17.11.2022.
Iako mi je momak sa recepcije Ramazan rekao da privremeni smeštaj ne moram da napustim rano, želja da što pre nastavim razgledanje Istanbula naterala me je da iz njega izađem nešto posle 9 sati. Stvari ostavih ponovo na recepciji kod Ramazana i krenuh u šetnju istanbulskim ulicama. Prođoh pored Divan Wooden Guesthouse, smeštaja koji sam rezervisao na Bukingu i u koji sam, ako sve bude u redu, trebao da se uselim tokom dana.
Divan Wooden Guesthouse
Uputih se prema Kenedijevom bulevaru (tur. Kennedy Caddesi) ulicom „Male Aja Sofije“ (tur. Küçük Ayasofya Cd.). Zgodnije mi je bilo da kao juče, krenem ulicom Mustafa paše, ali tokom obilaska gradova na putovanjima trudim se da što manje idem istim putem. Iako u Istanbul nisam došao radi kupovine, razgledao sam izloge prodavnica, ponajviše onih u kojima se prodavala tradicionalna turska roba.
Radnja sa maramama i ćilimima
Marame-ogrtači
Iz „Male Aja Sofije“ skrenuh u ulicu Aksakal Sokağı koja vodi nizbrdo prema Kenedijevom bulevaru. Na njenom suprotnom kraju mogu se videti ostaci nekadašnjeg hipodroma na kojima je sagrađena tehnička škola.
Ulica Aksakal Sokağı
Ubrzo se nađoh na Kenedijevom bulevaru koji počinje kod železničke stanice Sirkedži i ide obalom skoro do aerodroma Ataturk.
Kenedijev bulevar
U starom delu Istanbula (okrug Fatih) bulevar praktično prati pravac pružanja nekadašnjih zidina koje su štitile grad sa istočne strane i sa juga. Te zidine nisu sačuvane kao one sa zapadne strane u čiji sam obilazak planirao da se upustim tokom jednog od narednih dana. Razlog da se „spustim“ do Kenedijevog bulevara bio je dvorac Bukoleon (gr. ΒουκολέΩν, tur. Bukoleon Sarayı). Međutim, prostor oko nekadašnjeg dvorca beše ograđen, a njegove ruševine natkrivene, što je nedvosmislene govorilo da su u toku radovi na njegovoj obnovi.
Obnova dvorca Bukoleon
Prva faza izgradnje dvorca Bukoleon vezuje se za V vek i vladavinu Teodosija II. Dvorac je imao sopstvenu malu luku do koje su se spuštale mermerne stepenice. U njoj je bila postavljena statua bika (gr. βοῦς) koga napada lav (gr. Λέων), pa odatle naziv Bukoleon. Dvorac je renoviran i proširen u IX veku tokom vladavine cara Teofila. Kasnije je car Nićifor II Foka podigao zidine oko Velike palate, pa dvorac Bukoleon postaje deo njenog kompleksa. Do izgradnje palate Vlaherna u XI veku korišćen je kao glavno boravište vizantijskih careva. U njemu su obitavali i latinski carevi nakon osvajanja Carigrada od strane krstaša 1204. godine. Nakon oslobođenja od krstaša 1261. godine dvorac je napušten kao carsko prebivalište. U XIX veku deo dvorca je uništen zbog prolaska pruge, a tokom izgradnje nove saobraćajnice (Kenedijevog bulevara) 1959. godine prostor na kome se nalazila luka je nasut.
Pošto od dvorca Bukoleon nije imalo šta da se vidi, ubrzo krenuh nazad prema Trgu sultana Ahmeda. Pažljivo pređoh preko Kenedijevog bulevara, jer semafor za pešake nije funkcionisao.
Trg je po običaju bio prepun ljudi.
Trg sultana Ahmeda i Aja Sofija
Ispred Aja Sofije je uveliko bila formirana „zmija“ od turista koji su želeli da je posete. Pošto mi se nije gubilo vreme čekanjem u redu, odlučih da obiđem druga mesta koja sam planirao da posetim. Jedno od njih beše i Turbe sultana Ahmeda I (tur. Sultan Ahmet Türbesi) koji je turistima najpoznatiji po tome što je podigao Plavu džamiju. Interesantno je da je sultan Ahmed I bio najmlađi od svih turskih sultana. Na presto je došao kada mu je bilo svega trinaest godina. Bez obzira na svoju mladost, uspešno je upravljao carstvom. Bio je prvi sultan koji je reformisao administraciju nakon njegovog pradede Sulejmana Veličanstvenog. Poznat je i po tome što je pisao pesme.
Turbe sultana Ahmeda I
Turbe predstavlja monumentalnu građevinu, četvrtastog je oblika, ima kupolu i mermernu fasadu. Izgradnja turbeta započeta je posle sultanove smrti, a završena 1619. godine tokom vladavine njegovog sina, sultana Osmana II. U njemu počiva trideset šest članova porodice, uključujući tri sultana.
Unutrašnjost turbeta sultana Ahmeda I
Zidovi sa unutrašnje strane dekorisani su izničkim pločicama.
Pločice sa biljnim motivima
Unutrašnjost turbeta ukrašena je u skladu sa principima islamske umetnosti u kojoj nema oslikavanja živih bića, već se umetnička forma postiže geometrijskim oblicima i šarama. U ovom slučaju kao dekorativni elementi korišćeni su biljni ornamenti.
Centralni deo kupole turbeta krasi medaljon
Turbe je deo kompleksa Džamije sultana Ahmeda (tur. Sultanahmet Camii), popularno nazvane Plava džamija zbog plavih pločica koje ukrašavaju njenu unutrašnjost. Osim turbeta kompleks su činili bolnica, medresa, imaret (narodna kuhinja), osnovna škola, pijaca, kao i prostorija za astronoma (takozvani muvekit) koji utvrđuje tačno vreme za pet dnevnih namaza.
Nakon razgledanja turbeta, uputih se prema Plavoj džamiji koja je uz Aja Sofiju jedna od glavnih znamenitosti Istanbula. U parku kraj džamije, tačnije uz jedan od njegovih zidova, behu postavljene table sa tekstovima u kojima su objašnjeni principi islamske vere.
Na samoj džamiji obavljali su se radovi, pa su uz njene zidove stajale skele, skelska platna i zaštitne ograde.
Ulaz u Plavu džamiju
Ulaz u džamiju je besplatan, ali se moraju ispoštovati pravila oblačenja koja važe prilikom posete verskim objektima. Naravno, pre ulaska u samu džamiju obavezno je izuvanje.
Pošto je bila prilična gužva odlučih da patike stavim u kesu i ponesem ih sa sobom. Za svaki slučaj. Da će neko greškom uzeti tuđu obuću ili je ukrasti verovatnoća je mala, ali ipak postoji, a meni se baš nije išlo u čarapama do najbliže prodavnice obuće.
Kao i spolja, i unutar džamije su se obavljali radovi na njenoj obnovi, pa njena unutrašnja dekoracija nije dolazila do izražaja.
Unutrašnjost Plave džamije tokom obnove
Izgradnja džamije započeta je 1609. godine i trajala je sedam i po godina. Džamiju je projektovao i radovima na njoj rukovodio Sedefkar Mehmet Aga (1540–1617), za koga se veruje da je bio rodom iz Elbasana (današnja Albanija). U Istanbul je doveden 1563. godine kao jedan od mnogih mladića odvedenih tokom danka u krvi. Nakon šest godina učenja u dvorskoj školi počeo je da se bavi muzikom, a tokom narednih dvadeset godina specijalizovao se za inkrustacije od bisera i tako dobio nadimak „Sedefkar“. Kasnije je počeo da se bavi arhitekturom i postao učenik, a zatim i prvi pomoćnik, čuvenog Mimara Sinana, glavnog osmanskog arhitekte koga zbog svog talenta mnogi nazivaju i turskim Mikelanđelom. Međutim, nakon Sinanove smrti 1588. godine nije odmah imenovan za njegovog naslednika. Glavni osmanski arhitekta postaje tek 1606. godine. Od 1609. do 1616. radio je isključivo na Džamiji sultana Ahmeda.
Središnja kupola
Džamija je projektovana tako da spaja vizantijske elemente Aja Sofije sa tradicionalnom islamskom arhitekturom i smatra se najvećom džamijom klasičnog perioda Osmanskog carstva (1437-1703). Rađena je prema planu koji je primenjen pri izgradnji Džamije Šehzada, posvećene rano preminulom sinu Sulejmana Veličanstvenog, koja je predstavljala prvo veliko delo Mimara Sinana. Plava džamija specifična je po tome što ima šest minareta, što je navodno posledica greške. Sultan Ahmed je želeo zlatne (altin) minarete, ali je arhitekta tu njegovu želju shvatio kao šest (alti) minareta. Jedina džamija koja je do tada imala šest minareta bila je Mesdžidul-haram u Meki koja je i najveća džamija na svetu. Njoj je ubrzo nakon izgradnje Plave džamije dozidan još jedan minaret.
Plava džamija podignuta je na mestu na kome se nekada prostirala Palata Dafne, koja je bila najstarije krilo Velike palate.
Iz Plave džamije krenuh nazad prema Parku sultana Ahmeda.
Park sultana Ahmeda i Aja Sofija
Prođoh kraj Aja Sofije i ne pomišljajući da stanem u ogroman red koji je bio ispred nje. Ni red ispred ulaza u Topkapi palatu ne beše mali, pa posetu njoj pomerih za drugi dan.
Red ispred Carske kapije Topkapi palate
Zidine kraj ulaza u Topkapi palatu
Kod Topkapi palate reših da napravim kratak predah i nešto prezalogajim. Odlučih se za „simit“, odnosno đevrek koga prodaju ulični prodavci.
Dok sam pomalo halapljivo jeo đevrek pažnju mi privuče grupa turista sa naočarama za virtuelnu realnost. O čemu se tu zapravo radi i kako sve to funkcioniše ne bih znao da kažem.
Grupa turista koja je na virtualan način želela da doživi Istanbul
Prostor ispred Carske kapije Topkapi palate ukrašava fontana sultana Ahmeda III (tur. III. Ahmet Çeşmesi).
Fontana sultana Ahmeda III
Kao što sam naziv govori, podignuta je za vreme vladavine sultana Ahmeda III, tačnije 1728. godine tokom takozvanog „Perioda lala“ (tur. Lâle Devri) na mestu nekadašnje vizantijske fontane pod nazivom Perajton. Jedan je od najlepših primera turskog rokokoa. Njena dekoracija odražava sintezu tradicionalnog osmanskog i savremenog evropskog stila.
Nakon predaha spustih se „Ulicom hladne česme“ (tur. Soğukçeşme Sokağı) do ulaza u Gulhane park (tur. Gülhane Parkı).
Ulaz u Gulhane park
Sa turskog jezika naziv parka bi se mogao prevesti kao „dom ruža“ zbog činjenice da je u vreme kada je bio spoljašnji vrt Topkapi palate u njemu bilo zasađeno 80 hiljada sadnica tog cveća.
Gulhane park
U istoriji se pominje kao mesto na kome je 1839. godine Mustafa Rešid-paša pročitao Tanzimatski ferman o reorganizaciji turske carevine. Vrt je pretvoren u park 1912. godine. Njegova površina danas iznosi 163 ara što ga čini najvećim, a i najstarijim parkom u istorijskom delu Istanbula.
U blizini ulaza je fontana u obliku otvorene knjige na čijoj su stranici ispisane reči dobrodošlice posetiocima: „Dobrodošli u Gulhane, vrt cveća i ruža koji je vekovima služio kao spoljašnji vrt Topkapi palate.“
Fontana u obliku otvorene knjige u Gulhane parku
Pošto je bio novembar fontana nije radila i na prvi pogled je teško bilo zaključiti da se radi o fontani, a ne nekom spomeniku ili obeležju.
Levo od fontane pažnju mi privuče građevina do čijeg je ulaza vodio dosta strmi prilaz.
Alaj paviljon
U pitanju je takozvani Alaj paviljon (tur. Alay Köşkü) koji je podignut 1819. godine tokom vladavine sultana Mahmuda II. Sa njegovih prozora sultan je mogao da prati gradske svečanosti. Na istom mestu nekada je postojao drveni paviljon koji je sagrađen u XVI veku. Postoji legenda da je sultan Ibrahim I, poznat po nadimku „Ludi“, voleo da sa njegovih prozora samostrelom gađa prolaznike. U današnje vreme u paviljonu je smeštena biblioteka.
Šetajući kroz park stigoh do spomenika tvorcu moderne turske države – Mustafi Kemalu Ataturku.
Spomenik Ataturku
Nedaleko od njega je spomenik Ašiku Vejselu (1894-1973) pesniku turske narodne poezije i virtuozu na sazu – muzičkom instrumentu iz grupe tambura.
Spomenik Ašiku Vejselu
Život mu je bio ispunjen tragedijama, počevši od detinjstva, kada je kao sedmogodišnji dečak oslepeo nakon preležanih malih boginja, pa do smrti dece. Njegove pesme su obično tužne melodije i često se bave neizbežnošću smrti. Za svoje tekstove Vejsel je koristio širok spektar tema koje su se temeljile na moralu i stalnom preispitivanju pitanja kao što su ljubav, pažnja, vera i na tome kako je doživljavao svet kao slep čovek.
Pošto je bila druga polovina novembra, park je već uveliko bio u jesenjem ruhu.
Pogled iz parka na zgradu Muzeja istorije nauke i tehnologije u islamskom svetu
Zidine Topkapi palate
Krenuh uzbrdo duž zidina Topkapi palate i uz malo muke stigoh do jednog od njenih nekadašnjih ulaza. Inače, kao i Rim, i Istanbul je podignut na sedam brežuljaka, a na prvom od njih sada se nalazi Topkapi palata.
U neposrednoj blizini nekadašnjeg ulaza stoji takozvani Gotski stub (tur. Gotlar Sütunu) koji predstavlja najstarije spomenik iz rimske epohe u Istanbulu koji se do današnjeg dana sačuvao u nepromenjenom obliku.
Gotski stub u Gulhane parku
Stub je visine 18,5 metara i izrađen je od jednog komada prokonezijskog mermera. Datira iz III ili IV veka. Podignut je u čast pobede nad Gotima, najverovatnije Klaudija II Gotskog, ali se pominje i Konstantin Veliki, jer se i on borio protiv Gota. Prema vizantijskom istoričaru iz XIV veka Nićiforu Grigoru na kapitelu stuba se nalazila skulptura Bizasa, grčkog koloniste koji je 667. godine pre nove ere osnovao Vizantion, antički grad koji će kasnije postati Konstantinopolj. Drugi izvori pominju skulpturu grčke boginje Tihe koja je uklonjena nakon što je hrišćanstvo proglašeno za zvaničnu religiju.
Na klupi kraj Gotskog stuba odlučih da napravim kratak predah.
Nakon kratkog odmora zaputih se prema izlazu iz Gulhane parka. Prođoh pored ruševina sirotišta Svetog Pavla (tur. Hagios Paulos Yetimhanesi) koje datira iz VI veka.
Ostaci sirotišta Svetog Pavla
Ruševine sirotišta Svetog Pavla
Sirotište je osnovao car Justin II (vladao je od 565-578. godine), a proširio ga Aleksije I Komnin. Osim siročadi, u njemu su utočište nalazili stari i slepi ljudi, kao i ratni veterani. Zdanje je bilo deo kompleksa vizantijske crkve i manastira.
Na izlazu iz Gulhane parka obavljali su se neki radovi, kolovoz je bio razrovan, a brujale su i građevinske mašine. Zbog velike prašine želeo sam da se odatle što pre izgubim, pa sam umesto da se spustim do obale i Sarajburnu parka (tur. Sarayburnu Parkı), skrenuo levo prema Železničkoj stanici Sirkedži. To me je samo nakratko spasilo od prašine, jer se duž Kenedijevog bulevara, doduše iza zaštitne ograde, nalazila ogromna gomila peska koga je raznosio jak vetar.
Nakon 20-ak minuta pešačenja i prolaska kroz „peščanu oluju“ stigoh do Železničke stanice Sirkedži (tur. Sirkeci garı) nekada poslednje stanice čuvenog Orijent ekspresa.
Stanična zgrada železničke stanice Sirkedži
Posle Krimskog rata otomanske vlasti su zaključile da je neophodno železnicom povezati Istanbul sa Evropom. Prva tri ugovora o izgradnji pruge bila su neuspešna, jer preduzetnici sa kojima su potpisani ugovori nisu mogli da obezbede potreban kapital. Koncesija je na kraju 17. aprila 1869. godine dodeljena bankaru baronu Morisu de Hišu. Projektom je predviđena trasa koja ide od Istanbula, preko Jedrena, Plovdiva i Sarajeva do obale reke Save.
Prva privremena stanica na mestu današnje železničke stanice podignuta je 1873. godine. Izgradnja sadašnje stanične zgrade započeta je 11. februara 1888. prema projektu pruskog arhitekte Augusta Jasmunda. Stanicu je u ime sultana Abdulhamida II 3. novembra 1890. godine otvorio Mušid Hamdi Paša. Zgrada se prostire na 1200 kv. metara i najpoznatiji je primer evropskog orijentalizma. Bila je moderna za svoje vreme. Osvetljavale su je petrolejske lampe, a za grejanje su korišćene kaljeve peći napravljene u Austriji.
Prvi Orijent ekspres krenuo je iz Pariza 4. oktobra 1883. godine. Putovanje koje je vodilo preko Strazbura, Karlsruea, Štutgarta, Ulma, Minhena, Beča, Budimpešte, Bukurešta, Rusea i Varne bilo je dugo 3094 kilometra i trajalo 80 sati. Orijent ekspres saobraćao je do 1977. godine.
Kraj stanične zgrade može se videti nekadašnja parna lokomotiva Orijent ekspresa.
Lokomotiva Orijent ekspresa kraj zgrade železničke stanice Sirkedži
Napravljena je 1874. godine u fabrici „Kraus“ iz Minhena.
Putovanje ovim legendarnim vozom 1931. godine inspirisalo je čuvenu Agatu Kristi da napiše svoj poznati roman „Ubistvo u Orijent ekspresu“ koji je svetlost dana ugledao tri godine kasnije. Ekranizovan je 1974, 2001. i 2017. godine.
Prostor kraj koloseka stanice Sirkedži
U okviru stanice postoji Muzej turske železnice u kome se mogu videti predmeti korišćeni u Orijent ekspresu.
Kroz železničku stanicu Sirkedži vozovi ne saobraćaju od 2013. godine, ali mesto nije izgubilo na značaju, jer je ispod nje izgrađena stanica „Marmaraj“ metro linije koja spaja evropski i azijski deo Istanbula.
Od stanice Sirkedži krenuh ulicom Hüdavendigar Caddesi koja je prepuna malih radnji, ali i lepih zgrada. Prilično je uska, ali to ne predstavlja problem da kroz nju prolaze tramvaji.
Ulica Hüdavendigar Caddesi
Prateći navigaciju u telefonu uputih se nepoznatim ulicama i uličicama i stigoh do vizantijske građevine za koju se pouzdano ne zna šta je. Pretpostavka je da se radi o ostacima palate cara Nićifora III Votanijata.
Ostaci palate Nićifora III Votanijata u ulici Cemal Nadir Sk.
Poznato je samo da je ovo zdanje 1192. godine car Isak Anđel (1156-1204) ustupio Đenovljanima. Iako je u solidnom stanju nikada nije temeljno istraženo.
Vrata su bila zaključana, a prozori previsoki da bih gvirnuo kroz njih u unutrašnjost. Koliko sam mogao da primetim, sada se najverovatnije koristi kao skladište.
Nastavih dalje šetnju okolnim ulicama u kojima beše dosta ljudi, jer obiluju malim prodavnicama u kojima se može kupiti sve i svašta, a ponajviše garderoba.
Ulica Aşir Efendi Cd.
Ulica Hamidiye Cd.
Ulica Bankacılar Sk. i Nova džamija (tur. Yeni Cami)
Kako sam se približavao Egipatskoj pijaci (tur. Mısır Çarşısı) gužva je bila sve veća i veća, a kod ulaz u samu pijacu sve je vrvelo kao u košnici.
Ulaz u Egipatski pijac (Pijaca začina)
Izgradnja Egipatske pijace započeta je 1660. godine. Zgrada je deo kompleksa obližnje Nove džamije koja je sagrađena u istom periodu. Novac od iznajmljenih radnji korišćen je za njeno održavanje.
Unutrašnjost Egipatske pijace
Pijaca ima ukupno 85 dućana u kojima se prodaju začini, turske i ostale poslastice, nakit, suveniri, suvo vođe i čajevi.
Turske poslastice
Prema jednoj verziji naziv „egipatski“ dobila je zato što je sagrađena sredstvima koja su pristizala iz Egipatskog ejaleta.
Turske poslastice i suvo voće
Po drugoj verziji, tako je nazvana zbog toga što je najveći deo začina iz Indije u Evropu dospevao preko Egipta.
Čajevi
Pijaca je vremenom dosta izgubila od svog prvobitnog izgleda zbog čestih požara nakon kojih se vršila rekonstrukcija.
Ulaz u pijac iz pravca Trga Eminonu
Radnje u spoljašnjem delu pijaca
Sve što se po radnjama prodavalo delovalo je veoma privlačno, ali da kupujem nešto na pijaci nisam planirao, pogotovo ne nakon jučerašnjeg pokušaja prodavca na Arasta pijaci da mi za deset evra proda kutijicu sa četiri baklave. Kao i na pomenutoj pijaci, ni ovde cene robe uglavnom nisu istaknute, pa sam odlučio da se previše ne zalećem sa bilo kakvom kupovinom.
Trg Eminonu i Džamija Rustem-paše (tur. Rüstem Paşa Camii)
Sledeća stanica u mojoj šetnji po Istanbulu bila je Sulejmanova džamija (tur. Süleymaniye Camii). Podignuta je na trećem istanbulskom brežuljku, što je značilo da me od Trga Eminonu čeka ne baš lagano pešačenje uzbrdo. Da skratim put, popeh se stepeništem koje se nalazi između zgrada.
Stepenište između zgrada u ulici Ord. Prof. Dr. Cemil Birsel Cd
Zatim nastavih ulicom Fetva Ykş. i skrenuh u Şifahane Sk. iz koje uđoh u spoljašnje dvorište džamije.
Sulejmanova džamija
Iz dvorišta se pruža lep pogled na Zlatni rog i Galatu, odnosno Karakoj (tur. Karaköy).
Pogled iz parka oko Sulejmanove džamije
Džamiju je podigao sultan Sulejman Veličanstveni (1494-1556), a arhitekta je bio čuveni Mimar Sinan koji je pre toga sagradio džamiju u spomen na sultanovog sina Mehmeda, takozvanu Prinčevu džamiju (tur. Şehzade Camii). Sulejman je njome bio impresioniran, pa je naredio da isti arhitekta projektuje džamiju i za njega. Izgradnja je trajala od 1550. do 1557. godine.
Sulejmanova džamija
Džamija zaista deluje ogromno. Ima četiri minareta (dva viša i dva niža) koja su raspoređena u uglovima unutrašnjeg dvorišta. Visina dva viša minareta dostiže 76 metara. Prečnik glavne kupole je 26, a visina 53 metra. Do izgradnje Velike Čamlidža džamije (tur. Büyük Çamlıca Camii) bila je najveća džamija u Istanbulu.
Nisam mogao da se otrgnem utisku da ukoliko bi se sa džamije skinuo polumesec i stavio krst mogla bi bez problema da prođe kao crkva. Sličnost je više nego očigledna, što govori da se klasična osmanska arhitektura dosta oslanjala na vizantijsku tradiciju.
U džamiju je utkana određena simbolika. Sagrađena su četiri minareta jer je Sulejman Veličanstveni bio četvrti po redu sultan nakon osvajanja Konstantinopolja, a ukupno 10 balkona na minaretima (dva minareta sa dva i dva sa tri balkona) podsećaju na to da je Sulejman Veličanstveni bio deseti po redu sultan Osmanskog carstva.
Slavine za pranje nogu
Kraj džamije se nalazi turbe sultana Sulejmana Veličanstvenog koji je umro u svom šatoru u noći između 5. i 6. septembra 1566. godine tokom opsade Sigetvara. Da bi se izbegao nemir u vojsci, veliki vezir Mehmed-paša Sokolović odlučio je da ne obelodanjuje smrt sultana, bar do dolaska njegovog naslednika Selima. Balzamovano sultanovo telo preneto je u Carigrad i sahranjeno 23. novembra 1566. godine.
Turbe sultana Sulejmana Veličanstvenog
Turbe je oktagonalnog oblika i ima takozvani peristil, odnosno trem obrazovan od kolonade stubova.
Unutrašnjost turbeta Sulejmana Veličanstvenog. Sultanov sarkofag je u sredini
Na prizemnom nivou postoji 14 prozora, još 24 prozora sa vitražnim staklom smeštena su u prostoru ispod lukova između stubova. Zidovi su ukrašeni raznobojnim izničkim pločicama. Osim sultana, u turbetu počivaju još sultani Sulejman II i Ahmed II, kći Sulejmana Veličanstvenog Mihrimah, majka Sulejmana II, haseki sultanija Ahmeda II i njegova ćerka.
U neposrednoj blizini je i turbe sultanije Hurem koja se smatra najmoćnijom ženom Osmanskog carstva. Njeno pravo ime bilo je Aleksandra Lisovska. U zapadnim izvorima poznata je i kao Rokselana. Poreklom je iz grada Rogatina (teritorija današnje Ukrajine), a sultanu su je podarili krimski Tatari.
Turbe sultanije Hurem
Po dolasku u harem dobila je ime Hurem, što znači nasmejana. Vrlo brzo je postala sultanova ljubimica, a kasnije i sultanija. Sa Sulejmanom Veličanstvenim imala je šestoro dece.
Unutrašnjost turbeta sultanije Hurem
Osim sarkofaga sultanije Hurem, u grobnici se nalazi sarkofag princa Mehmeda, unuka Sulejmana Veličanstvenog i sarkofag sultanije Hanim, ćerke sultanije Hatidže, sestre Sulejmana Veličanstvenog.
Nedaleko od džamije je i turbe Mimara Sinana. Nalazi se na početku ulice nazvane u njegovu čast, odnosno na njenoj raskrsnici sa ulicom Fetva Ykş. kroz koju sam prošao idući prema džamiji. Turbe mi, nažalost, nije zapalo za oko, pa ga nisam slikao.
Kraj džamije se nalazi staro groblje.
Turbe Sulejmana Veličanstvenog i staro groblje
Nakon razgledanja prostora oko džamije koje je delimično pokvario pljusak, odlučih da razgledam i njenu unutrašnjost.
Prostor je skoro kvadratnog oblika dimenzija 59 h 58 metara. Dekoracija je dosta jednostavna. Prozori sa vitražnim staklom nalaze se samo na zidu sa mihrabom.
Unutrašnjost Sulejmanove džamije. Pogled prema zidu sa mihrabom.
Džamija ima 138 prozora. Karakteriše je odlična ventilaciju koja je napravljena tako da dim od uljanih lampi ne prlja zidove, već da se garež sakuplja na jednom mestu. Od nje se kasnije pravilo najkvalitetnije mastilo koje se koristilo za ukrašavanje zidova džamije i pisanje spisa. Naravno, uljane lampe su odavno zamenjene sijalicama.
Pogled na glavnu kupolu džamije
Interesantno je da se na lusterima osim svetiljki nalaze i nojeva jaja koja je Mimar Sinan postavio da bi sprečio paukove da pletu mreže, jer ljuska jajeta ispušta specifičan miris od koga oni beže.
Nojeva jaja na lusteru džamije
Sjajna akustika postignuta je tako što su u zidove uzidani rezonatori napravljeni od gline. Za akustiku džamije vezuje se interesantna priča. Sultanu je dojavljeno da Mimar Sinan uopšte ne radi na izgradnji džamije, već da samo sedi u njoj i ceo dan puši nargile. Sulejman se na to razljutio i rešio da lično sa inspekcijom ode i vidi kako napreduju radovi. U džamiji je zaista zatekao Sinana kako sedi sa nargilama, ali da ne puši, već da bućkanjem vode u njima proverava akustičnost. Tokom radova na restauraciji koji su se obavljali od 2007. do 2010. godine akustika je zbog korišćenja sintetičkih materijala narušena.
Unutrašnjost džamije. Pogled na glavnu kupolu i jednu od dve polukupole
Unutrašnje dvorište je prilično prostrano, a u centralnom delu se nalazi šadrvan.
Unutrašnje dvorište džamije
Vreme je brzo prolazilo i popodnevni sati bili su na putu da pređu u večernje. Pošto sam planirao da obiđem još nekoliko mesta privedoh obilazak džamije kraju i zaputih se prema delu grada poznatom kao Vefa, nazvanom po muslimanskom svecu. Razlog da krenem baš tamo bila je istoimena džamija, odnosno nekadašnja vizantijska Crkva Svetog Teodora. Vefa je najpoznatija po ulici Vefa Cd. u kojoj se nalazi Vefa Bozacısı, najstarija bozadžijska radnja u Istanbulu koja datira iz 1876. godine u koju je i sam Kemal Ataturk svraćao da uživa u ovom piću.
Do crkve stigoh prateći navigaciju u telefonu bez koje bi šanse da je pronađem bile veoma male (zvanična adresa je Tirendaz Sk.). Prostor oko nekadašnje crkve ne izgleda baš najbolje, prilično je neuređen, a gomila šuta na jednom mestu svedočila je da je nedavno tu nešto i rušeno.
Zapadna fasada nekadašnje Crkve Svetog Teodora
Crkva-džamija Vefa (tur. Vefa Kilise Camii), kako na turskom danas glasi naziv ove građevine, nalazi se na južnoj padini trećeg istanbulskog brežuljka. O njenoj istoriji pre nego što je pretvorena u džamiju malo se zna. Na osnovu načina zidanja pretpostavlja se da potiče iz perioda vladavine Aleksija Komnina (1081-1118).
Pogled na nekadašnju crkvu sa južne strane
Sa sigurnošću se ne može reći ni da je bila posvećena Svetom Teodoru. Jedno vreme, nakon Četvrtog krstaškog pohoda, korišćena je za katolička bogosluženja.
Severo-zapadna strana nekadašnje crkve
Nakon osvajanja Carigrada od strane Turaka crkva je ubrzo pretvorena u džamiju i nazvana u čast mule Guranija, kurdskog učenjaka, vaspitača budućeg sultana Mehmeda II Osvajača i prvog muftije Carigrada.
Ulaz u džamiju je bio zaključan, pa nisam mogao da razgledam njenu unutrašnjost čiji su najzanimljiviji deo ostaci mozaika koji su sačuvani na jednoj od kupola.
Od Crkve-džamije Vefa zaputih se prema ulici Mart Şehitleri Cd. u kojoj se nalazi još jedna nekadašnja vizantijska crkva. U pitanju je Crkva Bogorodice Kiriotise, odnosno Kalenderhane džamija (tur. Kalenderhane Camii). Udaljena je oko pola kilometra od Crkve-džamije Vefa, pa do nje stigoh za manje od deset minuta.
Nekadašnja Crkva Bogorodice Kiriotise
Crkva ima kompleksnu strukturu, jer je u prošlosti na istom mestu postojalo više objekata. Prvobitno su na tom mestu postojale terme za koje se pretpostavlja da su građene u isto vreme kada i Valensov akvadukt (IV vek) čiji se istočni kraj nalazi odmah pored. Prva crkva podignuta je u VI veku, ali tako da je Valensov akvadukt bio jedan od njenih zidova, a temelj termi postao je deo temelja crkve. U VII veku sagrađena je druga crkva. Glavna crkva koja se sačuvala do današnjeg dana podignuta je u XII veku i objedinila je strukture prethodnih građevina.
Ostaci jedne od prethodnih građevina
Nakon zauzimanja Konstantinopolja od strane krstaša jedno vreme je imala funkciju katoličke crkve. Posle osmanlijskog osvajanja grada predata je derviškom redu kalenderi i od tada je poznata kao „Kalenderhane“ ili u prevodu sa turskog – „kuća kalendera“. U džamiju je pretvorena 1746. godine. Nakon požara i zemljotresa obnovljena je tokom 1855, a zatim ponovo između 1880. i 1890. godine. Napuštena je tridesetih godina XX veka nakon što se srušio minaret kao posledica udara groma. Sedamdesetih godina je obnovljena i otvorena za bogosluženje. Tada je tokom istraživanja na dvema freskama otkrivena reč „Kyriotissa“, što je ukazivalo da je crkva bila posvećena Bogorodici Kiriotisi.
Ulaz u dvorište nekadašnje Crkve Bogorodice Kiriotise
Džamija je bila otvorena, pa sam mogao da razgledam i njenu unutrašnjost u kojoj je bilo prilično mračno, jer je osvetljenje bilo isključeno.
Unutrašnjost Kalenderhane džamije
Prečnik kupole je 8 metara. Oslanja se na četiri masivna stuba koji obrazuju četiri izolovana ugaona odeljka.
Pogled na unutrašnju stranu kupole
Razgledanjem Kalenderhane džamije praktično sam priveo kraju obilazak Istanbula planiran za taj dan. Već se bilo prilično smrklo i nije moglo više ništa da se slika. Ipak, krenuh prema još jednoj obližnjoj znamenitosti Istanbula koja je mogla da se obiđe bez obzira na to što je padao mrak. U pitanju je čuvena Kapali čaršija (tur. Kapalı Çarşı) ili Velika pijaca. Nakon petnaestak minuta pešačenja nađoh se ispred Bejazitove kapije, jednog od ukupno 22 ulaza.
Jedan od mnogobrojnih ulaza u pijac
Inače, Kapalı Çarşı u prevodu sa turskog znači „pokrivena tržnica“. Prostire se na nešto više od 30 hiljada kvadratnih metara, ima oko 4 hiljade radnji, a 66 ulica čini tržnicu jednim gigantskim lavirintom. Od nje je veća samo tržnica u Tabrizu (Iran).
Unutrašnjost Kapali čaršije
Izgradnja je započeta 1455. godine kao deo šire inicijative da se u Konstantinopolju pospeši trgovina. Naredbom sultana Mehmeda II Osvajača najpre su sagrađena dva bezistana oko kojih je počela da se formira tržnica.
Beskrajan niz radnji u Kapali čaršiji
U Kapali čaršiji može se naći najrazličitija roba, počevši od nakita, preko garderobe, tekstila, pa sve do turskih poslastica.
Dućan sa začinima
Najjači utisak na mene su ostavili izlozi sa zlatnim nakitom koji su blistali u pravom smislu te reči. S druge strane, tezge sa suvim voćem i raznoraznim poslasticama delovale su mi najprivlačnije.
Nisam planirao ništa da kupujem, ali mi se pogled zaustavio na tezgi sa šalovima, jer mi na pamet pade Đoletov stih „nosio sam šal od kašmira…“.
Tezga sa šalovima
Upitah prodavca za cenu, više iz radoznalosti nego zbog stvarne namere da bilo šta kupim tim pre što uopšte nisam imao predstavu kako se kod nas kreće cena. Prodavac reče da su 40 evra, ali me ubedi da krenem sa njim do druge radnje, jer je tamo roba bolja. Usput me je pitao i odakle sam, a na pomen Srbije reče da je gledao neki užasan srpski film. Upitah ga za naziv filma, a on reče da se upravo tako i zove – Srpski film. Zatim mi pokaza šal i reče da je on od boljeg materijala, ali da košta 80 evra. Šal, naravno, nisam kupio, već sam se samo zahvalio prodavcu i rekao da je to za mene ipak previše.
Još malo sam se promuvao po Kapali čaršiji u kojoj je, možda će zvučati smešno, zaista moguće i izgubiti se. Evo plana tržnice sa rasporedom radnji prema robi koja se u njima prodaje u slučaju da nekome možda zatreba.
Po izlasku iz pijace sačekala me je kiša, ali je srećom ubrzo prestala. Još uvek sam imao neke zalihe hrane koje sam poneo sa sobom na put, ali sam morao da kupim hleb i vodu, pa svratih u supermarket SHOW i tamo nakupovah sve što mi je trebalo od hrane.
Jedva sam čekao da stignem do hotela Berce i uzmem ključeve od sobe u Divan Wooden Guesthouse. Praktično ceo dan sam proveo napolju i bio sam mrtav umoran. Kao što mi je Ramazan i obećao, soba je bila spremna. Nije bila bog zna šta, ali pošto nisam previše izbirljiv u pogledu smeštaja, zadovoljila je moja očekivanja. Ono što je najbitnije, imala je sopstveno kupatilo. Za razliku od apartmana u kome sam bio privremeno smešten, u ovoj sobi TV nije radio, odnosno, funkcionisao je, ali nije bilo nijednog kanala. Pokušavao sam da podesim set top box, ali nisam uspeo. Nakon večere posegnuh za kutijom baklave koju sam kupio u prodavnici. Bila je mnogo veća od one koju mi je prethodnog dana nudio prodavac na Arasta pijaci, a i duplo jeftinija, odnosno koštala je pet i po evra.
Dan mi je bio maksimalno ispunjen i bio sam baš zadovoljan, jer sam uspeo da obiđem većinu mesta koja sam planirao da posetim tog dana.
Nastavak —>