.
Najpre naiđoh na Sofijsku sinagogu (bug. Sofiйska sinagoga) koja je treća po veličini u Evropi i jedna je od dve aktivne sinagoge u Bugarskoj. Druga je u Plovdivu. Podignuta je za potrebe sefardskih Jevreja prema projektu austrijskog arhitekte Fridriha Grinangera (1856-1929). Svojim izgledom podseća na nekadašnju Leopolštatsku sinagogu u Beču. Zvanično je otvorena 1909. godine u prisustvu cara Ferdinanda I.
Sofijska sinagoga
Sagrađena je u neomaurskom stilu sa elementima bečke secesije, dok fasada podseća na venecijansku arhitekturu.
Pogled na ulicu Egzarha Josifa u kojoj se sinagoga nalazi
Nedaleko od sinagoge je i Džamija Banja Baši (bug. Banя baši džamiя), jedina aktivna džamija u Sofiji. Podignuta je kraj termalnog izvora, pa odatle i naziv „banja baši“ koji u prevodu znači „pored kupatila“. Sagrađena je sredstvima mule Efendi Kadi Sejfulaha zbog čega je poznata i pod imenom Džamija Sejfulah Efendija. Radovi su završeni 1566-1567. godine. Delo je čuvenog osmanskog arhitekte Mimara Sinana.
Zadnja strana Džamije Banja Baši
Zidovi su sazidani od kamena i cigle, odnosno između redova kamena ubačeni su redovi crvene cigle. Kraj džamije se mogu videti ostaci hamama koji je funkcionisao do 1913. godine kada je srušen.
Ostaci turskog kupatila kraj Džamije Banja Baši
U neposrednoj blizini je zgrada nekadašnje sofijske Centralne mineralne banje (bug. Centralna mineralna banя).
Zgrada nekadašnje Centralne mineralne banje
Radi se o zdanju podignutom početkom XX veka koje je sa radom počelo 1913. godine kao jedno od najmodernijih tog tipa u Evropi. Banja je imala prostorije za hidro, elektro i haloterapiju. Postojala su dva velika bazena sa vodom temperature 23-26 stepeni, i manji, topli bazeni u kojima je temperatura vode iznosila 37 i 46 stepeni koji su korišćeni za lečenje reumatizma. U pogledu arhitekture zgrada predstavlja kombinaciju Bečke secesije i tipičnih bugarskih, vizantijskih i istočno pravoslavnih dekorativnih elemenata.
Banja je funkcionisala do 1986. godine kada je zatvorena jer je bila u lošem stanju. Kasnije je rekonstruisana i od 2015. godine u njoj je smešten Sofijski istorijski muzej.
U šetnji kroz park koji se nalazi kraj muzeja i džamije zapade mi za oko neka bista, pa se približih da vidim o kome se radi. U pitanju je bista Vudro Vilsona, dvadeset osmog predsednika Sjedinjenih Američkih Država.
Vudro Vilson (1856-1924)
Bista je postavljena 2021. godine u znak zahvalnosti za očuvanje bugarskog suvereniteta nakon kraja Prvog svetskog rata tokom Pariske mirovne konferencije 1919. godine. S obzirom da je ratovala na strani Centralnih sila, Bugarska je nakon Prvog svetskog rata zemljama Antante predala određene teritorije. Tako je Kraljevina SHS dobila teritorije oko Caribroda (današnjeg Dimitrovgrada), Bosilegrada i Strumice. Rumunija je dobila Južnu Dobrudžu, a Grčka Zapadnu Trakiju.
Vudro Vilson podseti me na Prvi svetski rat i ne baš tako sjajne odnose Srbije i Bugarske kroz istoriju. Osim Prvog balkanskog, mislim da nema drugog rata u kome se Srbi i Bugari nisu gledali preko nišana. Za Srbiju je naročito bio tragičan ulazak Bugarske u Prvi svetski rat 1915. godine na strani Centralnih sila i napad „s leđa“ koji je rezultirao albanskom golgotom i ogromnim žrtvama.
Ne želeći da mi istorijske činjenice iz srpsko-bugarskih odnosa pokvare raspoloženje, krenuh dalje Bulevarom kneginje Marije Lujze.
Bulevar kneginje Marija Lujze, Crkva Svete Nedelje i planina Vitoša u daljini.
Zastadoh kod nekadašnje glavne robne kuće, takozvanog CUM-a (bug. Centralen universalen magazin), jer se kraj nje prostire Arheološki kompleks „Serdika“.
Deo Arheološkog kompleksa „Serdika“ i zgrada CUM-a u pozadini
Arheološki kompleks predstavlja ostatke rimskog grada koji su otkriveni u periodu od 2010. do 2012. godine tokom radova na izgradnji metro stanice „Serdika-2“. Čine ga mozaički podovi, unutrašnja dvorišta, kupatila, toaleti, kao i delovi sistema vodovoda i kanalizacije.
Olovna cev fontane u unutrašnjem dvorištu nekadašnje rezidencije magistrata
Ostaci objekata datiraju iz IV i VI veka, a na nekoliko lokacija u okviru kompleksa postoje i ostaci iz I i III veka.
Ulaz u deo izložbe koji se nalazi ispod Bulevara kneginje Marije Lujze
Inače, rimski naziv Serdika potiče od keltskog plemena Serdi koje je formiralo naselje oko jednog od mnogobrojnih termalnih izvora u Sofijskoj kotlini. Nakon osvajanja od strane Rimljana oko 29 godine p.n.e. naselje dobija naziv Serdika i vremenom postaje jedan od najvažnijih rimskih gradova u regionu. Tokom vladavine Dioklecijana formira se pokrajina Dakija Mediteranea (lat. Dacia Mediterranea) sa Serdikom kao glavnim gradom.
Serdika je bila omiljeni grad cara Konstantina Velikog kome pripada fraza „Serdika je moj Rim“. Do premeštanja prestonice u Konstantinopolj carstvom je upravljao iz Serdike.
Kanali kojima se kretao topao vazduh, deo nekadašnjeg sistema grejanja
Početkom IX veka grad postaje deo bugarske države i biva preimenovan u Sredec. Naziv Sofija prvi put se susreće u povelji iz 1382. godine.
Moram priznati da me je način na koji su Bugari otkopali i odlučili da prezentuju drevnu Serdiku veoma prijatno iznenadio, jer predstavlja dobar primer kako se ostaci antičkog mogu uklopiti u moderan grad.
Kraj arheološkog kompleksa može se videti još jedna sofijska znamenitost. U pitanju je Crkva Svete Petke Samardžijske (bug. Cъrkva „Sveta Petka Samardžiйska“).
Crkva Svete Petke Samardžijske
Radi se o maloj crkvi podignutoj u XI veku na mestu rimske obredne građevine. Zidovi su joj od cigle i kamena, debljine do 1 metra. Delimično je ukopana u zemlju. Dobila je ime po Petki Ikonijskoj, hrišćanskoj velikomučenici iz III veka koja je zaštitnica samardžija.
Prema jednoj od verzija, u crkvi je sahranjen Vasil Levski (1837-1873) vođa borbe za oslobođenje Bugaske od otomanske vlasti.
„U oltaru ove crkve prema narodnom sećanju i nizu naučnih podataka bugarski rodoljubi sahranili su 1873. godine Apostola Slobode Vasila Levskog
Jerođakon Ignjatije
Međutim, nikada nije naučno potvrđeno da skelet koji je 1956. godine iskopan u crkvi zaista pripada Vasilu Levskom, jer je tajanstveno nestao iz Sofijskog arheološkog muzeja.
U podzemnom prolazu kraj crkve ima dosta prodavnica od kojih su mi najveću pažnju privukoše one sa suvenirima.
Prodavnica suvenira u prolazu kod Crkve Svete Petke Samardžijske
Prodavnica sa preparatima na bazi čuvene bugarske ruže
Kod crkve počinje Trg nezavisnosti (bug. Ploщad „Nezavisimost“) na kome se može videti nekoliko zdanja iz socijalističke epohe. U jednom od njih su smešteni CUM i Ministarski savet Bugarske, a drugo zdanje je zgrada nekadašnje komunističke partije Bugarske koja se sada povremeno koristi kao narodna skupština.
Zgrada CUM-a i Ministarskog saveta Bugarske (levo) i zgrada nekadašnje komunističke partije Bugarske (desno), a sada narodna skupština
Na pamet mi pade izraz „Rasturiti k`o bugarsku skupštinu“, odnosno uništiti nešto u potpunosti. Izraz potiče iz perioda kada je Bugarska bila članica Varšavskog pakta. U to vreme svaka odluka bugarske skupštine koja nije bila po volji Sovjetskog Saveza vodila je u njeno raspuštanje za koje su bile odgovorne sovjetske službe.
Treće zdanje je sada zgrada predsedništva.
Jedan od ulaza u zgradu predsedništva
Zgrade su sagrađene 50-ih godina XX veka i predstavljaju jedan od najboljih primera staljinističke arhitekture u jugo-istočnoj Evropi.
Krenuh prema podzemnom prolazu da sa druge strane ulice slikam zgradu predsedništva. Iznenadih se kada u njemu naleteh na drevnu Serdiku, odnosno restaurirane delove njene istočne kapije.
Deo restaurirane istočne kapije
Restaurirana stražara kraj istočne kapije
Osim delova istočne kapije u prolazu se mogu videti nadgrobni spomenici koji datiraju iz poslednje četvrtine III veka.
Nadgrobni spomenici
Tu su i ploče sa uklesanim tekstom na grčkom jeziku u vezi sa izgradnjom prvih gradskih zidina.
Ploče sa tekstom na grčkom jeziku
Ploče su bile uzidane u zid iznad istočne i zapadne gradske kapije, a datiraju iz vremena vladavine cara Marka Aurelija koji je naredio da se podignu zidine nakon što je grad razorilo varvarsko pleme Kostoboci 170. godine nove ere.
U podvožnjaku se može videti i reljef postavljen 2010. godine povodom 1200 godina od osvajanja Serdike od strane bugarskog kana Kruma.
Konjica kana Kruma osvaja Serdiku
Izađoh iz podzemnog prolaza i bacih pogled na zgradu predsedništva zbog čijeg sam fotografisanja i prošao kroz podvožnjak.
Zgrada predsedništva
Osim administracije predsednika, u zgradi je smešteno i nekoliko ministarstava.
Sa Trga nezavisnosti se pruža lep pogled na Statuu Sofije, na čijem je mestu do 1991. godine stajao Lenjinov spomenik.
Trg nezavisnosti i Statua Sofije
Statua je postavljena na mestu nekadašnje zapadne kapije tvrđave Serdika kroz koju je 9. aprila 809. godine ušao kan Krum. Kasnije se na tom mestu nalazila srednjevekovna Crkva Svetog Spasa koja je tokom epohe renesanse preuređena i nakon Crkve Svete Nedelje i Crkve Svete Sofije bila treća po veličini bogomolja u gradu. Crkva je uništena u američkom i britanskom bombardovanju u Drugom svetskom ratu.
Ukupna visina spomenika je 26 metara, a same statue 8 metara. U desnoj ruci Sofija drži lovorov venac, a u levoj nekoliko kovanica. Na laktu leve ruke stoji sova – simbol mudrosti. Statua je izazvala brojne polemike. Prema prvobitnoj zamisli trebalo je da predstavlja Svetu Sofiju, međutim zbog izgleda statue tome se usprotivila Bugarska pravoslavna crkva, tvrdeći da statua predstavlja nehrišćansku boginju i da ima više paganskih nego hrišćanskih elemenata. Takođe, postoje tvrđenja da lice Sofije zapravo predstavlja portret žene gradonačelnika Sofije ili jedne od njegovih kćeri.
Na trgu mi pažnju privuče i stakleni krov, a šta se ispod njega krije odlučih da saznam kasnije.
Sa Trga nezavisnosti stigoh do Crkve Svete Nedelje (bug. Cъrkvata „Sveta Nedelя“) za Srbe značajne zbog toga što se u njoj čuvaju mošti srpskog kralja Stefana Milutina.
Crkva Svete Nedelje
Kralj Milutin najpre je sahranjen u svojoj zadužbini manastiru Banjska. Posle Kosovske bitke telo je preneto u Trepču, a zatim 1460. godine u manastir Gorna Banja u Bugarskoj. U Crkvu Svete Nedelje mošti su prenete u XVIII veku nakon što je crkva postala episkopska rezidencija. Zbog moštiju crkva nosi i naziv Crkva Svetog kralja.
O izgradnji prve crkve na ovom mestu malo se zna. Pretpostavlja se da je sagrađena u X veku, da je imala kameni temelj i zidove od drveta. Drvena crkva postojala je sve do 1856. godine kada je nakon požara srušena da bi na njenom mestu bila sagrađena nova. Njena izgradnja završena je 1863, a osveštana je 1867. godine u prisustvu 20 hiljada ljudi. Tokom popravke koja je izvršena 1898. godine dodate su nove kupole. Vojno krilo Bugarske komunističke partije 1925. godine izvršilo je u crkvi teroristički napad čija je meta bilo vojno i političko rukovodstvo. Da bi ostvarili svoj pakleni plan najpre su nekoliko dana ranije izvršili atentat na generala Konstantina Georgijeva, kome je prethodio neuspešan atentat na cara Borisa III. Drugi deo plana je bio da tokom opela pomenutom generalu u Crkvi Svete Nedelje aktiviraju eksploziv što su i učinili. U eksploziji je poginulo 134 ljudi, dok je više od 500 ranjeno. Crkva je obnovljena 1933. godine kada dobija današnji izgled.
Naziv crkve dovodi se u vezu sa Svetom Kirijakijom, hrišćanskom mučenicom iz III veka u Bugarskoj poznatoj kao „Sveta Nedelja“, čije ime u prevodu doslovno znači nedelja.
Nedaleko od crkve svojim upečatljivim izgledom pažnju mi privuče zgrada sa stubovima i velikim natpisom „Sъdebna palata“. Radi se o Sofijskom gradskom sudu.
Zgrada gradskog suda
Izgradnja zgrade trajala je od 1929. do 1940. godine. Prvi je u nizu monumentalnih objekata koji su u Sofiji građeni od tridesetih do pedesetih godina prošloga veka. Široko paradno stepenište ukrašavaju skulpture lavova koje su tu postavljene 1985. godine. Najpoznatiji sudski proces koji je u zgradi vođen je zasigurno onaj protiv Todora Živkova – bivšeg komunističkog lidera Bugarske.
Vratih se nazad do Trga nezavisnosti i spustih se ponovo u podvožnjak da vidim šta se krije ispod staklenog krova. Naravno, u pitanju su bili ostaci drevne Serdike za čije razgledanje nije bilo baš pravo vreme, jer u toku bilo neko dešavanje.
Podzemni prolaz
Osim toga, u prolazu je zbog staklenog krova bilo prilično vruće, pa mi se u njemu nije previše zadržavalo.
Još jedan objekat iz vremena drevne Serdike krije se u dvorištu zgrade predsedništva. U pitanju je Crkva Svetog Đorđa (bug. Sveti Georgi (rotonda v Sofiя)) koja predstavlja najstariju sačuvanu građevinu u Sofiji.
Rotonda Svetog Đorđa
Deo je kompleksa zgrada koji je podignut tokom vladavine cara Konstantina Velikog. U crkvu je pretvorena najverovatnije u VI veku za vreme vladavine Justinijana I. Tada je i oslikana, ali se do današnjeg dana iz tog perioda očuvao samo jedan mali fragment. Najraniji srednjevekovni oslikani sloj je iz X-XI veka, dok su kasnije freske iz XII i XIV veka. Tokom turske vladavine pretvorena je u džamiju, a freske su bile prekrečene. Cilindričnog je oblika i predstavlja građevinu sa kupolom koja je podignuta na kvadratnoj osnovi. Visina kupole je 13,7, a prečnik 9,75 metara.
Kraj crkve se mogu videti ostaci objekata koji su se nalazile oko nje.
Iskopine oko Crkve Svetog Đorđa
Od Crkve Svetog Đorđa krenuh prema Spomeniku sovjetskoj armiji, jer me je zanimalo da li je kao u drugim evropskim gradovima koje je oslobodila Crvena armija zbog sukoba u Ukrajini prepušten na nemilost vandala.
Prođoh kraj zgrade predsedništva na čijem ulazu stoji počasna straža.
Počasna straža na ulazu u zgradu predsedništva
Prekoputa pomenutog ulaza je Arheološki muzej koji je smešten u zdanju nekadašnje Velike džamije (bug. Bююk džamiя, tur. Sofya Büyük Camii) koja je sagrađena 1494. godine.
Arheološki muzej
Tokom Rusko-turskog rata (1877-1878) džamija je imala funkciju bolnice, nakon oslobođenja od Turaka korišćena je kao biblioteka, a zatim i kao štamparija. U njoj je 1893. godine osnovan Arheološki muzej koji je zvanično otvoren 1905. godine.
Ispred muzeja postoji izložba na otvorenom na kojoj su izloženi delovi pijedestala i stubova, kao i nadgrobne ploče koje uglavnom datiraju iz II, III i IV veka nove ere.
Izložba na otvorenom ispred Arheološkog muzeja
Nedaleko od muzeja može se videti zgrada koja se svojim elegantnim izgledom izdvaja od ostalih. U pitanju je nekadašnji Carski dvorac (bug. Carski dvorec) u kome je sada smeštena Nacionalna galerija umetnosti.
Zgrada Carskog dvorca
U XVI veku na njegovom mestu se nalazio takozvani „konak“ u kome se nalazila turska administracija i sud. U podrumu zgrade postojali su kazamati i podzemni prolazi koji su vodili do pašine rezidencije i susedne džamije koja više ne postoji. Zgrada je 1816. godine izgorela, a na njenom mestu Mazhar paša 1873. godine podiže novu zgradu koja je tokom rusko-turskog rata korišćena kao bolnica, a nakon oslobođenja je dodeljena knezu Aleksandru I Batenbergu kao rezidencija. Zgrada je ubrzo rekonstruisana za kneževe potrebe. Sledeća rekonstrukcija obavljena je tokom vladavine Ferdinanda I i u tom obliku zgrada se sačuvala do današnjih dana.
Zgrada Carskog dvorca i deo parka Carska gradina
Nakon Drugog svetskog rata i ukidanja monarhije u zgradi je bio smešten Ministarski savet i Visoka partijska škola. U njoj je živeo i Georgi Dimitrov – dugogodišnji vođa Bugarske komunističke partije, jedan od vođa međunarodnog komunističkog pokreta i predsednik bugarske vlade po kome nosi naziv grad Dimitrovgrad (u Srbiji, Bugarskoj i Rusiji). Prekoputa dvorca se nalazio njegov mauzolej koji je 1999. godine srušen.
Zgrada dvorca je 1953. godine predata Nacionalnoj umetničkoj galeriji, a 1978. uvrštena u spomenike kulture.
Nastavih šetnju Bulevarom cara oslobodioca i stigoh do ruske Crkve Svetog Nikolaja Čudotvorca (bug. Cъrkva „Sveti Nikolaй Mirlikiйski“) koja predstavlja podvorje Ruske pravoslavne crkve u Sofiji.
Crkva Svetog Nikolaja Čudotvorca
Krajem Rusko-turskog rata 1877-1878 u Sofiji se formirala značajna ruska zajednica koju su uglavnom činili ruski stručnjaci, pa je planirano da se za nju uredi poseban hram. Kamen temeljac za crkvu položen je 1907. godine u prisustvu velikog kneza Vladimira Aleksandroviča, sina ruskog cara Aleksandra II Oslobodioca, bugarskog kneza Ferdinanda I i princa Borisa, budućeg bugarskog cara. Sredstva za izgradnju obezbedio je ruski car Nikolaj II.
Zadnja strana Crkve Svetog Nikolaja Čudotvorca
U parku kraj crkve 6. juna 2001. godine postavljen je spomenik Aleksandru Sergejeviču Puškinu povodom 202 godine od pesnikovog rođenja.
Spomenik Puškinu
Krenuh dalje Bulevarom cara oslobodioca. Nisam mogao da odolim da ne napravim još jednu fotografiju crkve, ušuškane između drveća.
Crkva Svetog Nikolaja Čudotvorca
U bulevaru ima još nekoliko lepih zdanja s kraja XIX i početka XX veka. Jedno od njih je zgrada Centralnog kluba vojske (bug. Centralen voenen klub) koja me svojim izgledom podseti na zgradu Narodnog pozorišta u Beogradu.
Zgrada Centralnog kluba vojske
Kamen temeljac položen je 1895, a izgradnja je završena 1907. godine. Za temelj zgrade korišćen je kamen iz Bitke kod Slivnice vođene u Srpsko-bugarskom ratu 1885. godine. Klub ima salu za koncerte sa 450 mesta i biblioteku sa više od 120 hiljada knjiga.
Prekoputa Centralnog kluba vojske je „Kristalni“ park, nazvan po „Kristalnom“ kafe baru koga više nema.
„Kristalni“ park
Park je lepo uređen, ima dosta različitog drveća, cveća i drugog rastinja.
Šetači u „Kristalnom“ parku
Ono po čemu je park najpoznatiji je spomenik Stefanu Stambolovu (1854-1895) – bugarskom političaru na koga je nedaleko od parka izvršen brutalan atentat od čijih je posledica preminuo nekoliko dana kasnije.
Spomenik Stefanu Stambolovu
Stambolov se smatra jednim od najvažnijih utemeljivača moderne bugarske države i ponekad ga nazivaju „bugarskim Bizmarkom“. Spomenik je postavljen 1995. godine.
Nakon kraćeg odmora nastavih dalje šetnju Bulevarom cara-oslobodioca. Ubrzo stigoh do zgrade u kojoj se nalazi sedište Bugarske akademije nauka.
Levo krilo zgrade Bugarske akademije nauka
Izgradnja zgrade započeta je 1890, a dve godine kasnije završena je prva faza. Tokom 20-ih godina XX veka zgrada je proširena.
Prekoputa zgrade Bugarske akademije nauka nalazi se staro zdanje Narodnog sobranja Republike Bugarske.
Staro zdanje bugarske skupštine
Zgradu je u neorenesansnom stilu projektovao srpski arhitekta Konstantin Jovanović koji je poznat i po tome što je projektovao zgradu Narodne banke Srbije u Beogradu. Radovi na izgradnji trajali su od 1884. do 1886. godine.
Inače, zbog nedostatka prostora neke administrativne prostorije skupštine nalaze se u bivšoj zgradi Komunističke partije. U septembru 2020. tamo je preseljena i kompletna skupština. Međutim, nakon izbora u aprilu 2021. skupština je vraćena u staro zdanje, jer je opozicija zgradu komunističke partije smatrala simbolom bugarske komunističke prošlosti. U avgustu 2023. Narodna skupština je objavila da će se zbog radova na zgradi ponovo premestiti u bivše zdanje komunističke partije.
Prekoputa skupštine stoji Spomenik caru-oslobodiocu (bug. Pametnik na Car Osvoboditel) podignut u čast ruskog cara Aleksandra II koji je oslobodio najveći deo Bugarske od Turaka u Rusko-turskom ratu 1877/78. godine.
Spomenik caru oslobodiocu
Ideja da se podigne spomenik postojala je odmah posle rata, ali su na njenu realizaciju uticale političke prilike. Nakon ujedinjenja Kneževine Bugarske sa Istočnom Rumelijom dolazi do zahlađenja bugarsko-ruskih odnosa, a tokom vladavine Stefana Stambolova prekinuti su na period od 10 godina. Odnosi se ponovo uspostavljaju tokom vladavine Ferdinanda I, bez obzira na to što je on bio pro-austrijski orijentisan. Kamen temeljac položen je 1901, a spomenik je bio gotov 1903. godine. Otkriven je 1907. godine u prisustvu Ferdinanda I i Aleksandra III, sina ruskog cara Aleksandra II.
Osim centralne skulpture ruskog cara Aleksandra II kompoziciju spomenika čine i skulpture ruskih generala iz Rusko-turskog rata 1977/1878, kao i boginje Nike koju nose ruski vojnici
Skulpture ruskih generala i boginje Nike
Leva strana spomenika
Bronzani venac u osnovi postamenta je poklon Rumunije u znak sećanja na rumunske vojnike i oficire, poginule u ratu za oslobođenje Bugarske. Iznad njega stoji natpis „CARU OSLOBODIOCU – ZAHVALNA BUGARSKA“.
Osim skulptura spomenik krasi i nekoliko bareljefa.
Potpisivanje Sanstefanskog mira
Bitka kod Stare Zagore
Otvaranje ustavotvorne skupštine u Trnovu
Iako je početak dana bio sunčan, bez nagoveštaja kiše, kod Spomenika caru oslobodiocu uhvati me pljusak. Spas potražih ispod nadstrešnice jedne od obližnjih zgrada. Na sreću, kiša je ubrzo prestala, pa nastavih dalje prema Spomeniku sovjetskoj armiji.
Pažnju mi privuče ogromna zgrada Sofijskog univerziteta nazvanog u čast Klimenta Ohridskog, jednog od učenika Ćirila i Metodija.
Zgrada Sofijskog univerziteta Sveti Kliment Ohridski
Sofijski univerzitet osnovan je 1888. godine, 10 godina nakon što je Bugarska kneževina dobila autonomiju u okviru Osmanskog carstva. Zgrada univerziteta građena je od 1924. do 1934. godine. Univerzitet ima 22 hiljade studenata koji pohađaju 16 fakulteta.
Nedaleko od univerziteta je park u kome se nalazi Spomenik sovjetskoj armiji. Kao što sam i pretpostavio, zbog događaja u Ukrajini spomenik i prostor oko njega su prilično vandalizovani, a da bi se sprečila bilo kakva „gužva“ nedaleko od spomenika beše parkirana policijska patrola.
Spomenik sovjetskoj armiji u parku Knežev vrt
Samom spomeniku se zbog postavljene ograde nije moglo prići. Osim toga, s predenja strane beše razapet baner sa slikama značajnih ličnosti iz bugarske istorije. Neke od slika se odnose i na dostignuća bugarske države u proteklim decenijama, poput ulaska u NATO, Evropsku uniju…
Skulpture vojnika, žene i radnika
Spomenik čine skulptura sovjetskog vojnika koji u ruci drži automat, kao i muškarca i žene koji predstavljaju bugarsku seljanku i radnika. Svečano je otkriven 1954. godine u prisustvu sovjetske delegacije na čijem je čelu bio maršal Sergej Birjuzov koji će deset godina kasnije nastradati u avionskoj nesreći na Avali.
Iskren da budem, nije mi jasno kakve veze ima Crvena armija sa ratom u Ukrajini i zašto je po „demokratskoj“ Evropi počeo „lov“ na sovjetske spomenike kojih nakon dekomunizacije u državama nekadašnjeg istočnog bloka ionako nije ostalo previše. Tim pre što su se u redovima iste te Crvene armije borili i sami Ukrajinci i dali značajan doprinos u slamanju nacizma u Evropi.
Isprskan farbom deo Spomenika sovjetskoj armiji
Bugarska vlast kao da je zaboravila da je veći deo Drugog svetskog rata, zarad dobijanja teritorija Kraljevine Jugoslavije, Grčke i Rumunije, bila na strani Sila osovine, a da je zahvaljujući Crvenoj armiji rat završila na strani država pobednica, jer su bugarski vojnici, posle potpisivanja primirja sa saveznicima 28. oktobra 1944. godine u Moskvi, zajedno sa sovjetskim vojnicima učestvovali u oslobađanju Evrope, između ostalog i Jugoslavije, i stigli sve do Austrije. Nakon potpisivanja Pariskog mirovnog ugovora 1947. godine i zvaničnog dobijanja Južne Dobrudže, Bugarska Drugi svetski rat završava kao jedina država na strani Sila osovine koja je povećala svoju predratnu teritoriju.
Kraj Kneževog vrta protiče Perlovska reka, a na njoj se nalazi još jedan sofijski most sa tematikom iz „životinjskog carstva“. U pitanju je Orlov most (bug. Orlov most) koji je taj naziv dobio jer ga ukrašavaju četiri statue orla, postavljene na granitne obeliske.
Orlov most
Most je podignut je 1891. godine, dve godine nakon izgradnje Lavljeg mosta. Simbolizuje bugarsku slobodu i nezavisnost, pa je zbog toga često mesto političkih protesta.
Perlovska reka
Dalje od Orlovog mosta nisam želeo da idem, već samo pređoh ulicu i zaputih se nazad prema centru. Pažnju mi privuče mermerni spomenik, pa zastadoh da vidim o čemu se radi.
Obeležje na mestu ubistva Dimitra Petkova
U pitanju je obeležje, postavljeno na mestu na kome je 26. februara 1907. godine ubijen lider Narodno-liberalne partije i predsednik bugarske vlade Dimitar Petkov (1858-1907). Interesantno je da je Petkov sa nekoliko stotina svojih sunarodnika učestvovao kao dobrovoljac na srpskoj strani u Srpsko-turskom ratu 1876-1878. Eto još jednog rata, osim Prvog balkanskog, u kome se Srbi i Bugari nisu gledali preko nišana.
Iz Bulevara Cara-oslobodioca skrenuh u Bulevar Vasila Levskog u kome se pored zgrade Sofijskog univerziteta nalazi Narodna biblioteka Svetih Ćirila i Metodija (bug. Nacionalna biblioteka „Sv. sv. Kiril i Metodiй“).
Spomenik Ćirilu u Metodiju ispred istoimene biblioteke
Biblioteka je osnovana 1878. godine što je čini najstarijom kulturnom institucijom formiranom nakon oslobođenja zemlje. U današnje vreme ima oko 8,5 miliona bibliotečkih jedinica. Zgrada u kojoj je sada smeštena građena je od 1940. do 1953. godine, a projektovali su je dvojica čuvenih bugarskih arhitekata Ivan Vasiljov i Dimitr Colov, Fasada je delo ukrajinskog i bugarskog vajara Mihajla Paraščuka. Spomenik Svetom Ćirilu i Metodiju ispred biblioteke postavljen je 1975. godine.
Inače, kao filologu, beše mi zanimljivo da tokom šetnje po gradu gledam natpise po radnjama i pokušam da shvatim njihovo značenje. Dosta reči je slično srpskim ili ruskim, tako da sam dobar deo njih razumeo, a neke su mi izmamile osmeh na lice, poput „drъpni“ na ulazu u prodavnicu.
Drъpni – vuci
Izgledalo mi je kao da otvorena vrata prosto pozivaju da uđeš u prodavnicu i nešto drpiš.
Stigoh do kružnog toga u Bulevaru Vasila Levskog na kome se nalazi spomenik bugarskom nacionalnom heroju i vođi borbe za oslobođenje od osmanske vladavine, po kome je bulevar dobio ime. Podignut je na mestu na kome je Vasil Levski obešen 18. februara 1873. godine.
Spomenik Vasilu Levskom
Spomenik je visine 13 metara, izrađen je od granita i ima bareljef Levskog u sredini.
„VELIKOM BUGARSKOM APOSTOLU SLOBODE VASILU LEVSKOM ZAHVALNO OTEČESTVO“
Želja da se ovom bugarskom nacionalnom heroju podigne spomenik postojala je odmah nakon oslobođenja 1878. godine, ali se zbog hroničnog nedostatka sredstava sve prolongiralo sedamnaest godina. Mesto na kome je Levski sahranjen i dalje nije utvrđeno.
Od spomenika krenuh prema Hramu Svetog Aleksandra Nevskog. Usput prođoh kraj zgrade bivše Narodne galerije strane umetnosti (bug. Nacionalna galeriя za čuždestranno izkustvo), u današnje vreme poznate kao Kvadrat 500 koju zbog dela poznatih evropskih slikara koja se u njoj čuvaju često nazivaju „Bugarskim Luvrom“.
Bista bugarskog političara Petka D. Petkova kraj zgrade bivše Narodne galerije strane umetnosti
Prekoputa Kvadrata 500 uzdiže se jedan od simbola Sofije – Hram Svetog Aleksandra Nevskog (bug. Hram-pametnik Sveti Aleksandъr Nevski) posvećen ovom velikom ruskom knezu i svecu, ali i svim ruskim vojnicima poginulim u Rusko-turskom ratu 1877/78. godine nakon koga je Bugarska postala praktično nezavisna država.
Hram Svetog Aleksandra Nevskog
Kamen temeljac za hram položen je 3. marta 1882. godine na četvrtu godišnjicu potpisivanja Sanstefanskog mira, ali je izgradnja otpočela tek 1904, a završena 1912. godine. Površine je 3170 kvadratnih metara i u njega može da stane do 5000 ljudi. Visina glavne kupole je 45, a zvonika 53 metra.
Pogled na severnu stranu hrama
Zvonik ima 12 zvona ukupne težine 23 tone. Zvonjava se čuje na razdaljini od 30 kilometara. Ukupna površina pozlaćenih kupola je 700 kvadratnih metara, a težina korišćenog zlata je 8,35 kilograma.
Ulaz u hram je besplatan, ali se slikanja naplaćuje 10 leva, odnosno 5 evra. O tome da niko besplatno ne uslika unutrašnjost brine čuvar koji dosta revnosno obavlja svoj posao i reaguje na svaki pokušaj slikanja. Pošto mi se nisu davala pare za slikanje, ostadoh uskraćen za fotografije unutrašnjosti hrama.
U blizini hrama je Patrijaršijski dvor – administrativno sedište Bugarske pravoslavne crkve i Svetog Sinoda.
Zgrada Patrijaršijskog dvora
Prekoputa Patrijaršijskog dvora nalazi se crkva koju neki smatraju ne samo najvećom istorijskom i kulturnom vrednošću bugarske prestonice, već i celog pravoslavno sveta. U pitanju je Crkva Svete Sofije (bug. cъrkva „Sveta Sofiя“) koja važi za jednu od najstarijih aktivnih pravoslavnih crkvi u svetu.
Crkva Svete Sofije
Prva crkva na ovom mestu sagrađena je početkom IV veka i zapravo je predstavljala omanju kapelu u istočnom delu nekropole koja se nalazila van zidina Serdike. Za današnju građevinu, podignutu sredinom VI veka tokom vladavine Justinijana I, veruje se da je peta po redu. Prethodne su uništavane u napadima varvarskih plemena. U periodu postojanja Drugog bugarskog carstva (XII-XIV vek) dobila je status saborne crkve i grad je počeo da se naziva po njoj. U XVI veku, tokom otomanske vladavine, pretvorena je u džamiju. Dodati su minareti, a originalne freske iz XII veka su uništene. U XIX veku jedan od minareta se srušio u zemljotresu, pa džamija biva napuštena, a objekat počinje da se koristi kao skladište i vatrogasna osmatračnica. Za nacionalni spomenik crkva je proglašena 1927. godine i tada počinju radovi na njenoj obnovi koji su završeni 1930. godine.
Koliko sam mogao da vidim, u crkvi je bilo venčanje, pa sam preskočio razgledanje njene unutrašnjosti od koje je možda najinteresantniji deo koji se nalazi ispod same crkve gde se mogu videti ostaci tri ranije crkvene građevine i grobnice.
Prostor oko crkve je lepo uređen, čini ga park sa nekoliko spomenika i skulptura.
Spomenik Ivanu Vazovu (1850-1921), bugarskom pesniku, pripovedaču, romanopiscu i akademiku
„Bugarski Puškin“, kako neki nazivaju Vazova, sahranjen je kraj Crkve Svete Sofije.
Grob Ivana Vazova
U parku je 2014. godine postavljen spomenik caru Samuilu povodom hiljadugodišnjice od njegove smrti.
Spomenik bugarskom caru Samuilu (976-1014)
Prekoputa spomenika stoje skulpture Samuilovih ratnika iz Bitke na Belasici u kojoj je vizantijski car Vasilije II potukao Samuilovu vojsku i naredio da se zarobljenicima kojih je bilo 15 hiljada povade oči, a svakom stotom ostavi po jedno oko da ostale mogu da vode Samuilu.
Skulptura „Oslepljeni vojnici cara Samuila“
Tu je i spomenik bugarskim vojnicima, učesnicima oslobodilačkog rata 1877-1878. godine.
Spomenik bugarskim vojnicima iz Rusko-turskog rata 1877-1878. godine
Pažnju mi privuče žuta građevina nalik na kulu. U pitanju je astronomski toranj ili „glavna astronomska tačka Bugarske“ (štagod to značilo). Toranj je sagrađen 1920. godine od strane Geografskog instituta.
Astronomski toranj i skulptura „Mauthauzen“ posvećena žrtvama Holokausta
Od 1992. godine zbog svetlosnog zagađenja toranj se ne koristi za astronomska osmatranja.
Nakon muvanja oko Crkve Svete Sofije krenuh dalje u šetnju po sofijskim ulicama od kojih su me neke u velikoj meri podsećale na beogradske.
Ulica 11-og avgusta
Šetajući stigoh do zgrade Sofijske opere i baleta.
Zgrada Sofijske opere i baleta
Prva operska trupa u Sofiji nastala je 1890. godine, ali je nakon dve godine zbog nedostatka sredstava raspuštena. Kasnije, 1908. godine, osniva se Bugarsko opersko društvo koje 1922. godine dobija državno finansiranje i naziv Narodna opera, a od 1928. godine prerasta u Bugarski nacionalni teatar opere i baleta. Izgradnja zgrade završena je 1953. godine, a arhitekta je imao zadatak da u okviru nje postavi spomenik Aleksandru Stambolijskom (1879-1923), bugarskom političaru i premijeru Bugarske od 1919. do 1923.
Spomenik Aleksandru Stambolijskom kraj zgrade Sofijske opere i baleta
Alekandar Stambolijski bio je jedan od najistaknutijih bugarskih političara. Podržavao je ideju Balkanske federacije, odnosno projekat državnog ujedinjenja Balkanskog poluostrva. Bio je potpisnik Nejskog mirovnog sporazuma nakon Prvog svetskog rata između zemalja Antante i poražene Bugarske na osnovu koga Bugarska predaje određene teritorije Grčkoj i Kraljevini SHS. Takođe je bio potpisnik Niškog sporazuma o uređenju međudržavnih pitanja između Kraljevine SHS i Bugarske, vezanih za granične probleme. Sporazum je značio suzbijanje aktivnosti VMRO-a u graničnom pojasu. To je bio jedan od razloga puča, tokom koga je Stambolijski brutalno ubijen.
Zbog pojedinih uskih ulica i sličnih zgrada deo grada oko Sofijske opere i baleta najviše me je asocirao na beogradski Dorćol, a jedna od ulica, do koje stigoh idući nizbrdo, svojim izgledom i položajem podseti me na ulicu Cara Dušana. Čak je, kao i ona, imala tramvajske šine.
Bulevar kneza Aleksandra Dondukova
Sličnost sa beogradskom ulicom Cara Dušana ponajviše je bila zbog zgrada
Pošto sam šetnju po Sofiji odlučio da polako privedem kraju, krenuh prema Bulevaru Vitoša (bug. bulevard „Vitoša“).
Početak pešačke zone u Bulevaru Vitoša
Zbog velikog broj kafića, prodavnica i ljudi koji njime šetaju, slobodno se može reći da ono što je za Beograd Knez Mihailova ulica, to je za Sofiju Bulevar Vitoša. Prostire se od Trga Svete Nedelje do Južnog parka u dužini od 2,7 kilometara, s tim što je pešački deo dužine oko 700 metara. Naziv Vitoša ulica je dobila 1883. godine po obližnjoj planini. Kratko vreme početkom XX veka nosila je ime Generala Gurka, ruskog generala čije su trupe oslobodile Sofiju od Turaka 4. januara 1878. godine.
Beogradska Knez Mihailova se može pohvaliti lepšim zdanjima, a Bulevar Vitoša zelenilom, odnosno velikim drvoredom.
Bulevar Vitoša i planina Vitoša u daljini
Vitoška, kako je od milošte zovu, bila je idealno mesto da predahnem pre odlaska na autobusku stanicu i nastavka putovanja. U glavi mi se motalo sve ono što sam u Sofiji tokom dana video. Po arhitekturi grad me je podsetio na Beograd, što nije čudno, jer su se oba grada počela razvijati otprilike u isto vreme – krajem XIX veka nakon završetka osmanske vladavine. Ono što me je najviše iznenadilo bila je Serdika. Iskren da budem, nisam znao da istorija bugarske prestonice seže tako daleko u prošlost. Način na koji su ostaci drevne Serdike uklopljeni u savremeni grad je za svaku pohvalu. Verujem da Beograd, kao i Sofija, leži na ništa manje vrednom istorijskom blagu, ali ostaci drevnog Singidunuma i dalje ostaju skriveni ispod zemlje. Lično mislim da je nailazak na to blago noćna mora svakog investitora koji po Beogradu nešto kopa.
Zbog sličnosti sa Beogradom Sofija na mene nije ostavila neke naročite impresije, u smislu da sam video nešto što ranije nisam, ali daleko od toga da mi se nije dopala. Mislim da je mnogo interesantnija turistima koji dolaze izdaleka i kojima je ceo Balkan jedna velika nepoznanica, a ne nama koji smo nekoliko sati vožnje od nje. S druge strane, njena blizina čini je odličnom destinacijom za one koji žele da pokušaju da putuje samostalno, odnosno u sopstvenoj organizaciji, jer je sve krajnje jednostavno, počevši od prevoza, pa do komunikacije. Ako nabasate na nekog ko ne zna engleski, siguran sam da će vas razumeti ako pričate srpski, kao i vi njega.
Nakon predaha zaputih se prema metro stanici Nacionalna palata kulture (bug. Nacionalen Dvorec na Kulturata). Prolaz koji do nje vodi nalazi se na kraju Bulevara Vitoša.
Metro stanica Nacionalna palata kulture
Iz metroa izađoh na stanici „Centralna ŽP gara“. Do polaska autobusa za Bukurešt beše još dosta vremena, pa se bez žurbe zaputih do železničke stanice da napunim mobilni telefon, „nakačim se“ na besplatan internet, ali i nešto prezalogajim. Pri ruci mi je bila rezervna baterija, ali odlučih da je bez krajnje nužde ne koristim i telefon punim gde god mi se ukaže prilika. Utičnice pronađoh u ćošku levo od ulaza u stanicu, a bilo ih je i na obližnjim stubovima.
U okviru zgrade železničke stanice nalazi se samousluga, pa ne propustih priliku da u njoj popunim zalihe slatkiša. Ostalo je da pokupim ranac iz garderobe i ukrcam se u autobus.
Dodatak: Kratak video šetnje kroz Sofiju:
Polazak za Bukurešt
Kada se pojavi autobus, oko njega se odmah napravi gužva, ali poče i galama. Najglasniji beše jedan Ciganin, nalik na Indijanca, koji je nešto vikao na rumunskom i prstom pokazivao na svoj prtljag – ogromnu koferčinu, dovoljno veliku da u nju stane jedan migrant. Nekako ostavih ranac u bunkeru autobusa, ali ne dobih nalepnicu, jer momak koji je bio zadužen za prtljag jednostavno nije mogao da je odlepi i zalepi na ranac. I on je nešto vikao i bio prilično nervozan.
Uđoh u autobus koji je bio dupke pun i pronađoh svoje sedište broj 36 koje je, hvala bogu, bilo slobodno. U autobusu se pojavi i devojka sa šaltera kod koje sam se pre polaska raspitivao za peron sa koga autobus polazi. Iz nekog razloga brojala je putnike. Na kraju se svi putnici nekako popakovaše i konačno krenusmo.
Oko 3 sata nakon ponoći stigosmo u Ruse, grad koji je poznat kao najveća bugarska luka na Dunavu. Naziv grada nema nikakve veze sa Rusijom i Rusima, iako tako zvuči. Prema jednoj teoriji naziv je finskog porekla i ima značenje „plav“, a vezuje se za ženu koja je osnovala grad. U Ruščuku, kako glasi starinski naziv grada, svoju kamarašiju, odnosno brodsku agenciju, imao je i veliki srpski trgovac i dobrotvor – kapetan Miša Anastasijević.
U Ruseu se autobus praktično isprazni.
Autobus Sofija – Bukurešt
Zatim je usledila pasoška kontrola od strane bugarske granične policije. Isto to obaviše i njihove rumunske kolege po prelasku mosta preko Dunava i dolaska na granični prelaz Đurđu, nazvan po rumunskom gradu koji se nalazi prekoputa Rusea. To me je malo zbunilo, jer sami mislio da su Bugarska i Rumunija deo Šengena. Zapravo, Šengen kod njih važi samo za vazdušni i pomorski saobraćaj.
Nakon pasoške kontrole nastavismo prema Bukureštu do koga od Đurđua ima nešto više od šezdeset kilometara.