<— Prethodni povezani članak

14.07.2016.

Treći dan boravka u Sankt Peterburgu izdvojih za posetu Kronštatu ili „Krunskom gradu“, kako glasi njegovo ime u prevodu sa nemačkog jezika. Grad je osnovan 1704. godine ubrzo nakon osnivanja nekadašnje ruske prestonice koju je kroz njenu istoriju štitio sa mora i sa kojom je delio nedaće sa kojima se suočavala. Podignut od strane Petra Velikog na strateškom mestu u ruskom Baltiku, Kronštat je sa svojim utvrđenjima predstavljao nesavladivu prepreku za neprijateljske brodove koji su pokušavali da se probiju do Sankt Peterburga. Osim odbrambene funkcije, ovaj lučki grad, u kome se po Petrovoj zamisli grade suvi dokovi za popravku brodova, prva građevina te vrste u Rusiji, imao je ogromnu ulogu u formiranju ruske Baltičke flote zahvaljujući kojoj Rusija postaje respektabilna pomorska sila na Baltiku. Burne godine ruske revolucije nisu mimoišle ni Kronštat. Buntovni kronštatski mornari podržali su Februarsku i Oktobarsku revoluciju, ali se nisu libili da četiri godine kasnije, razočarani u novu vlast i politiku koju je sprovodila, ustanu protiv Lenjina i dignu čuveni Kronštatski ustanak. O značaju Kronštata u istraživanju mora i okeana govori činjenica da je iz njega na put oko sveta poslata 41 ekspedicija, dok su posade brodova čija je on bio matična luka, učestvovale u 56 velikih geografskih otkrića. Zbog svojih kulturno-istorijskih vrednosti uži centar grada, utvrđenja i pristaništa od 1990. godine se nalaze na UNESKO-voj listi svetske kulturne baštine.
Grad sa ovakvom istorijom bez sumnje vredi posetiti, a pošto se do njega bez problema može stići gradskim prevozom, krenuh od hotela prema metro stanici „Černiševska“ koja je prethodnih dana bila moja polazna stanica za svaki obilazak Sankt Peterburga. Cilj mi je bila metro stanica „Staro Selo“ (rus. Staraя Derevnя) u čijoj je blizini stajalište autobusa 101 koji saobraća do Kronštata. Preterane gužve u prevozu nije bilo, pa se uskoro nađoh na pomenutom stajalištu. Iznad grada su kružili tamni oblaci koji su, kako je tih dana bilo uobičajeno, nagoveštavali kišu na koju sam već navikao.

Ubrzo se pojavi autobus 101. Po ulasku u njega htedoh da kupim kartu kod vozača, ali mi on uz akcenat, kakav ima većina gastarbajtera koja u Rusiju dolazi sa Kavkaza ili Centralne Azije, odgovori: „Oplata pri vыhode.“, odnosno da se karta plaća pri izlasku iz vozila. Sa takvim načinom plaćanja do tada se nikada nisam susreo.
Od Sankt Peterburga do Kronštata ima oko 40 kilometara od kojih nešto više od 10 kilometara autoput ide branom koja štiti grad od poplava koje su bile njegov stalni pratilac kroz istoriju.

Najveća je bila 1824. godine kada se nivo vode podigao do 410 centimetara. Do poplave je obično dolazilo zbog zapadnih vetrova u Finskom zalivu koji zaustavljaju tok reke i u nekim slučajevima primoravaju je da teče uzvodno. Da bi se to sprečilo, 1979. godine u Nevskom zalivu počela je izgradnja takozvanog kompleksa zaštitnih objekata protiv poplava koga čini 11 zaštitnih brana, 6 zatvarača i dva prolaza za brodove. Višedecenijski radovi završeni su 2011. godine.
Sa brane se pruža pogled na niz malih veštačkih ostrva sa utvrđenjima koja su podizana tokom XVIII, XIX i početkom XX veka i služila kao zaštita Kronštatskoj tvrđavi.

Autobus je „grabio“ prema Kronštatu i nakon otprilike sat vremena vožnje bio je pred ulazom u grad, ali se odjednom u unutrašnjosti osetio miris paljevine, pa ga je vozač na najbližem stajalištu zaustavio, a zatim izašao da vidi o čemu se radi.

Pošto je počeo vodom da poliva unutrašnji deo točka pretpostavljam da je došlo do blokade kočnica i pregrevanja diskova.

Bilo kako bilo, autobusom se dalje nije moglo. Vozač reče da pređemo u sledeći koji se pojavi na stajalištu. Beše mi glupo da ne platim vožnju, pa mu ipak dadoh pare, a on meni kartu. Ipak, odlučih da ne čekam sledeći bus, već da dalje nastavim peške.

Nakon desetak minuta stigoh do parka na ulazu u istorijski deo grada. U njemu je 6. maja 2015. godine, uoči obeležavanja 70 godina od pobede u Velikom otadžbinskom ratu, otkriven spomenik „Grad vojničke slave“. Istoimeno počasno priznanje grad je dobio 2009. godine ukazom predsednika Ruske Federacije.

Spomenik predstavlja dorski stub sa dvoglavim orlom na vrhu. Događaji u ruskoj istoriji u kojima je Kronštat imao značajnu ulogu prikazani su na četiri reljefa pričvršćena za postament spomenika.
Prvi reljef prikazuje scenu iz bitaka koje su se oko njega odigrale 1704. i 1705. godine tokom Velikog severnog rata (1700-1721) kada je švedska flota od četrnaest brodova uzaludno pokušala da se pored utvrđenja Kronšlot probije dalje prema tek osnovanom Sankt Peterburgu.

Inače, Kronšlot je prvo u nizu sagrađenih kronštatskih utvrđenja. Osveštano je 7. maja 1704. i taj datum se smatra kao dan osnivanja Kronštata, iako je izgradnja prvog utvrđenja na samom ostrvu Kotlin (na kome se Kronštat nalazi) započeta 1706., a objekata za stanovanje tek 1710. godine.
Na drugom reljefu se vidi englesko-francuska flota koja drži Kronštat pod opsadom tokom Krimskog rata (1853-1856).

Treći reljef podseća na ulogu Kronštata u Velikom otadžbinskom ratu tokom koga je pomorska artiljerija Baltičke flote služila kao „vatreni štit Lenjingrada“, odnosno pokrivala sve eventualne puteve kretanja protivnika i tenkoprolazne pravce.

Četvrti reljef posvećen je Peterhofskom desantu koji se 5. oktobra 1941. iskrcao u Peterhofu sa zadatkom da iz njega potisne Nemce i spoji se sa sovjetskim snagama koje su pod kontrolom držale grad Oranienbaum (danas Lomonosov). Akcija je doživela potpuni neuspeh i od nešto više od 500 vojnika preživelo je svega nekoliko.

Nastavih dalje šetnju i ubrzo prođoh kroz ulaz u istorijski deo grada na kome se nekada nalazila Kronštatska kapija (rus. Kronštadtskie vorota).

Pošto je Kronštat grad-tvrđava, sa nekoliko strana je zaštićen zidovima i odbrambenim (defanzivnim) kasarnama. Odmah pored ulaza u stari deo grada nalazi se 2. zapadna odbrambena kasarna.

Građena je u periodu od 1826. do 1829., a zatim u dva navrata rekonstruisana, od 1903. do 1906. i od 1979. do 1981. Do 2009. u njoj se nalazila pomorska škola, a od 2013. godine zgrada je potpuno napuštena.
Krenuh dalje prema „Ustaničkoj“ ulici (rus. ulica Vosstaniя) duž koje se pružaju severne odbrambene kasarne. Usput prođoh pored zgrade štaba Kronštatske tvrđave. Radi se o zdanju sagrađenom krajem XIX i početkom XX veka.

Nakon zgrade štaba sledi prva od pet severnih odbrambenih kasarni. U pitanju je jednospratnica građena od 1831. do 1834. godine korišćenjem crvene cigle.

Dužine je nešto manje od dvesta metara i sa obe strane se završava kulama.

Inače, izgradnja objekata na samom ostrvu započeta je otprilike 20 godina nakon podizanja prvih kronštatskih utvrđenja. Generalni plan izgradnje odobrio je Petar Veliki 1721. godine. Plan je predviđao podizanje zidova sa bastionima na zapadnoj, severnoj i istočnoj strani, dok su grad sa juga štitili pristanišni molovi. Kamen temeljac položio je lično Petar Veliki 7. oktobra 1723. godine. Tvrđava Kronštat imala je 358 topova, 11 haubica i 19 merzera, dok je garnizon brojao 71 oficira i 2664 vojnika i podoficira.
Ukazom Katarine Velike 18. januara 1785. počelo je prebacivanje Admiraliteta iz Sankt Peterburga u Kronštat. Velika poplava koja je zadesila Sankt Peterburg 1824. godine nije mimoišla ni ostrvo Kotlin koje se praktično celo našlo pod vodom. Utvrđenja su u velikoj meri bila uništena, a naoružanje su odneli talasi. Ubrzo je započeta obnova koja je završena 1826. godine.
Iz „Ustaničke“ ulice skrenuh u Lenjinov prospekt (rus. prospekt Lenina) u kome se nalazi nekoliko kronštatskih znamenitosti. Jedna od njih je Vladimirska crkva (rus. Vladimirskaя cerkovь) poznata i pod nazivom Saborna Crkva Vladimirske ikone Majke Božije (rus. Sobor Vladimirskoй ikonы Božieй Materi).

Prvo crkveno zdanje podignuto je 1735. godine i bilo je od drveta. Stradalo je u požaru 1874., pa je vrlo brzo, već sledeće godine, započeta izgradnje novog hrama koja je završena 1879.
Glavna crkvena relikvija bila je kopija Vladimirske ikone Majke Božije koja je izrađena 1703. godine po nalogu Petra Velikog. U crkvi se nalazila sve do 1931. godine kada je iz nje odneta i o njenoj daljoj sudbini se ništa ne zna.
Tokom Drugog svetskog rata crkva je pretrpela velika oštećenja, a 50-ih godina tri puta je dizana u vazduh, ali nije u potpunosti srušena, jer se od miniranja odustalo zbog pukotina od eksplozija koje su se pojavile na susednim zgradama. Zdanje je vraćeno Ruskoj pravoslavnoj crkvi 1990., a obnovljeno je tokom 2000. i 2001. godine.
U istoj ulici nalazi se i zgrada gradske tržnice koja predstavlja spomenik istorije i arhitekture XIX veka.

Sagrađena je 1832. godine po uzoru na peterburšku gradsku tržnicu. Na njenom mestu se nalazila zgrada iste namene čije je stanje Nikolaj I tokom svoje posete Kronštatu 1827. godine opisao kao grozno i naredio da se sagradi novo zdanje. Tržnica je stradala u požaru 1874. godine, ali je brzo obnovljena uz određene izmene. Nakon kompletne rekonstrukcije koja je obavljena 1953. godine u zgradi je otvorena savremena robna kuća. Novi projekat rekonstrukcije donet je 1975. godine, ali je novca bilo dovoljno samo za delimičnu demontažu krova i preuređenje prostorija, pa je zdanje sve do 2004. godine bilo prepušteno zubu vremena.
Pored tržnice je Andrejevski skver koga krasi muzička fontana. Mlazevi vode „igraju“ uz muziku Glinke, Čajkovskog, Vivaldija…

Deo fontane obložen je sivim granitom i podseća na obrise utvrđenja Kronšlot.
Na skveru je 2004. godine, istovremeno kada i fontana, otkriveno obeležje 300 godina od osnivanja grada.

Andrejevski skver nastavlja se u Andrejevski vrt koji predstavlja najstariji vrt u Kronštatu. Mesto je poznato po tome što se na njemu nalazila Andrejevska saborna crkva u kojoj je 53 godine služio poznati ruski svetitelj Jovan Kronštatski (1829-1908). Crkva je srušena 1932. godine, a mesto na kome se nalazila pretvoreno je u skver na koji je zatim postavljen Lenjinov spomenik. Spomenik je 2000. godine izmešten, a na skveru je postavljeno kameno obeležje koje predstavlja izraz želje da se crkva obnovi.

Prvi korak ka tome učinjen je 2008. godine kada je počela izgradnja kapele Tihvinske ikone Majke Božije koja je srušena kada i Andrejevska saborna crkva. Kapela je završena u kratkom roku, a osveštana je 1. novembra 2009. godine, na godišnjicu rođenja Jovana Kronštatskog.

Nastavljam dalje šetnju i stižem do kotlića koji se smatra simbolom ostrva i grada Kronštata.

Prema legendi, kada se Petar I sa vojskom iskrcao na ostrvo na njemu su bili švedski vojnici koji su videvši iskrcavanje u žurbi pobegli i ostavili kotlić sa hranom na vatri. Taj događaj je bio toliko značajan da se kotlić našao na grbu grada. Sam kotlić ne predstavlja vernu kopiju kotlića koji su se koristili na brodovima švedske mornarice, ali događaj očigledno zauzima bitno mesto u istoriji grada. O tome svedoči i grupa turista u pratnji vodiča koja se pojavila na tom mestu.

U neposrednoj blizini je plan grada i ostrva Kotlin urađen od granita.

Nažalost, nije lepo orijentisan, odnosno strane sveta na karti ne poklapaju se sa njihovim rasporedom u stvarnosti.
Nedaleko je i Drvo želja (rus. Derevo želaniй). Radi se o metalnoj skulpturi visine 4 metra koju u nadi da će im ispuniti želje, osim radoznalih turista, posećuju i stanovnici Kronštata.

Da bi se ispunila, želju je potrebno napisati na papiru, u papir uviti novčić od pet rubalja i ubaciti ga u gnezdo koje se nalazi na drvetu, a zatim obići oko drveta tri puta. Ako se nakon toga oglase zvončići na drvetu, želja će se sigurno ispuniti. Nije na odmet i rukom protrljati njušku laneta.
Od Andrejevskog vrta krenuh Andrejevskom ulicom (rus. Andreevskaя ulica) i stigoh do raskrsnice sa Posadskom ulicom (rus. Posadskaя ulica) kraj koje se nalazi spomenik poznatom ruskom svetitelju Jovanu Kronštatskom (1829-1908).

Spomenik je svečano otkriven 2008. godine povodom jubileja 304 godine od osnivanja Kronštata. Mesto nije izabrano slučajno. U zgradi pored Jovan Kronštatski proveo je 53 godine. Stan u kome je živeo pretvoren je u memorijalni muzej.
Vraćam se nazad do Andrejevskog vrta, a zatim nastavljam dalje Lenjinovim prospektom i ubrzo stižem do spomenika koji se može videti praktično u svakom ruskom gradu. Nije teško pretpostaviti da se radi i spomeniku Lenjinu.

Do 1991. godine u Rusiji je bilo oko sedam hiljada spomenika vođi proleterijata, dok se u današnje vreme taj broj procenjuje na oko šest hiljada. Spomenik u Kronštatu postavljen je 1955. godine povodom obeležavanja 38 godina od Oktobarske revolucije na skver gde se nekada nalazila Andrejevska saborna crkva. Na današnje mesto premešten je 2000. godine. Inače, na tom mestu je nekada bila zgrada, ali je uništena pri padu hidroaviona 1932. godine.
Krenuh dalje Lenjinovim prospektom i ubrzo stigoh do Skvera podmorničara (rus. Skver Podvodnikov) na kome je 1965. godine povodom dvadesetogodišnjice od pobede u Drugom svetskom ratu podignut spomenik mornarima sa podmornica koji su se u periodu opsade Lenjingrada borili na prilazima gradu.

Na prednjoj strani spomenika stoji natpis: „Slava podmorničarima Baltičke flote nagrađene ordenom Crvene zastave koji su u periodu Velikog otadžbinskog rata štitili prilaze gradu Lenjina“.
Spomenik predstavlja četvorougaonu granitnu stelu sa osnovom 3h5 metara i osim natpisa, na njegovoj prednjoj strani su isklesani sidro i podmornica.
U blizini stele je Plavi most (rus. Siniй most) poznat po tome što je na jednom od njegovih stubova smeštena vodomerna letva koja meri nivo Baltičkog mora od čije se „nule“ računa apsolutna visina na celoj teritoriji Rusije uključujući i visinu orbite svemirskih letelica.

Služba za merenje nivoa mora pojavila se u Kronštatu 1707. godine i nju je organizovao Petar I. Imala je veoma važnu funkciju za rusku ratnu mornaricu koja je bila u nastanku, jer je od nivoa mora zavisila plovidba po plićacima Finskog zaliva i ušću Neve, kao i izgradnja odbrambenih objekata na ostrvu.
Kraj mosta je i kućica sa mareometrom, uređajem koji beleži promene nivoa mora.

Most se nalazi preko Odvodnog kanala (rus. Obvodnый kanal) koji je nekada predstavljao gradsku vodenu arteriju kojom su se kretali brodovi.

Kraj mosta, na zidu Odvodnog kanala 2005. godine postavljen je spomenik „Blokadnom gregorcu“ (rus. Pamяtnik blokadnoй kolюške), maloj ribi koja je u godinama blokade, kada je sva krupna riba već bila izlovljena, spasila hiljade života.

Kompoziciju spomenika čine tri male bronzane ribe na metalnim talasima. Na suprotnoj strani je tabla sa stihovima posvećenim ovoj ribici.

U neposrednoj blizini je Italijanski bazen (rus. Italьяnskiй prud) iz koga se preko Odvodnog kanala dostavljala roba do gradske tržnice. Tu se vršio i pretovar robe sa većih na manje brodove kojima se ona zatim prevozila do Sankt Peterburga, jer je ušće Neve bilo suviše plitko za uplovljavanje velikih brodova. Bazen je građen od 1717. do 1727. godine i predstavljao je deo Trgovačkog pristaništa (rus. Kupečeskaя gavanь) u kome su zimovali trgovački brodovi koji su dolazili u Kronštat.

Na vreme kada su u njemu boravili brodovi podseća dizalica iz XIX koja je služila za skidanje katarki sa jedrenjaka koji su tu zimovali, jer su snažne zimske bure mogle da ih polome.

Od 2004. godine prostor oko bazena ukrašavaju glatkocevni topovi iz XVIII i XIX veka koji su bili u naoružanju brodova i kronštatskih utvrđenja.

Najstariji od njih izliven je 1714. godine u Olonjeckoj fabrici. Domet takvih topova bio je prilično mali, svega 400-500 metara, ali nekoliko artiljerijskih baterija opremljenih ovim topovima mogli su da pričine znatnu štetu neprijateljskim brodovima koji su preko Kronštata pokušavali da se probiju do Sankt Peterburga. Kao podsećanje na epohu Nikolaja I i Istočni (Krimski) rat, koji je 1854. godine stigao i do Kronštata služi top od 36 funti (kalibra 173 mm) izliven u Aleksandrovskoj fabrici 1855. godine.

Najupečatljivija građevina u blizini je Italijanski dvorac (rus. Italьяnskiй dvorec). Sagrađen je 1724. godine i predstavlja jedno od najstarijih gradskih zdanja. Nakon preuređenja koje je izvršeno sredinom XIX veka izgled dvorca je u potpunosti promenjen, a u unutrašnjosti se nije ništa sačuvalo od prvobitne dekoracije iz perioda Petrovog baroka.

Naziv „italijanski“ dvorac je najverovatnije dobio zbog stila koji je sličan italijanskom.
Ispred dvorca je 1886. godine otkriven spomenik velikom ruskom moreplovcu Petru Kuzmiču Pahtusovu (1800 – 1835) rođenom u Kronštatu. Pahtusov je bio učesnik ekspedicija u Barencovom i Belom moru i po njemu su nazvana neka ostrva u arhipelagu Nova Zemlja.

Statua je izlivena od bronze i visine je 2,5 metara. Prikazuje Pahtusova u mundiru sa kartom dela Nove Zemlje koji je istraživao.
Malo dalje, takođe ispred Italijanskog dvorca, nalazi se sidro postavljeno 2014. godine povodom jubileja 310 godina od osnivanja Kronštatske tvrđave i 95 godina od osnivanja Lenjingradske pomorske baze.

U blizini je i spomenik ruskom slikaru Ivanu Konstantinoviču Ajvazovskom (1817-1900) poznatom po oslikavanju morskih pejzaža i pomorskih bitaka.

Iza spomenika je kameno obeležje o bratimljenju Kronštata i Feodosije, grada u kome je slikar rođen.

Inače, Ajvazovski potiče iz jermenske trgovačke porodice Ajvazjan koja je nakon preseljenja iz Galicije u Feodosiju promenila prezime u Ajvazovski. Jermeni su važili za dobre trgovce, pa ih je još Petar I tokom svoje vladavine pozivao da dođu u Rusiju radi proširenja ekonomskih veza sa zapadnom Evropom. Tako je 1714. godine 75% ruske trgovine sa Evropom bilo u rukama Jermena.
Kamen za obeležje iz Feodosije su doneli slikarevi rođaci.
Kraj Italijanskog bazena 2005. godine na inicijativu poslanika japanskog parlamenta postavljeno je obeležje u čast 150 godina uspostavljanja prijateljskih odnosa između Rusije i Japana.

Na crnoj granitnoj ploči na ruskom i japanskom jeziku izložena je istorija ruske pomorske ekspedicije koja je posetila Japan 1855. godine. Ta godina se smatra početkom razvoja diplomatskih odnosa Rusije i Japana.
Još jedna zgrada kraj Italijanskog bazena koja svojom veličinom i izgledom privlači pažnju posetilaca je Holandska kuhinja (rus. Gollandskaя kuhnя) koja je, kao što joj ime kaže, služila kao kuhinja u kojoj su brodski kuvari spremali hranu, jer je loženje vatre na jedrenjacima zbog opasnosti od požara bilo strogo zabranjeno.

Prvobitna zgrada kuhinje bila je od drveta i nalazila se malo zapadnije u odnosu na današnju zgradu. Početkom XIX veka sagrađeno je novo zdanje od kamena koje je 1913. godine, pre nego što će se u njega smestiti elektrana, značajno preuređeno. U vreme kada je u Kronštatu cvetala trgovina četvrtina gradske kase popunjavala se zahvaljujući kuhinji. U zgradi je bilo nekoliko odeljenja koje su koristili engleski, nemački, norveški, švedski i drugi kuvari. Kasnije su jedrenjake zamenili parobrodi na kojima je spremanje hrane bilo dozvoljeno, ali se taksa za kuhinju i dalje naplaćivala. U današnje vreme zgrada kuhinje je u vlasništvu Ministarstva odbrane Rusije i služi kao skladište.
Pažnju mi privuče svetionik koji se nalazi na početku Kanala Petra Velikog (rus. kanal im. Petra Velikogo), pa se uputih prema njemu da ga izbliza osmotrim.

U toj nameri nisam uspeo, jer je prolaz do njega bio zatvoren.

Iako je od 1996. godine otvoren za posetioce, u gradu još uvek ima dosta mesta koja se ne mogu posetiti, jer ih koristi vojska na šta upozoravaju rampe i ovakvi znakovi.
Iako izgleda kao da je sagrađen od kamena, svetionik je zapravo napravljen od drveta. Bio je u funkciji od 1949. do 2008. godine kada je izgubio navigacioni značaj zbog promene plovnog pravca.

Pošto se dalje nije moglo, odlučih da bacim pogled na plovila, privezana na nekadašnjem Trgovačkom pristaništu. Za oko mi najpre zapadoše dve podmornice. Jedna od njih beše podmornica „Krasnodar“.

U pitanju je dizel-električna podmornica porinuta 2015. godine. Prema nekim informacijama 20. aprila 2016. u Baltičkom moru je došlo je do incidenta u kome se podmornica Krasnodar sudarila sa poljskom podmornicom, nakon čega je u pratnji dva remorkera stigla do Admiralitetskog brodogradilišta u Sankt Peterburgu u kome su izvršene popravke. Brodogradilište je napustila 9. jula 2016.
Osim podmornica moglo se videti i nekoliko brodova Baltičke flote.

Mali protivpodmornički brod „Zelenodoljsk“

Minolovac RT-57

Između ostalih, tu je bilo plovilo za koje sam siguran da većina ljudi ne zna čemu služi.

Platforma za bušenje nafte „Arktičeskaja“

Zapravo, radi se o sampodižućoj bušećoj platformi ili jednostavno rečeno – platformi za bušenje nafte.
Osim raznih plovila u daljini se mogla videti i Baterija kneza Menšikova, građena između 1843. i 1850. godine čiji je zadatak bio da svojim oruđima štiti ulaz u Trgovačko pristanište. Bila je dvospratna, ali su tokom 20-ih godina XX veka dva sprata uklonjena, a cigla iskorišćena kao građevinski materijal.

Krenuh nazad Kanalom Petra Velikog i ubrzo stigoh do ulaza u Petrov dok (rus. Dok Petrovskiй) koji predstavlja deo nekada moćnog hidrotehničkog sistema namenjenog popravci brodova.

Nakon što je Šveđanima uzeo ostrvo Kotlin, Petar Veliki je krenuo sa njegovim uređenjem. Vodio se Severni rat i to parče zemlje trebalo je pretvoriti u snažno utvrđenje koje će istovremeno predstavljati i lice nove Rusije. Upravo je Kotlin trebao prvi da dočeka strane goste, ali i neprijatelje. Uskoro Kronštat postaje baza ruske Baltičke flote i luka za prihvatanje trgovačkih brodova, pa je bilo neophodno obezbediti mogućnost da se u njemu ti brodovi i popravljaju. To je razlog zbog čega Petar I započinje izgradnju sistema dokova koji od 1752. godine nosi naziv Kanal Petra Velikog.
Prema Petrovoj zamisli u Kronštatu je trebalo prokopati četiri kanala sa dokovima, izgraditi radionice i skladišta. U centru ostrva planirano je da se iskopa bazen sa šest dokova i ogromnim svetionikom.
Radovi koje je izvodilo oko 3000 kopača započeti su 24. marta 1719. godine pod rukovodstvom Engleza Edvarda Lejna (eng. Edward Lane, 1670-1729) uz nadzor senatora Mihaila Mihajloviča Samarina (1659-1730). Već 1720. godine bio je iskopan kanal dužine 384 m, širine 32 m i dubine nešto više od 4 m. Oblaganje zidova kanala kamenom započeto je 1723. godine. Godinu dana kasnije, kanal, šest dokova i navozi za brodove otpočeli su sa radom. Na dokovima je istovremeno mogla da se vrši popravka 10 brodova.

Veliko pristanište i kanali koje je projektovao Petar Veliki

Nakon Petrove smrti građevinski radovi u Kronštatu su se usporili. Ipak,  dolaskom na vlast carice Ane Joanovne (1693-1740) radovi na uređenju grada se ubrzavaju. Njima rukovodi baron Johan Ludvig Luberas fon Pot (Johann Ludwig Luberas von Pott; 1687—1752), ruski vojni inženjer i diplomata švedskog porekla. On predlaže novi projekat koji podrazumeva izgradnju dokova na kraju kanala, a ne u glavnom bazenu, kao i odustajanje od dodatnog bazena. Umesto toga napravljen je takozvani krst-kanal sa tri doka. Takođe se odustalo od Petrove ideje izgradnje velikog svetionika.

U Kronštat 1747. godine stiže ruski naučnik i mašinski inženjer Andrej Konstantinovič Nartov (1693-1756) poznat po tome što je izumeo prvi u svetu strug za narezivanje navoja sa mehanizovanim nosačem alata. Njegov izum je pao u zaborav, pa se zvaničnim pronalazačem pomenutog struga smatra Englez Henri Modsli. U Kronštatu Andrej Nartov je radio na glavnom mehanizmu kanala – na tri para dvostrukih zatvarača u čijoj se konstrukciji po prvu put u Rusiji koristio mesing. U izgradnji dokova učestvovao je i general Ilarion Matvejevič Goleniščev-Kutuzov – otac čuvenog ruskog vojskovođe Mihaila Kutuzova (1745-1813).
Dok je svečano otvoren 30. jula 1752. godine u prisustvu carice Jelisavete Petrovne (1709-1762) i stranih diplomata. U avgustu iste godine u kanal je uplovio u to vreme najveći ruski jedrenjak Carica Ana.

Nedelju dana nakon otvaranja kanala umire rukovodilac radova Johan Ludvig Luberas fon Pot. Dalji građevinski radovi povereni su 1755. godine Abramu Petroviču Hanibalu (1697-1781), pradedi pesnika Aleksandra Puškina. Radovi na usavršavanju kanala nastavljeni su i tokom XIX i XX veka.
Petrov dok se završava krst-kanalom sa tri doka (zapadni, severni i istočni) na kojima se mogla vršiti popravka do 10 brodova. Ono što ga izdvaja od sličnih hidrotehničkih objekata je to što se praznio za svega nekoliko sati. Voda iz njega je prirodnim padom oticala u Dokovski bazen odakle se ispumpavala u Odvodni kanal i vraćala nazad u more.
Pošto je prostor iza Petrovog doka, nažalost, zapušten i zatvoren za posetioce, krenuh prema Petrovom parku. Nisam mogao da se otrgnem utisku da je u Kronštatu sve u znaku Petra Velikog: Petrov kanal, Petrov dok, Petrov park…

Prostor parka nekada je bio deo Srednjeg pristaništa (rus. Srednяя gavanь) koji je nasut kada su se u Kronštatu obavljali radovi na izgradnji Petrovog kanala. Vremenom je to postalo mesto na kome su vršene smotre garnizonskih jedinica i brodskih posada, ali i šibanje osuđenih vojnika i podoficira. Radovi na uređenju parka započeti su 1861. godine. Nešto ranije, 27. juna 1841. godine povodom godišnjice Poltavske bitke na tom mestu svečano je otkriven spomenik Petru I.

Za razliku od Bronzanog konjanika u Sankt Peterburgu, spomenik u Kronštatu prikazuje Petra Velikog u stojećem položaju. Petar na sebi ima mundir Preobraženskog puka, čizme sa visokim sarama, dok u desnoj ruci drži isukan, ali spušten mač.
Atmosferu u Petrovom parku ulepšavali su zvuci harmonike uličnog svirača.

Od spomenika Petru I krenuh prema Petrovom pristaništu (rus. Petrovskaя pristanь) koje je služilo za doček visokih zvaničnika. Sa njega se pruža pogled na Srednje pristanište i privezane na njemu brodove.

Petrovo pristanište je sagrađeno 1836. godine i najpre je bilo od drveta. Kasnije, oko 1875. godine drvo je zamenjeno kamenom, a kao ukras dodate su dve gvozdene vaze.

Osim vaza pristanište ukrašavaju i dva sidra sa čamaca Peterhofskog desanta.

Kraj pristaništa se nalazila tezga sa suvenirima, pa ne propustih priliku da kupim nekoliko magneta i tanjir, a zatim nastavih šetnju obalom.
U Kronštatu je 30. maja 1872. godine povodom obeležavanja dvestote godišnjice od rođenja Petra Velikog tačno u podne odjeknuo topovski pucanj koji je bio signal za početak počasne topovske paljbe. Nakon toga, postala je tradicija da se svakog dana tačno u podne puca iz topa što je značilo prekidanje poslova i odlazak na ručak. Ta tradicija prekinuta je 1934. godine nakon ubistva Sergeja Kirova (1886-1934), da bi ponovo bila obnovljena 1957. godine, a zatim ponovo nekoliko puta prekidana. U znak sećanja na tu tradiciju nedaleko od Petrovog pristaništa postavljen je podnevni top iz sredine XIX veka.

Nedaleko od topa, na obali Petrovog kanala, na delu koji je zatvoren za posetioce, za oko mi zapadoše sidro i top, pa priđoh malo bliže da ih slikam. Zapravo, radi se o Spomeniku poginulima prilikom eksplozije na utvrđenju „Pavel I“.

Jedne julske večeri 1923. godine na pristanište utvrđenja u kome su bile uskladištene mine, u želji da se zabave i odmore od mornarske službe, iskrcalo se nekoliko mornara sa bojnog broda „Pariska komuna“. Zbog njihove nesmotrenosti izbio je veliki požar, koga su pokušali da ugase pitomci sa čuvene krstarice Aurora. U tome nisu uspeli, a u eksploziji koja je usledila nekoliko ih je poginulo i bilo ranjeno. Eksplozije su trajale nekoliko dana, utvrđenje je potpuno uništeno, a prema nekim pričama, u Kronštatu nije ostalo nijedno celo prozorsko staklo.
Još jedan spomenik koji se nalazi kraj Petrovog parka je Spomenik herojima Bitke kod Cušime (rus. Pamяtnik geroяm Cusimskogo sraženiя), poslednje i odlučujuće bitke tokom Rusko-japanskog rata u kojoj je Rusija pretrpela katastrofalan poraz.

Spomenik je svečano otkriven 2006. godine na Dan ruske ratne mornarice koji se slavi poslednje nedelje jula. Kao postament spomenika poslužio je komad stene koji se odlomio prilikom njenog transporta radi podizanja spomenika admiralu Makarovu.
Uz Petrov park nalazi se i zgrada arsenala, podignuta je 1836. godine na mestu gde je u Petrovo vreme postojala livnica topova.

Zgrada je u početku služila kao skladište u kome je bilo smešteno pola miliona topovskih projektila, pet hiljada topovskih cevi i skoro pedeset hiljada pušaka. Kasnije je postala mesto na kome su se obavljala istraživanja u vezi sa razvojem morskih mina i torpeda. Tokom Drugog svetskog rata Arsenal je radio u dve smene od 12 sati. Proizvodio je morske mine, torpeda i artiljerijsku municiju.
Prelazim ulicu i stižem do obeležja koje podseća da je Kronštat zbog svojih ratnih i radnih zasluga nagrađen Ordenom crvene zastave.

Ovo odlikovanje grad je dobio 1984. godine povodom obeležavanja 40 godina od deblokade Lenjingrada. Neki bi možda postavili pitanje zbog čega se toliko čekalo, ali treba uzeti u obzir činjenicu da je pre toga Ordenom crvene zastave dva puta (1928. i 1965. godine) nagrađena Baltička flota, a 1954. godine Kronštatska tvrđava koji su u tesnoj vezi sa samim gradom.
Od obeležja skrenuh u Crvenu (rus. Krasnaя ulica), a zatim u Petrovu ulicu (rus. Petrovskaя ulica) i nakon nekoliko minuta hoda stigoh do mosta preko Odvodnog kanala sa malo neobičnim nazivom – Kudeljni most (rus. Penьkovый most).

Svoj naziv most duguje obližnjoj fabrici užadi i njenom skladištu sa kudeljom. Prvobitni most na tom mestu sagrađen je 1873. godine i bio je pokretan. Savremeni izgled dobio je nakon rekonstrukcije koja je obavljena 1971-1972. godine. Jedinstven je po tome što je kolovoz mosta napravljen od livenih gvozdenih elemenata.

Prvi kolovozi urađeni na ovakav način pojavili su se u Sjedinjenim Američkim Državama. Tokom boravka u Njujorku i Bostonu direktor kronštatskog zavoda za remont brodova A.S. Sokolov zainteresovao se za ovu vrstu kolovoza i sa sobom doneo nekoliko gvozdenih elemenata pomoću kojih su u zavodu napravljeni probni odlivci, iskorišćeni za popločavanje dela zavodskog dvorišta. Kasnije je na isti način popločana jedna od prometnih ulica. Pošto je kolovoz dobro izdržao surovu zimu 1861. godine odlučeno je da se tako uradi i deo kod Kudeljnog mosta. Kolovoz je bez popravki služio oko 80 godina, da bi u septembru 1941. elementi bili povađeni, pretopljeni i korišćeni u izradi mina. Ista sudbina zadesila je takve kolovoze koji su postojali u Americi. Kasnije, 70-ih godina XX veka, jedan deo kolovoza u gradu je obnovljen, ali originalni deo sačuvan je samo na Kudeljnom mostu.
Prelazim most i ubrzo stižem do Skvera metalca (rus. Skver metallista) u čijem se centralnom delu nalazi spomenik radnicima kronštatskog zavoda za remont brodova (rus. Pamяtnik morzavodovcam).

Tokom 1941. godine na zavod je palo više od hiljadu artiljerijskih projektila i trideset avionskih bombi. Uprkos teškim uslovima preduzeće je neprekidno radilo. U pogonima se proizvodila municija, delovi mitraljeza, a dokovi su prihvatali brodove radi popravke i modernizacije. Mnogi radnici su kao dobrovoljci otišli na front. Zbog doprinosa tokom rata, 1967. godine, povodom obeležavanja pedeset godina sovjetske vlasti, na skveru je otkriven spomenik radnicima zavoda.

Spomenik je od sivog granita i po obliku podseća na zastavu. Reljef prikazuje četiri profila: muškarac i žena simbolizuju ravnopravan rad, dok vojnik i mornar podsećaju na dobrovoljce koji su otišli na front.
U blizini skvera, na raskrsnici ulice Amermana (rus. ulica Ammermana) i Lebedeva (rus. ulica Lebedeva), nalazi se malo oronula zgrada koja datira iz druge polovine XIX veka.

Ono čime se izdvaja od sličnih zgrada iz tog vremena je to, što je u periodu od 1886. do 1898. godine u njoj živeo veliki ruski naučnik i pronalazač radija Aleksandar Stepanovič Popov (1859-1905).

Dok je živeo u Kronštatu, Popov je najpre radio kao asistent u laboratoriji za fiziku, a zatim kao predavač elektrotehnike u Mornaričkoj tehničkoj školi. Proučavao je prirodu elektromagnetnih talasa, a 1895. napravio je „pribor za otkrivanje i registrovanje električnih oscilacija“, da bi 25. aprila iste godine u jednoj od sala Sankt Peterburškog univerziteta demonstrirao prenos i prijem elektromagnetnih oscilacija na daljinu, odnosno radiovezu. Zvanični izumitelj radija i jedan od osnivača bežične telegrafije Giljermo Markoni (1874-1937) predao je patentnu prijavu za bežični telegraf (bez demonstracije pribora) u Engleskoj tek 2. jula 1896. godine.
Sledeće mesto koje sam posetio tokom šetnje po Kronštatu beše bezimeni skver koji uprkos tome što nema ime, ima nekoliko interesantnih stvari. Jedna od njih je sunčani sat.

Da bi bio u gradskom duhu sat je napravljen tako da se njegov gnomon (bacač senke) oslanja na motku sidra. Osim velikog brojčanika ima još 25 manjih koji pokazuju vreme u različitim gradovima sveta.

Osim sunčanog sata, tu su i dve fontane – „Kronštatski vodonoša (rus. Kronštadtskiй vodovoz i „Biser“ (rus. Žemčužina).

Treća fontana je ispred zgrade Muzeja istorije Kronštata u kojoj je nekada bio smešten gradski vodovod.

Zgrada nekadašnjeg vodovoda građena je u periodu od 1837. do 1839. godine. U njoj su se nalazile dve parne mašine koje su pumpale vodu do rezervoara. Savremeni izgled zgrada je dobila nakon rekonstrukcije u drugoj polovini XIX veka.
Pored muzeja je prostor na kome se od 2008. svake godine u junu održava „Kronfest“, odnosno Kronštatski međunarodni ekološki umetnički festival na kome se izlažu umetnički objekti izrađeni od otpada.

Portret Musorskog, urađen od otpada sakupljenog na obali Finskog zaliva

Krokodil

Riba

Krilati konj pegaz

Komarac

Peščani sat

Kupanje u koritu

Prostor sa eksponatima naslanja se na deo istočnog odbrambenog zida čiji je deo nekada bila Peterburška kapija kroz koju su prolazili svi oni koji su u Kronštat stizali preko Peterburškog pristaništa. Radi nesmetanog odvijanja saobraćaja kapija je odavno uklonjena, a u blizini mesta gde se ona nekada nalazila danas stoji Kapela Spasa na Vodi (rus. Časovnя Spas na vodah).

Na njenom mestu je sredinom XIX veka najpre podignuta kapela od drveta koja je 1903. godine razmontirana i premeštena na glavni ulaz u grad. Umesto nje je povodom jubileja 200 godina od osnivanja grada izgrađena kapela od kamena. U sovjetsko vreme kapela je bila zapuštena i praktično uništena. Obnovljena je 2003. godine uoči jubileja 300 godina od osnivanja Kronštata.
Prekoputa kapele je spomenik postavljen u čast pobede koju su izvojevali donski kozaci sa moskovskim strelcima nad švedskom eskadrom 1656. godine u blizini ostrva Kotlin.

Nakon početka rata Rusije sa Švedskom na poziv patrijarha Nikona sa Dona je na Nevu stigao odred donskih kozaka koji je brojao 570 boraca. Zajedno sa odredom moskovskih strelaca tokom juna 1656. godine očistili su od Šveđana prostor od Finskog zaliva do obale Ladoge. Šveđani u zaliv šalju eskadru, a dva njena izviđačka broda upućena su prema reci Nevi. Njima u susret kreće 15 kozačkih šajki koje uspevaju da jedan švedski brod potope, dok se na drugi iskrcavaju kozaci sa šajki i zauzimaju ga.
Spomenik je jedinstven po tome što predstavlja jedino obeležje posvećeno pobedi ruske mornarice dopetrovske epohe. Podignut je 2011. godine.
Pošto sam šetajući Kronštatom stigao do istočnih gradskih zidina, iza kojih praktično nema ništa više posebno da se vidi, odlučih da se vratim nazad do centralnog dela grada koji turisti najviše posećuju. Stigoh najpre do Letnje bašte (rus. Letniй sad) koja predstavlja najstariji kronštatski park. Na planu grada se pojavila 1806. godine, ali je deo prostora na kome se bašta nalazi i pre bio pod drvećem, jer se u njoj nalazila kuća Petra I oko koje je bilo posađeno nekoliko hrastova i voćki, poput šljiva i kajsija.
U Letnjoj bašti se nalazi nekoliko spomenika koji podsećaju na hrabrost i požrtvovanost ruskih mornara, ali i nesreće koje su sastavni deo ove, nimalo lake profesije. Prvi od njih je spomenik mornaričkom zastavniku A.A. Domašenku.

Brod Azov na kome je zastavnik Domašenko služio, ruska vlada sa još nekoliko brodova šalje 1827. godine u Grčku koja se u to vreme borila za nezavisnost od Turske. 9. septembra 1827. u blizini obale Sicilije ruska eskadra upada u oluju. Na komandu da se spuste jedra, mornari se penju na katarke i jedan od njih pritom pada u more. Želeći da ga spase, za njim u vodu skače zastavnik Domašenko, ali obojica nestaju u talasima uzburkanog mora. Spomenik je podignut na inicijativu posade broda „Azov“, a otkriven je godinu dana nakon tragedije.
U blizini je i spomenik posadi škune „Opričnjik“ koja je 1861. godine nestala u vodama Indijskog okeana.

U bašti se može videti veštačka pećina, koja me je svojim izgledom asocirala na kaponir za avione ili neko sklonište.

Iznad pećine se nekada nalazio letnjikovac sa stubovima, nazvan „Hram slave“.
Letnja bašta zbog bujne vegetacije odavala je utisak zapuštenog mesta, nalik na pravu šumu, bez obzira na to što se nalazi praktično u centru grada.

Na jednom drvetu primetih konopac privezan za granu kako visi sa nje kao da je neka nesrećna duša na tom mestu vešanjem napustila ovozemaljski svet.

Prođoh kroz baštu i stigoh do Dokovskog bazena (rus. Dokovый basseйn) u koji se izlivala voda iz bazena na Petrovom doku u kojima su se vršile popravke brodova.

Pri izgradnji hidrotehničkog sistema Petar I nije prihvatio rešenja koja su u to vreme postojala u Evropi, jer je kod njih isušivanje bazena trajalo suviše dugo (nekada više od mesec dana), već je izradio projekat po kome se sva voda iz doka za jedan dan ispuštala u bazen na nižem nivou, odakle se ispumpavala u Odvodni kanal, a zatim vraćala u more. Objekat je pušten u rad 1752. godine u prisustvu carice Jelisavete Petrovne (1709-1762).
U jednom od uglova bazena može se videti zdanje pumpne stanice iz XIX veka pomoću koje se voda ispumpavala u kanal.

Za ispumpavanje vode najpre su korišćeni vetropumpa i mehanizam koji su pokretali konji, a 1774. godine počinje da se koristi prva u državi škotska parna mašina. Pomoću nje bazen se isušivao za 9 dana. Na kraju su se u tu svrhu koristile električne pumpe.
Kao i Letnji park, prostor oko Dokovskog bazena je zapušten i neuređen, ali je u bliskoj budućnosti planirano njegovo sređivanje.
Prolazim pored bazena i ubrzo stižem do jedne od najpoznatijih kronštatskih znamenitosti. U pitanju je Pomorska Crkva Svetog Nikolaja Čudotvorca (rus. Morskoй sobor svяtitelя Nikolaя Čudotvorca).

Ideja da se u gradu-tvrđavi Kronštatu podigne mornarska crkva koja je trebala da istakne značaj grada kao pomorske prestonice Ruske Imperije, nastala je još 30-ih godina XIX veka. Za izgradnju „Božje kuće” za mornare zalagao se i Jovan Kronštatski. Polaganje kamena temeljca obavljeno je u maju 1903. godine, a osveštanje u čast Svetog Nikole Čudotvorca, zaštitnika mornara – 10 godina kasnije. Crkva je građena po uzoru na carigradsku Aja Sofiju, a nakon izgradnje, sa visinom od 70 metara, postala je najviši objekat u gradu. U njoj su se stalno čitale molitve za poginule u pomorskim bitkama čija su imena bila urezana na mermernim pločama na zidovima hrama.
Nakon dolaska na vlast boljševika crkva je nacionalizovana, a 1929. zatvorena. Sledeće godine sa nje su skinuti zvona i krstovi. Kasnije joj je promenjen spoljašnji izgled, uništen enterijer, a crkvena imovina razgrabljena. Zdanje je korišćeno kao bioskop i mesto za organizovanje skupova, igranki i koncerata. Tokom Drugog svetskog rata ispod crkvene kupole nalazila se osmatračnica brodske i obalske artiljerije sa koje je dopirao pogled i do 45 km u daljinu. Crkva je kompletno obnovljena 2012., a 28. maja 2013. godine osveštana od strane patrijarha Moskovskog i cele Rusije Kirila.
Glavni ulaz u crkvu je sa „Trga od sidara“ (rus. Яkornaя ploщadь) koji je nastao 1754. godine kao mesto na kome su skladištena sidra i lanci sa otpisanih brodova.

U sovjetsko vreme preimenovan je u Trg žrtava revolucije, ali su ga građani Kronštata obično zvali samo Trg revolucije, a neki su koristili i stari naziv.
Na trgu je 1913. godine podignut spomenik admiralu Stepanu Josipoviču Makarovu (1849-1904) koji je važio za najboljeg ruskog stratega pomorskog ratovanja.

Admiral Makarov bio je poznat i po istraživanju polarnih krajeva, na njegovu inicijativu za osvajanje Severnog morskog puta počinju da se koriste ledolomci. Bio je na čelu komisije koja je sastavila tehnički zadatak za izgradnju prvog ruskog ledolomca „Jermak“. Poginuo je u Rusko-japanskom ratu 1904. godine kada je oklopnjača Petropavlovsk kod Port Artura naletela na minu.
Kao postament za spomenik admiralu Makarovu poslužio je komad stene, predviđen za korišćenje u izradi spomenika Pavlu I. Stena je potonula sa baržom prilikom transporta iz Viborga u Sankt Peterburg i ležala u vodi 100 godina, da bi 1911. godine po nalogu cara Nikolaja II bila izvađena i osveštana radi korišćenja u izradi spomenika admiralu Makarovu. Prilikom transporta deo stene se ponovo odlomio, pa je ostavljen u Petrovom parku. Iskorišćen je 2006. godine u izradi Spomenika herojima Bitke kod Cušime.
Na trgu se nalazi i zajednička grobnica poginulih u borbi za sovjetsku vlast u kojoj počivaju ostaci poginulih u Februarskoj i Oktobarskoj revoluciji, kao i građanskom ratu, ukupno oko 400 ljudi.

Spomenik je postavljen 1975., a večna vatra je upaljena na jubilej Oktobarske revolucije, 7. novembra 1984. godine.
Prekoputa „Trga od sidara“ je takozvana Aleja slave koju čine memorijalne ploče na kojima su ispisana imena heroja Sovjetskog Saveza i Rusije i nazivi brodova i podmornica, potopljenih tokom izvršenja borbenih zadataka. Navedena su i kronštatska preduzeća koja su dala doprinos pobedi u Drugom svetskom ratu.

Duža aleje se prostire deo „Komunističke“ ulice sa kolovozom od metalnih elemenata.

Za razliku od metalnih elemenata na kolovozu „Kudeljnog mosta“ koji su sačuvani u originalu, ovde su u pitanju kopije, postavljene 1975. godine kada je ulica renovirana.
Kraj „Trga od sidara“ prostire se još jedan deo nekadašnjeg hidrotehničkog sistema za popravku brodova, takozvana Petrova jaruga (rus. Petrovskiй ovrag) sa kanalom kroz koji je isticala voda iz suvih dokova u dokovski bazen.

Prema nekim pričama jaruga je bila mesto na kome su u godinama revolucije vršena streljanja mornaričkih oficira, kao u jednoj od scena ruske serije „Admiral“. Nekog zvaničnog obeležja o tome nema.
Tokom izgradnje Pomorske crkve postavilo se pitanje kako će car Nikolaj II od Petrovog pristaništa najlakše stići do nje. Da bi se skratio put doneta je odluka da se preko jaruge 1913. godine podigne pešački most, nazvan u čast admirala Makarova.

Most ima tri raspona i ukupne je dužine 91, a širine 2,1 metar. Prema jednoj priči, kada je došao na ceremoniju osveštanja Pomorske crkve, Nikolaj II se zaustavio ispred novog mosta, jer mu nije ulivao previše poverenja i nije želeo da bude prvi koji će ga preći. Videvši njegovo oklevanje, komandir počasne straže je strojevim korakom prešao preko mosta, nakon čega je preko njega prešao i car sa porodicom. Po završetku ceremonije, ugledavši oficira koji ga je ličnim primerom ubedio u sigurnost mosta, Nikolaj II mu se zahvalio i na grudi mu zakačio jedan od svojih ordena.
Od „Trga od sidara“ krenuh prema mostu preko Odvodnog kanala u čijoj se blizini nalaze sidra i top sa bojnog broda „Oktobarska revolucija“, kao i deo oklopa koji je isečen kada je brod rashodovan.

Brod je porinut 1911. godine i prvobitno je nosio naziv „Gangut“ po Gangutskoj bici između ruske i švedske vojske koja se smatra prvom velikom pobedom ruske mornarice, da bi 1925. bio preimenovan u „Oktobarska revolucija“. Učestvovao je u Finskom i Drugom svetskom ratu. Nakon rata je korišćen kao školski brod, a 1956. je povučen iz upotrebe i isečen u staro gvožđe.
Sa broda je sačuvan i top nazvan u čast mornaričkog podoficira Ivana Tambasova koji je cenom sopstvenog života spasao brod od uništenja tokom jednog od mnogobrojnih napada nemačke artiljerije kada je jedna od granata zapalila artiljerijsku municiju koja je stajala kraj topa čija bi eksplozija zahvatila i skladište municije na brodu. Shvativši u kakvoj se opasnosti nalaze posada i brod, Ivan Tambasov počeo je da baca zapaljene granate u more i prilikom eksplozije jedne od njih nastradao.

Pređoh preko mosta i nađoh se u Jekaterininom parku (rus. Ekaterininskiй park) koji predstavlja uzak pojas zelenila između Odvodnog kanala i Sovjetske ulice.

Park je podignut u periodu od 1839. do 1843. godine po nalogu tadašnjeg komandanta kronštatske luke, čuvenog ruskog moreplovca Fabijana Gotliba fon Belingshauzena (1778-1852) koji je rukovodio ruskom ekspedicijom na putu oko sveta koja je 1820. godine otkrila Antarktik. U njegovu čast nazvani su more u Tihom okeanu, lednik na Antarktiku, rt na Južnom Sahalinu i ostrvo u arhipelagu Tuamotu. U Jekaterininom parku 1870. godine od sredstava koja su sakupili kolege i poštovaoci podignut mu je spomenik.

Od Odvodnog kanala park je odvojen gvozdenom ogradom iz 1887. godine koja se sačuvala do danas, doduše, u prilično lošem stanju.

Prekoputa parka je omanji skver na kome je 1987. godine povodom obeležavanja 70 godina od Oktobarske revolucije podignut Spomenik baltičkim mornarima revolucionarima.

Po izbijanju revolucije 1917. godine mornari su vrlo brzo stali na stranu boljševika i poubijali oficire koji su bili protiv Privremene vlade. Međutim, u martu 1921. godine izbija Kronštatski ustanak (rus. Kronštadtskoe vosstanie) protiv boljševičke vlasti. Zbog velike oskudice i gladi među stanovništvom koji su bili posledica takozvanog ratnog komunizma, mornari traže niz ekonomskih i političkih reformi. Pošto je zahtev za predaju odbijen, na Kronštat kreću jedinice Crvene armije koje vrlo brzo zauzimaju grad i guše pobunu. U borbama su obe stane imale značajne gubitke, a veliki broj zarobljenih pobunjenika je kasnije pogubljen ili zatvoren.
Osim spomenika Belingshauzenu, u parku se nalazi bista Pjotra Kapice (1894-1984), dobitnika Nobelove nagrade za fiziku 1978. godine koji je rođen u Kronštatu.

Nastavih dalje šetnju Sovjetskom ulicom koja se pruža celom dužinom parka i ubrzo stigoh do skvera, nazvanog u čast Sergeja Kirova, poznatog lenjingradskog partijskog i političkog radnika.

Prođoh skverom, a zatim i između stambenih zgrada, i izbih na „Ustaničku ulicu“ u kojoj sam nekoliko sati ranije započeo šetnju po Kronštatu. Kroz nju je tokom opsade Lenjingrada prolazio takozvani „Mali put života“ koji je funkcionisao od novembra 1941. do januara 1944. godine. Put je spajao Lenjingrad, tačnije naselja u njegovoj okolini, sa Oranienbaumskim mostobranom (rus. Oranienbaumskiй placdarm), teritorijom koja je, uprkos tome što je tokom rata bila odsečena od glavnine sovjetskih snaga, imala značajnu ulogu u odbrani Lenjingrada.

Obeležje se sastoji od protivtenkovskog ježa, za koji su pričvršćeni komadi bodljikave žice, i betonske ploče sa utisnutom šarom kamionske gume. Postavljeno je 1974. godine.
Kraj obeležja se može videti i deo odbrambenog zida koji je podignut u periodu između 1828. i 1838. godine.

Nastavih dalje Sovjetskom ulicom i ubrzo stigoh do spomenika posvećenom podvizima baltičkih podmorničara u Drugom svetskom rat koji zapravo predstavlja komandni most podmornice.

Na osnovu ispisane oznake reklo bi se da je u pitanju podmornica S-156 Komsomolec Kazahstana, ali određeni detalji komandnog mosta govore da se radi o podmornici S-362. Bilo kako bilo, i jedna i druga napravljene su sredinom pedesetih godina, a u sastavu sovjetske ratne mornarice nalazile su se do 1990. Spomenik je otkriven 9. maja 2000. godine povodom obeležavanja 55 godina od pobede u Velikom otadžbinskom ratu.
U obilasku grada vreme je brzo prolazilo. Bilo je već kasno popodne kada se od spomenika podmorničarima zaputih prema stajalištu u blizini „Trga od sidara“ da uhvatim autobus za Sankt Peterburg. Na klupi nedaleko od stajališta, u očekivanju prevoza, utonuh u misli o Kronštatu i onome što sam danas u njemu video. Izuzetno veliki broj spomenika za tako mali grad, od kojih je, naravno, najviše onih koji su u vezi sa pomorstvom, nesumnjivo govori da u istorijskom pogledu i po značaju koji je imao, grad ne zaostaje za Sankt Peterburgom. S druge strane, napuštene zgrade i istorijski objekti prepušteni zubu vremena, dokaz su da se u proteklom periodu u grad nije previše ulagalo. Razlog tome ponajviše leži u činjenici da je Kronštat sve do 1996. godine bio zatvoren grad u koji se bez propusnice nije moglo ući, pa se njegovi turistički potencijali uopšte nisu razvijali. I sada se na mnogim mestima u istorijskom centru mogu videti natpisi ispisani crvenim slovima „Zabranjena zona“, što znači da ih vojska i dalje koristi. Jedna od znamenitosti koja bi možda bila najinteresantnija turistima, nekada moćni hidrotehnički sistem namenjen popravci brodova, stoji zapušten i skriven od njihovih pogleda. Ništa bolja situacija nije ni sa kronštatskim utvrđenjima.
Ipak, kako vreme prolazi, grad sve više budi znatiželju turista, pa sam ubeđen da će se mnogo više raditi na njegovom uređenju i obnovi objekata. Kronštat to svakako zaslužuje.

Nastavak —>

Pesma o Kronštatu

Tekst pesme